Shyndap kirisse, alynbaıtyn asý joq

Qaraǵandy aımaǵy elimiz ındýstrııa­sy­nyń qara shańyraǵy ári kóshbasy sanalatyny belgili. О́ndiristik áleýet deńgeıi álsiz bolmaýy osy mańyzdy salany árdaıym alǵa tartýǵa jeteleıdi. Sondyqtan óńir basshysy Nurmuhambet Ábdibekovtiń turǵyn­dar aldyndaǵy esep berý jıynynda sóz basyn ólke ekonomıkasyndaǵy basym másele­den bastaýy túsinikti edi. Onda Elbasy­nyń byltyr jyl ortasynda oblysqa jasa­ǵan jumys saparynda bul istegi ahýaldy jaqsartý baǵytynda bergen talaptary men tapsyrmalary, oryn alǵan olqylyqtardy túzetýge arnalǵan syn-eskertpeleri qalaı oryndalýda ekeni Úkimettiń jaqynda ótken keńeıtilgen otyrysynda qoıylǵan jańa mindettermen sabaqtastyryla baıandaldy. Ákim óz sózinde atap ótkendeı, jaǵ­daı­dy qalypqa keltirý úshin qolǵa alynǵan jedel sharalardyń arqasynda syrtqy áserlerdiń yqpalyna qaramastan áleýmettik-ekonomıkalyq damýdyń turaqty ósý yrǵaǵy saqtaldy. Máselen, óńdeýshi ónerkásiptiń negizgi salalarynda 938,4 mlrd.teńgeniń ónimi óndirilýi jaǵymdy kórsetkish bolyp tabylsa, óndiris ósiminiń 2013 jyldyń deńgeıine shaqqanda 3,7 paıyz quraýy qandaı da qıyndyqtardy jeńe bilýshilikke aıǵaq demeske bolmaıdy. Osy oraıda aımaqtyń odan ári damýyna ındýstrııalandyrý baǵytyndaǵy jańa jobalardyń iske asyrylýy taǵy bir tyń serpin týdyrǵanyn aıta alamyz. Solardyń qatarynda Jez­qazǵan mys qorytý zaýytynyń jóndeýden keıin qaıtadan jumys isteı bastaýy, kremnıı óndiretin kásiporynǵa tynys bitýi, «Arselor Mıttal Temirtaý» AQ metal­lýrgııalyq kombınatynyń №2 konver­terinde gazdy alǵashqy tazalaýdyń jolǵa qoıylýy, №3 domna peshin jańǵyrtýdyń aıaqtalýy, Saran qalasynda barıt konsentratyn óndirý qolǵa alynýy sııaqty irgeli óndiristerdiń órisi ashylýy eksporttyq otandyq ónimder kólemin arttyrýmen birge, júzdegen jumys oryndarynyń qurylýyna septik etti. Bulardyń qaı-qaısysy bolsyn zaman talabyna saı ıkemdelip, beıimdelgen kásiporyndar. Buǵan qosa ótken jyly údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda jalpy somasy 44,3 mlrd.teńge bolatyn 10 jobanyń joly ońǵarylyp, 1200-den astam azamat­tyń eńbekke qamtylýy jaǵymdy qubylys­tar­dyń biri deýge bolady. Memleket basshy­synyń qurylýy turalap qalǵan «Sary­arqa» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń ınfraqurylymyn damytý jáne onyń aýmaǵynda ornalastyrý úshin jobalar izdestirýge qatysty tapsyrmalaryn oryndaý jónindegi is-sharalar shıratylýy arqyly birlesken qazaqstandyq-germanııalyq kásiporyndardyń jumysy jandanyp, joǵary sapaly jylý jáne munaı qubyrlaryn, sondaı-aq, aınalmaly krandar men tyǵyndy armatýralar shyǵarý ekonomıkalyq kúsh-qýatty arttyra túsýge múmkindik berdi. Sonymen birge, Indýstrııalandyrý kartasynan