Ortaq jumystyń nátıjesi

Bıyl Elbasy Jarlyǵyna sáıkes ártúrli deńgeıdegi ákimderdiń halyqtyń aldynda esep bere bastaǵanyna on jyl tolyp otyr. Osy ýaqyttyń aralyǵynda ákimder men turǵyndar arasyndaǵy únqatysý mádenıeti jáne kezdesýlerdiń sapalyq deńgeıi ájeptáýir óskeni kózge anyq kórinedi. Osyndaı oń ahýal aýany ótken sársenbi kúni Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaevtyń esep berýi kezinde de aıqyn baıqaldy. Bul rette taǵy bir aıta keter jáıt, oblys ákiminiń atyna turǵyndardan túsken usynystar men talap-tilekterdiń bir de biriniń aıaqsyz qalmaǵany. Onyń bar­lyǵynyń jınaqtalyp, súzgiden ótki­zilgeni, ekshelgeni. Osy usynys-tilekter negizinde budan eki jyl buryn arnaıy is-sharalar jospary jasalǵany da úırenýge turatyndaı úrdis deýge bolady. Eger oblys basshysy ózi basqaryp otyrǵan óńirdiń túpkir-túpkirine shyqpaı, shalǵaıdaǵy aýyl turǵyndarynyń talap-tilekteri men muń-muqtajdaryna qulaq túrmeı birden oblys ortalyǵynda ótkizi­­le­tin kezdesýge kirisip ketse kóp nárseden uty­lar edi. Ári onyń esebi jartykesh bolyp qalar edi. Osy oraıda Nurlan Noǵaev­tyń bıylǵy jyldyń basynan beri oblys­tyń barlyq óńirlerinde bolyp, aýyl turǵyn­darynyń tynys-tirshiligimen tanysýy, barlyq aýdan, qala ákimderiniń esebine qa­ty­syp, onda qozǵalǵan ózekti máselelerge qa­ny­­ǵýy qorytyndy kezdesýdiń nátıjeli bo­lýy­na táp-táýir septigin tıgizgenin ańǵardyq. Ákimderdiń esep berýi dástúrge engizilgen ótken on jyldyń ishinde ony ótkizý men uıymdastyrý isi de udaıy jańǵyrtylyp keledi. Qazir uzaq ýaqyt alatyn sala qulash baıandamalar jasaý úrdisi azaıyp keledi. Bıyl jyl ishindegi oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý deńgeıin jan-jaqty beıneleıtin beınefılmniń kezdesýlerge qatysýshylar nazaryna usynylýy da utymdy bolǵan se­kildi. Budan keıin sóz alǵan oblys basshy­sy beınefılmnen kórinis tapqan máse­lelerdi qaıtalamaı, ótken 2004 jyly at­qa­rylǵan isterge tereń taldaýlar jasa­dy. Memleket basshysy Nursultan Nazar­baev ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar basshylary aldyna qoıǵan basty máselelerdiń biri – olardyń ár óńirdiń tek ózine ǵana tán damý ereksheligin aıqyndap, sol baǵytqa basymdyq berilýin tapsyrýy edi. Endeshe, Aqjaıyq atyrabyna tán damý sıpaty men ereksheligi qandaı? Kezdesý kezinde bul saýaldyń jaýabyn esep berýshi taıǵa tańba basqandaı aıtyp berdi. Atap aıtqanda bular – mashına jasaý men mal sharýashylyǵyn damytý salalary. Árıne, mashına jasaý jalań uǵym emes. Onyń arǵy astarynda ishki óńirlik ónim men ónerkásipti damytý, tutastaı el óndirisi jıyntyǵyna óńirdiń qosatyn úlesin ulǵaıtý degen sóz. Kezdesý kezinde aıtylǵandaı, Batys Qazaqstannyń juldyzy bul turǵyda el aýmaqtary shoǵyrynda joǵary tur. Mal sharýashylyǵyn órkendetý sala­syn­da da qol jetken jetistikter jet­ki­likti. Kezdesýge qatysýshylarǵa usy­nyl­ǵan beınefılmde osy salaǵa qatysty res­pýblıka Prezıdenti Nursul­tan Nazar­baevtyń aıtqan sózi tyńdal­dy. Iаǵnı, munda Memleket basshysy ob­lystyń eńbek­­kerlerine qatysty mal sha­rýashy­lyǵy boıynsha elimizde aldyń­ǵy orynda kele­sizder, osy qarqynda­ryńyzdan tanbań­dar dep joǵary baǵa berip­ti. Ba­tysqazaq­stan­dyqtardyń Elbasy seni­minen shyǵyp kele jatqany súısin­diredi. Munyń naqty mysaly tek mal ósirý men onyń ónimderin óńdeý ǵana emes, Batys Qazaqstan oblysy tutas­taı aýyl sharýashylyǵy