Bitken is bizde de jetkilikti

Oblystyń aýdan-qalalarynan kelgen ókilder oblys ákimi Qanat Bozymbaev­tyń halyq aldyndaǵy esep berý kezdesýine jınaldy. Ákimderdiń halyqpen kezdesýleriniń maqsaty – atqarylǵan jumys qory­tyn­dysy jáne jańa maqsat mindetterdi aıqyndap alý. Elbasy Joldaýynda aıtylǵan tapsyrmalardy oryndaý bárimizge ortaq mindet. Bul bizdiń óndiristi óńir úshin de mańyzdy, dedi oblys ákimi Qanat Bozymbaev. О́tken jyly «Ertis Invest-2014» halyqaralyq ınvestısııalyq forýmy ótkizildi. Fo­rým­da EBRD, «QazAgro», «Damý», Jı­naq­bank, ıtalııalyq ATENA kompanııasymen 39 mlrd. teńge bolatyn ondaǵan qujattarǵa qol qoıyldy. Nátıjesi qalaı bolaryn, qujattardaǵy jobalar qalaı iske kiriserin alda kórermiz. Oblys ákimdigi jergilikti úlesti damytý boıynsha eldiń ulttyq kompanııalary jáne júıe qurýshy kásiporyndarymen 128 mlrd. teńgege kelisim jasady. О́tken jyly negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalardyń kólemi 348 mlrd. teńgeni qurady. 781 kásiporynnyń jumys berýshilerimen jáne kásipodaqtarymen jumys oryndaryn saqtaý boıynsha 236 memorandýmǵa qol qoıyldy. Ekinshi bir másele – oblystyń 2030 jylǵa deıingi básekelestikke qabilettiligin arttyrý strategııasy. Bul qujatty jasaýǵa shetelden ozyq oıly mamandar shaqyrtylypty. «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha 625 joba qarjylandyrylyp, oblys respýb­lıka boıynsha kóshbasshylyq ornyn saqtap qalypty. Turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý qarqyny respýblıka boıynsha bizdiń óńir ekinshi orynda. «Qoljetimdi baspana-2020» baǵdarlamasyndaǵy josparlanǵan barlyq ındıkatorlar oryndaldy. Jospar 165,1 myń sharshy metrdi qurasa, naqty 201 myń sharshy metr iske qosyldy. О́tken jyly oblysta 10939 jańa jumys orny ashyldy, onyń ishinde 5888 – turaqty, dep atap ótti Q.Bozymbaev. Indýstrııalandyrý kartasy sheńberinde alǵashqy besjyldyqta 68 joba iske qosyldy. Sonymen birge, 15 joba paıdalanýǵa berilip, 1245 adam jumysqa ornalastyryldy. Al ÚIID baǵdarlamasynyń ekinshi besjyldyǵynda ınvestısııa kólemi 1,2 trln. teńge bolatyn 6 myńnan astam jumys ornyn qurýmen 24 joba iske asyrylýda. Bıyl «Pavlodar» AEA aýmaǵynda 3 joba iske qosyldy. Qýattylyǵy jylyna 3 myń tonna bolatyn katodty mys óndirile bastady. Úshinshi, jurtshylyq alańdaıtyn ekologııa máselesi – óńirdegi aıryqsha qaldyqtary bar 8 ónerkásiptik nysandardyń («Qazaqstan alıýmınııi», «QEZ», «PMHZ», «Kaýstık», «Neftehım-LTD», «AFZ», «EEK») sanıtarlyq-qorǵalǵan aımaqtar aýmaǵynda irikteý synamasyn ótkizýdi qarastyratyn qorshaǵan ortanyń fondyq monıtorıng baǵdarlamasy qabyldandy. Búginde úsh qalada 10 baqylaý beketi jumys istep tur. Emıssııa tóleýden bıýdjetke 11,5 mlrd. teńge tústi. Oblystaǵy «Bylqyldaq» kóliniń ekologııalyq problemasyn sheshý maqsatynda germanııalyq mamandar jumys jasaýda. Oblysta jer qoryn túgendeý jáne egistik jerlerdi ártaraptandyrý ju­mystary júrgizildi. 4 mıllıon gektardan astam jer tekserilip, nátıjesinde 587 myń ga paıdalanylmaıtyn jer anyqtaldy, onyń 26 paıyzy memleket menshigine qaıtaryldy. Qaıta óńdeý kásiporyndarynyń sút satyp alý shyǵynyn sýbsıdııalaý baǵdarlamasy iske asa bastady. Bul qurǵaq sút óndirisin – 16,1, sary maıdy – 17,6, irimshikti 14,3 paıyzǵa arttyrýǵa septigin tıgizdi. Jýyrda, Aqsý qalasy aýyldyq aımaǵynda qýattylyǵy jylyna 8 myń tonna etti quraıtyn «Qyzyljar-Qus» fabrıkasy qalpyna keltirildi. Bıyl osy jerde 10 myń tonna et óndirýge arnalǵan taǵy bir qus fabrıkasynyń qurylysy bastalady. Aýyl sharýashylyǵynda 3,5 mlrd. teńgeniń 83 jobasy iske qosyldy. Oblys respýblıka boıynsha alǵashqylardyń biri bolyp et ónimin eksporttady. Jańa pishimdi kásiporyndar ashylyp, 600-ge jýyq jańa jumys orny quryldy. Barlyq saýda jelilerinde «Qazaqstanda jasalǵan» atty seksııalar ashyldy. Al basty jobalardyń biri – Elbasy Joldaýynda aıtylǵan Ekibastuz – Semeı – О́skemen baǵytyndaǵy 402 shaqyrym (onyń ishinde 297 shaqyrym Pavlodar oblysyna tıesili) uzyndyqtaǵy joǵary kerneýli jeli (LEP-500kVt) qurylysy qýat kózderiniń júktemesin azaıtýǵa múmkindik berip, energetıkalyq ınfraqurylymdy damytýǵa septigin tıgizbek. «Ortalyq – Shyǵys» baǵyty boıynsha Astanadan Pavlodar arqyly О́skemenge deıingi avtomobıl joldaryn qalpyna keltirý jobasyna 6 merdiger uıym men 1800 maman atsalysady. Tıisti qyzmetterdi atqarý úshin qosymsha 1200 jumys orny qajet bolmaq. Osy jobanyń arqasynda 2017 jylǵa qaraı Aqmola oblysynan Lenın kentine deıin uzyndyǵy 215 km. bolatyn zamanaýı avtomagıstral salynady. Sonymen qatar, eki shaǵyn kópir («Ertis – Qaraǵandy» arnasy arqyly Shiderti men Qalqaman kentteri aımaǵynda), 16 jańa jol aıyryǵy qurylysy men taǵy úsheýin qalpyna keltirý jumystary qarastyrylǵan. Jobanyń ekinshi kezeńinde uzyndyǵy 168 shaqyrym bolatyn Pavlodar – Semeı baǵyty boıynsha avtomagıstral ýchaskesi salynbaq. Atalmysh ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý kezinde jergilikti mamandardy tartý basymdylyqqa ıe bolmaq, dedi Qanat Bozymbaev. Týrıstik qaýymdastyq ókilderin tartý arqyly týrıstik klasterdiń sheberlik jospary daıyndalǵan. О́ńirdegi týrızm Baıanaýyl, aspan astyndaǵy «Qazdardyń ushýy» tabıǵı eskertkishin ashý, ózen arqyly jolaý­shylar qatynasyn, etnotýrızmdi, emdeý-saýyqtyrý týrızmin damytý arqyly damıdy. Bıyl «QazTransOıl» aksıonerlik qoǵamy salyp jatqan 320 oryndyq balabaqshanyń qurylysy aıaqtaldy. Maıqaıyń kentinde 420 orynǵa arnalǵan qazaq tilinde bilim beretin mektep paıdalanýǵa berildi. Jaqynda Sharbaqty aýdany Sharbaqty aýylynda 300 oryndyq mektep ashylady. Osy jyly 3400 oqýshyǵa arnalǵan taǵy da 5 mekteptiń qurylysy jalǵasady. Oblystyq bıýdjet qarajaty esebinen ótken jyly 278 mıllıon teńgege 3 dárigerlik ambýlatorııa men 1 feldsherlik-akýsherlik pýnkt salyndy. Oblystyq bıýdjet esebinen 59 sanıtarlyq mashına satyp alyndy, onyń ishinde 33 reanımobıl bar. Mine, biz Qanat Bozymbaevtyń oblys­ty basqarǵan bir jyl ishindegi jumy­syn osylaı saralap kórdik. Oblystaǵy ­aýdandarda aldy – 27, sońy 11 myńnyń aınalasynda halyq qaldy. Naqty jaǵdaıdy kózben kórgen estigennen júz ese artyq. Aýyldyqtardyń qashan klýb, mádenıet úılerin, mektep salyp beresińder, joldy kim jóndeıdi, mal urlyǵy azaımaı tur, taza aýyzsý ishkimiz keledi degen ótinishteri jetedi. Shaǵyn jáne orta bıznesti damytý baǵdarlamasy boıynsha aýyldarda jumystar qolǵa alynbaı tur. Sondyqtan, Q.Bozymbaev barlyq ákimderge bıylǵy jyly kem degende 2 aýylsharýashylyq ónimin qaıta óńdeý kásiporyndaryn ashýdy tapsyrdy. Aqsýdyń kóp aýyldary burynǵy ákim jasap ketken ońtaılandyrýdyń zardabyn kórip otyr. Aýyl ákimderiniń bıylǵy kezdesýlerine barǵanda estigenimiz jyldaǵy jyr – qar kúreýge traktor kerek, qardyń astynda qaldyq, aýyl mektepteri sýyq. Jolsyz tirshilik joq. Esepti kezdesýdiń ózine aýyl halqy jete almaı zar bolady. Odan keıingi másele, Ertis, Maı aýdandaryndaǵy toptyq sý qubyrlaryn jasaımyz dep kelgender, sý qubyry da joq, qarajat ta joq, qazir bul másele áli sotta qaralýmen keledi. Ekibastuzdaǵy 700 oryndyq apatty alyp qurylys ne aıaqtalǵany, ne aıaqtalmaǵany belgisiz áli tur. Taǵy da bir ókinishtisi, aýyldarda oqýshy bala sany azaıýda. Ár synypta 3-5 bala qaldy. Kerisinshe, mysaly, ylǵı qazaq aǵaıyndar turatyn Paramonovka aýylynda bala kóp, mektep tar. Nazar qajet. Aýyldyń bolashaǵy – óńirdiń bolashaǵy. Negizinen bul máseleler kezek kúttir­meıtin máseleler. Basty maqsat – ekono­mıkalyq ósimniń qarqynyn saqtap qalý. Sondaı-aq, áleýmettik mindettemelerdi oryndap, ekonomıkany qoldaýǵa basymdyq berilip otyr. Sondyqtan da bizdiń aldymyzda úlken jaýapkershilik tur, deıdi Qanat Bozymbaev. Jıyn sońynda ádettegideı zaldan qoıylǵan suraqtarǵa jaýap qaıtaryldy. Farıda BYQAI, «Egemen Qazaqstan». Pavlodar oblysy.