tys iske qosylǵan 12 ónerkásip nysany óndirilgen ónim kólemin 1,7 mlrd. teńgege ulǵaıtýy qosymsha ıgilik kózine aınaldy. Osyndaı ister oblystyń respýblıkanyń ishki jalpy ónimindegi úles salmaǵyn 8 paıyzdyq deńgeıge kóterip, elimiz boıynsha 4-shi orynnan kórindi. Al negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa kólemi jyl qorytyndysynda 412 mlrd. teńgeni qurap, bul kórsetkish jóninen óńirlerdiń aldyńǵy úshtik sapynan tanylý da aınaladaǵy ekonomıkalyq turaqsyzdyq oryn alǵan kúrdeli kezeńdegi táýir jetistik ekeni daý­syz. Bıyl alynar asýlar da birshama bıik. Oblysta jasalǵan ındýstrııalyq aımaqtardyń 8 tujyrymdamasy boıynsha 4 myń jumys orny qurylatyn 54 kásiporynnyń ashylmaqtyǵy óndiristiń órleýine sony serpin bere túspek. Sóz kezeginde aýyl sharýashylyǵynyń ahýalyna toqtalyp ótken ákim esebinen bul saladaǵy ózgeristerdi agroónerkásip keshenindegi kólemi 142,8 mlrd. teńgeni quraýy ańǵartty. Et pen sút óndirý kólemi 4,5 jáne 3,7 paıyzǵa artsa, kartop pen kók­ónis jınaý ulǵaıǵan. Oblys azyq-túlik ónim­­derimen ózin tolyqtaı qamtamasyz etip qoı­maı, ózge óńirlerge de jónelte alady. Jasyratyny joq, ótken jyldyń birshama ýaqytynda oblys jaǵdaıy bosańsyp ketken edi. Elbasynyń tamyz aıynda jańa basshylarǵa jaýapkershilikti kúsheıtip, burynǵylar tarapynan jibe­ril­g­en orynsyz olqylyqtardy jedel túzep, ońaltý tapsyrmasyna sáıkes jumystardyń belsendi túrde júrgizilýi jurtshylyq qoldaýyna ıe boldy. Monoqalalardy damytý baǵdarlamasynyń tııanaqty oryndalmaýyna, densaýlyq saqtaý nysandary qurylystarynyń uzaqqa sozylýyna, balabaqshalardyń jetkilikti salynbaýyna, shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesin arttyrýǵa barynsha kóńil bólinbeýine qatysty eskertilgen kemshilikter boıynsha esep berý barysynda aıtylǵandaı kóp is atqarylypty. Prıozersk, Abaı, Qarajal qalalarynda jylý júıeleri jóndelip, Jezqazǵan men Balqashta jylý-elektrstansalary jabdyqtary jańartylyp, birneshe jumys oryndary ashylyp, shaǵyn shaharlarǵa shyraı kirdi. 4 balabaqsha paıdalanýǵa berilip, 3 jastan 6 jasqa deıingi jetkinshekterdi mektepke deıingi mekemelerge qamtý 98 paıyzǵa jetkizilýi de talaptan týǵan talpynys yqpaly. Oblystaǵy áleýmettik sala áńgime bolǵanda ákimniń ásirese, turǵyn úı qurylysyn atap ótýi jaıdan-jaı emestigi bilindi. Shynynda, jyl ishinde 315,5 myń sharshy metr úıdiń iske qosylyp, 2432 otbasynyń baspanaly bolýy, ıaǵnı belgilengen mejeniń aldyndaǵy jylmen salystyrǵanda 105,5 paıyzǵa oryndalýy aýyz toltyryp aıtarlyqtaı kórsetkish. О́mir bolǵan soń túrli qıyndyqtardyń ushyraspaı turmaıtyndyǵy málim. Bú­gin­de oblys jurtshylyǵyn asa alań­datyp otyrǵan jaǵdaılar barshylyǵy jasy­ryn emes. Iri kompanııalardyń ónim­derin ótkizý qıyndaýyna baılanysty óndiristi tómendetip, jumys isteýshilerdi qysqartýǵa májbúrlikti jeleý etýi kezdespeı jatqan joq. Bul rette eńbekker qaýym eń aldymen jergilikti atqarýshy organdar qoldaýyn kútedi. Árkim úshin óte mańyzdy osynaý máseleniń basty nazarda ustalýy qajettigin Memleket basshysy N.