salasy boıyn­sha res­pýblıka óńirleri arasynda birin­shi orynda kele jatqany desek qatelespeımiz. Ásirese, sala maıtalmandarynyń azyq-túlik qaýipsizdigin saqtaý másele­lerine jan-jaqty kóńil bólgeni atap aıtýǵa turarlyq. Sonymen birge, Oral óńirinde iri qara etin eksportqa shyǵarý isi oń jolǵa qoıylǵan. Bul arada onyń aýqymy 8640 bas bordaqylaıtyn Iаnaıkın keshenimen shektelmeıdi. Mundaı ınvestısııalyq jobalar órisi jyl saıyn ósip, kóbeıip keledi. Qazir sonyń bastaýynda táýligine 1400 bas marqa qozynyń eti óndiriletin respýblıkada balamasy joq kelisti keshen tur. Sonymen birge, táýligine jıyrma tonna et ónimderin óńdeıtin «Jaıyq et» kesheniniń de keleshegi kemel. Nurlan Noǵaev óz esebinde mal sharýa­shylyǵy álemdik veterınarlyq talaptarmen úndes, ózektes damýy qajettiligi jóninde oramdy oı túıdi. Ákim atap kórsetkendeı, bul úshin oblys ákimdigi quzyrynda arnaıy veterınarlyq basqarma qurylǵan. Eger epızootııalyq jaǵdaı eskerilmese, onyń oryn alý sebepterin tereńdetý sharalary eske alynbasa mal sharýashylyǵyn oıdaǵydaı damytamyn deý bos áýreshilik bolyp qalar edi. Sondyqtan da oblys basshysy osy máseleni sala mamandarynyń aldyna ótkir túrde qoıdy. Búgingi tańda Elbasy tarapynan oblys ákimderine qoıylyp otyrǵan bas­ty talaptardyń biri – ınvestısııa tartý kólemin ulǵaıtý. Bul baǵytta da jyl ishinde atqarylǵan ister az emes. Atap aıtqanda, osy aralyqta negizgi kapıtalǵa 73 mıllıard teńge qarajat tartylypty. Bul respýblıkadaǵy eń joǵarǵy kórsetkish ekeni de óńirge tartylǵan ınvestısııalyq ósimniń moldyǵynan habar bere alady. Sondaı-aq, oblys ákimi atap kórsetkendeı, Oral óńirindegi qurylys jumystarynyń qarqyny da joǵary. Bul kórsetkish jóninen Batys Qazaqstan elordamyz Astana qalasynan keıingi ekinshi orynda turǵan kórinedi. Kezdesýde alǵa tartylǵan jaǵymdy derektiń biri osyndaı. Elbasy Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda atqarýshy organ jetekshilerine jumyspen qamtý deńgeıin jaqsartý jóninde jańa mindetter qoıǵany málim. Bul isti Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev jyl ishinde júıeli túrde jolǵa qoıa bilipti. Bul úshin birinshi kezekte az qamtylǵan otbasylardyń jıyn­tyq tabysyn kóbeıtý sharalary belgi­lengen. Sonyń nátıjesinde 2012 jylmen sa­lystyrǵanda ataýly áleýmettik kó­mek alýshy­lardyń sany eki esege deıin tómendegen. Arnaıy taldaýlar men sarapta­malar jasalǵan kezde ataýly áleýmet­tik kó­mek alýshylardyń arasynda eńbekke qabi­letti jandardyń da bolǵany anyq­tal­ǵan. Sáıkesinshe olar da tizimnen alyn­ǵan. Jumyssyzdyqty azaıtýdyń bas­ty jo­lynyń biri – turǵyndarǵa shaǵyn nesıe­ler berý desek – bul baǵytta da alynǵan asý­lar mol. Mine, osy shaǵyn nesıeniń kóme­gimen óz isin ashqandar kóp. Alaıda, osy ne­sıeni keıinnen qaıtaryp berý isinde qu­lyq­syzdyq kórinisteri kezdesedi. Bul jáıt nesıe tıimdiligin tómendetedi, dedi N.No­ǵaev. Dál osyndaı kórinis turǵyn úı kom­mýnaldyq-sharýashylyq salasyn­daǵy nysandardy jańǵyrtý kezinde de ­kezdes­ken. Joǵaryda aıtylǵandaı, Nurlan No­ǵaev óz esebinde jyl ishinde atqa­ryl­ǵan isterdi tize bermeı, kezdesken túıin­di tustardy da jasyrmaı aıtyp berdi. Sonyń biri – Oral qalasyndaǵy apat­ty jaǵdaıdaǵy úıler problemasy. Budan qalaı quty­lýǵa bolady? Bul úshin oblys ákimi men «SV.plıýs» jáne «Bolashaq» qury­lys kompanııalary arasynda tıisti kelisim­der jasalǵan. Munda