Elimizdegi alkılat óndiretin alǵashqy zaýyt qurylysy Ertis boıynda bastaý aldy. Atalǵan ónim – Eýro-5, Eýro-6 sanatyndaǵy joǵary oktandy benzınderdi óndirýge arnalǵan eń qundy komponentterdiń biri.
Kásiporyn joǵary oktandy otyn komponenti – alkılat óndiretin elimizdegi alǵashqy zaýyt. Onyń birqatar qasıeti zamanaýı otyn ındýstrııasynda asa mańyzdy. Atap aıtqanda, hosh ıisti kómirsýtekter qoldanbaı-aq joǵary oktandy kórsetkishke ıe ári kúkirt pen zııandy qospalardyń mólsheri tómen. Jańa ónim benzınniń ekologııalyq kórsetkishterin jaqsartýǵa múmkindik berip, suıyq otynnyń detonasııaǵa tózimdiligin arttyrady. Sondaı-aq benzındi saqtaý kezinde aýaǵa kóp usha qoımaıtyndyǵymen erekshe.
«InterTrans C.A.» kompanııasynyń bul jobasy elimizdiń munaı-gaz salasyndaǵy tehnologııalyq damýdyń jańa kezeńine kóshkenin kórsetedi. Bul degenimiz – dástúrli kómirsýtek óńdeýden joǵary tehnologııalyq, ishki jáne jahandyq naryqta suranysqa ıe komponentterdi óndirýge ótý. Zaýyt qurylysynyń Ertis – Baıan óńirinde qolǵa alynýy kezdeısoq emes. Aımaq – eldiń ónerkásiptik ortalyqtarynyń biri, munda negizgi munaı-hımııa, energetıka kásiporyndary shoǵyrlanǵan.
«Búgin biz Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn oryndaýda mańyzdy qadam jasap otyrmyz. Elimizde alkılat óndiretin alǵashqy zaýyttyń qurylysy sala úshin de, el úshin de strategııalyq mańyzǵa ıe. Onyń tabysty júzege asyrylýy – jańa óndiristik quzyretterdi qalyptastyrý jolynda memleket, bıznes, ǵylymı qaýymdastyq arasyndaǵy ózara is-qımyldyń aıqyn kórinisi. Munaı-hımııa salasyn ártaraptandyrý men munaı óńdeý tereńdigin arttyrýǵa baǵyt alǵan elimiz úshin bul joba qarapaıym jańa ónerkásip nysanynyń qurylysy ǵana emes, áldeqaıda mańyzdy bastama bolǵaly otyr», dedi óńir basshysy Asaıyn Baıhanov jańa kásiporynnyń qazyǵyn qaǵý rásiminde.
Keleshekte óndiris orny jylyna 97 myń tonnaǵa jýyq alkılat shyǵarady. Bul 110 myń tonna býtan-býtılen fraksııasynan joǵary sapaly benzın, onyń ishinde avıasııalyq otyn óndirýge múmkindik beredi. Joba ıeleriniń aıtýynsha, zaýyt ekologııalyq jaǵynan qaýipsiz. Munda energııalyq tıimdi tehnologııalar, avtomattandyrylǵan basqarý júıeleri, qorshaǵan ortaǵa áserdi barynsha azaıtatyn ınjenerlik sheshimder qarastyrylǵan. Kásiporynda qurylys kezeńinde shamamen 500 jumys orny, iske qosylǵannan keıin 180-nen astam turaqty jumys orny qurylady. Zaýyttyń ónimderi ishki naryqqa, sonyń ishinde Pavlodar munaı-hımııa zaýytyna, sondaı-aq eksportqa da baǵyttalatyn bolady. Keshenniń tolyq iske qosylýy 2027 jylǵa josparlanǵan.
Mamandardyń sózinshe, alkılatty oktandy arttyratyn komponent retinde paıdalanýǵa kóshý – ekologııalyq jaǵdaıdy jaqsartý jónindegi mindetterge ǵana emes, sonymen birge turaqty damý maqsattaryna qol jetkizýdegi ońtaıly sheshim. Otandyq munaı óńdeý zaýyttary búginde N-metılanılın, metıl-tret-býtıl efıri (MTBE) sııaqty oktandy arttyratyn komponentterdi paıdalanady. Degenmen olardyń qoldanylýynda birqatar shekteý bar. Máselen, N-metılanılın ýly, azot oksıdteriniń shyǵarylýyna yqpal etedi, otynnyń korrozııasyn arttyrady ári qozǵaltqyshtardyń tozýyn tezdetedi. MTBE oktan sanyn ulǵaıtady, biraq ol janý kezinde ýly zattardyń paıda bolýyna yqpal etedi. Sondyqtan alkılat zamanaýı, ekologııalyq taza sheshim retinde quptalyp otyr. Nátıjesinde, kólik otyny óndirisi barysynda kómirqyshqyl gazynyń, azot oksıdteriniń, kanserogenderdiń shyǵaryndylary azaıyp, otynnyń sapasy qamtamasyz etiledi.
Atap óteıik, jańa zaýyt qurylysy Úkimet pen Energetıka mınıstrliginiń, «QazMunaıGaz» AQ, Pavlodar munaı-hımııa zaýyty, qarjylyq seriktes – Qazaqstan damý banki deńgeıinde qoldaý kórsetile otyryp júzege asyrylyp jatyr.
Pavlodar oblysy