Á.Nazarbaev Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda basa aıtqan bolatyn. Qazirgi tańda «Arselor Mıttal Temirtaý» AQ, «Qa­zaq­mys» korporosııasymen birge basqa da 6 kompanııamen 43655 jumys oryn­daryn saqtaıtyn memorandýmǵa qol qoıylýyn eńbek ujymdary jyly qabyldady. N.Ábdibekov oblys tynys-tirshiliginiń basqa da jaı-japsaryn baıandaı kelip, alda turǵan mindetterdi saralap berdi. Elbasynyń «Nurly Jol – bolashaqqa bas­tar jol» Joldaýynda aıqyndalǵan jańa ekonomıkalyq saıasat jergilikti atqarýshy organdardyń aldyna bıik maqsattar qoıyp otyrǵanyn, olardy júzege asyrýǵa arnalǵan is-sharalardyń oryndalýy udaıy baqylaýda ekenin, sondyqtan barlyq deńgeıdegi ákimder men basshylarǵa júktelgen jaýapkershilik bıiktigin, talap ta solaı bolatyndyǵyn aıtty. Aımaqta qazirgi qıyndyqtardy jeńip shyǵýǵa bizde barlyq resýrstar jetkilikti, sony tıimdi paıdalaný, bilek sybana jumys isteý, jurtty soǵan jumyldyra bilý qajet, dedi. Esepti kezdesý ákimniń qatysýshy­lar­dyń kezekpe-kezek qoıǵan saýaldaryna jaýap berýimen jalǵasty. Mundaı múmkindikti júzdesý ótken kenshiler Mádenıet saraıy­­nyń keń zalynda jınalǵandar ǵana emes, oblys qalalary men aýdandary jurtshylyq ókilderi de paıdalana aldy. Olar telebaılanys arqyly óńirler ómirimen ózektes, sondaı-aq, ózderin tolǵandyrǵan máselelerdi kóterdi. Qoǵam belsendileri Dmıtrıı Boıko, Aıtqoja Fazylov, aqyn Qýanysh Maqsutov, ustaz Torǵaı Aqbanbaeva, qyz­metker Sara Kúsenova, taǵy basqalary áleýmettik-turmystyq jaǵdaıdy jaqsartý, halyqty jumyspen qamtý, mádenıet pen ónerdi qoldaý, bilim berý sapasyn kóterý, qarttarǵa qamqorlyq, jastar tárbıesi týraly ózekti máselelerdi ortaǵa salyp, usynys-pikirlerin bildirdi. Ásirese, jeke turmys jaıyna baılanysty qoıylǵan suraqtar az bolmady. Turǵyn úımen qamtamasyz etilý jónindegi tilekter tek zańdylyq tártippen sheshiletindigi túsindirilip jetkizildi. Barsha qazaqstandyqtar sııaqty qaraǵan­­­­­­dylyqtardyń da ár jyldan kúter úmiti mol. Alda turǵan mindetter keńinen talqylanǵan, ortaq iske oı bólisken, jurt múddesi toqyl­ǵan áńgime áseri, qıyn kezde oblys tizginin qolǵa ustap, biraz ilkimdi isterdiń qııýyn tapqan Nurmuhambet Ábdibekovtiń baısaldy basshylyǵy soǵan senim kúsheıtti. Endigi másele, belgilengen is-sharalardy, tapsyrmalardy buljytpaı júzege asyrý bolmaq. Aıqyn NESIPBAI, «Egemen Qazaqstan». Qaraǵandy oblysy.