birinshi tarap ınfra­qurylymdyq júıelerdi usynsa, ekinshi tarap ózderinde bar úı quryly­sy kombınatynyń múmkindigin paıda­lanyp úı salady. Keıin bul úıler apatty úı ıelerine tegin usynylady. Al qury­lystyń ekinshi bir bóligi kommersııalyq baǵamen ózge suranys ıelerine satylmaq. Taǵy bir aıtar jáıt, búginde ob­lys­taǵy apat jaǵdaıyndaǵy mektep ǵıma­rattaryn qalpyna keltirý baǵdarlamasy tolyq sheshimin taýyp otyr. Onyń bireýi qaıtadan turǵyzylsa, ekeýi kúrdeli jóndeýden ótkizilgen. Qalǵan úsh mektep qurylysynyń aıaqtalar kúni taıaý. Sondaı-aq, óńirde úsh aýysymdaǵy mektepter búginde tolyǵymen joıylǵan. Esep berýshi kelesi kezekte oblys­ta qazirgi kúni 83 muǵalim, 102 dáriger jetispeıtinin alǵa tartty. Ne nárseniń de qadir-qasıeti salystyrmaly túrde qaraǵanda kórinbeı me?! Osy kórsetilgen sandar 2012 jylmen salystyrǵanda eki ese azaıǵanyn eskersek, óńirde muǵalimder men dáriger kadrlardyń jetispeýshiligin joıý jónindegi ister júıeli júrgizilgenin aıqyn kórýge bolady. Oblys ákimi budan soń bilim, densaýlyq saqtaý, mádenıet salalarynda tyńdyrylǵan san alýan ister men qoǵamdyq saıası ınstıtýttardyń jaı-kúıine jan-jaqty toqtaldy, ári tutastaı alǵanda ótken jyly oblysta áleýmettik-ekonomıkalyq damýdyń oń dınamıkasy baıqalǵany jóninde naqty derekter keltirdi. Sóziniń sońynda Nurlan Noǵaev kezdesýshilerdiń san alýan suraqtaryna jaýaptar qaıtardy. Bul jaýaptar óziniń utqyrlyǵymen, utymdylyǵymen, senimdiligimen jáne naqtylyǵymen erekshelendi deýge bolady. Aıtalyq, N.Noǵaev jol-kólik oqıǵalaryn azaıtý úshin jol-kólik qyzmetinde polısııa qyzmetkerleriniń sanyn kóbeıtý qajettiligi jónindegi saýalǵa dál qazir mundaı múmkindik joq, tártip árkimniń óziniń ishki sana-sezi­minde ornyǵýy qajet, bul barlyq qoǵam músheleriniń tól paryzy degen jaýap qaıtardy. Oblysta gaz baǵasy nege qym­bat degen saýal tóńireginde ol búgingi kúni qalyptasqan tarıftik ólshemder boıynsha: «Gaz baǵasyn tómendetýge eshqandaı negiz joq. Qazirgi baǵa ádil ári ornyqty baǵa. Biz taıaýda Ulttyq-Ekonomıka mınıstrligimen kommýnaldyq qyzmet baǵalaryn tómendetý emes, onyń qazirgi deńgeıin ustap turý jóninde kelisimge kelgenbiz. Osy baǵyt ózgermeıdi. Al kórshiles Atyraý jáne Aqtóbe oblystarynda gaz baǵasy nege sál tómen degenge kelsek, onyń esesine bul óńirlerde energııa baǵasy joǵary. Mine, baǵalar osylaı sáıkestendirilip otyrady», dedi ol. Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev aǵa urpaq ókilderine únemi úlken qurmetpen qarap, qoldaý kórsetip, tipti olardyń qýanyshtary men qaıǵylaryna ortaqtasyp júretinine batysqazaqstandyqtar jaqsy qanyq. Ulyq bolsań – kishik bol degen osy da. Bul turǵyda soǵys ardageri, Oral qala­syndaǵy «Frontovıchka» maıdanger áıelder klýbynyń múshesi Lıdııa Gýba­nova barlyq soǵys ardagerleri atynan oblys basshysyna rızashylyǵyn jetkizdi. Iá, óńirde jyl ishinde oblys basshy­synyń bastamasymen qolǵa alynǵan ári naqty sheshimin tapqan ister mol. N.Noǵaev esebiniń qorytyndysynda sonyń bárin óz atyna japsyrmaı, bul bizdiń bárimizdiń ortaq isimizdiń nátı­jesi degen túıin jasady. Biz onyń osy júrek­jardy sózin materıaldyń taqyrybyna shyǵarǵandy jón kórdik. Munyń ózi oblys basshysynyń qarapaıym kelbetin tanytqandaı áser qaldyrdy. Men istedim degenshe, myń istedi deseńshi dep te osyndaıda aıtylsa kerek. Temir Qusaıyn, «Egemen Qazaqstan». Batys Qazaqstan oblysy.