Turǵyn úı: Jurt kóńili nege alań?

Baspana baǵasyna kózqaras

Keıingi jyldary turǵyn úı naryǵyndaǵy baǵa toq­taýsyz ósip keledi. Baspana baǵasynyń sharyqtaǵany sonshalyq, onyń qarqyny ınflıasııa deńgeıinen de asyp túsken. Energyprom.kz portalynyń habarlaýyn­sha, 2025 jyldyń qazan aıyn­da bastapqy naryq­­taǵy páterlerdiń baǵasy 13,1%-ǵa ósse, qaıtalama naryqtaǵy úılerdiń baǵasy 11,6%-ǵa kóterilgen.

Mamandar eldegi turǵyn úı naryǵyndaǵy qym­batshylyq barlyq óńirde baıqalyp otyrǵanyn aıtady. Buryn páterdiń qymbattaýy jaǵynan únemi Astana men Almaty kósh bastap tursa, bıyl bul megapolısterdi Pavlodar qalasy basyp oz­ǵan. Munda turǵyn úı baǵasy bir jyldyń ishinde 24,2%-ǵa ósken. Odan keıingi orynda Qonaev (17,8%-ǵa), Almaty (16,2%), Shymkent (15,5%), Qyzylorda (15,3%) jáne Astana (13,7%) tur. «Osy alty qalada baǵa ósimi respýblıka boıynsha ortasha deńgeı­den asyp tústi. Al qalǵan 14 qalada turǵyn úı baǵasy birshama báseń, ósim 5%-dan aspaıdy», dep kórsetilgen statıstıkalyq málimette.

Joǵaryda atalǵan qalalardaǵy turǵyn úı baǵasynyń qymbattaý sebe­bin sarapshylar ýrbanızasııalyq jaǵdaımen, mıgrasııalyq suranystyń ósýimen, ekonomıkalyq resýrstardyń kóptigimen baılanystyrady. Biraq birneshe qaladaǵy baǵanyń sharyqtaýy Qazaqstannyń turǵyn úı naryǵyndaǵy jalpy ahýaldy kórsetpese kerek.

«Jyljymaıtyn múlik baǵasynyń ósýine ádette kóptegen faktor qatar áser etip jatady. Al bıyl baǵanyń sharyq­taýyna negizinen zańnamadaǵy ózge­rister sebep», dep topshylaıdy sarap­shylar. Zertteýshilerdiń mundaı baı­lamǵa kelýiniń ózindik sebebi bar. Esterińizde bolsa, osy jyly «Keıbir zańna­malyq aktilerine turǵyn úı qury­lysyna úlestik qatysý, avtomobıl joldary jáne múgedektigi bar adamdardy tasymaldaý jónindegi qyzmetterdi kórsetý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa úsh túzetý paketi ázirlenip, iske qosylǵan edi. Birinshi túzetý paketi bıyl shilde aıyn­da, odan keıingisi tamyzda kúshine endi. Al úshinshi paketi 2026 jyly qoldanysqa enedi.

Bul zańnamalyq qujattyń ekin­shi túzetý paketi úlestik qurylys salasyn­daǵy memlekettik retteýdi kúsheıtýimen erekshelenedi. Qujatta úleskerlerdiń quqy, olardy senimsiz qurylys kompanııalarynan qorǵaý sekildi máseleler qattap jazylǵan. Turǵyn úıge qatysty jasalatyn kelisimderdiń ashyq ári qaýipsiz bolýyna da mán berilgen. Sondaı-aq ruqsatsyz salynyp jatqan turǵyn úı-jaılaryna úlesker tartýǵa jáne aldyn ala kelisimder jasasýǵa tyıym salynady. Ákimdiktiń ruqsaty nemese biryńǵaı operatordyń kepildigi bolmasa, qurylysy júrip jatqan turǵyn úı keshenin jarnamalaýǵa da bolmaıdy. «Jańa zańnama boıynsha úlestik qurylys erejeleri qatańdana tústi. Kelesi jyldan bastap qurylys kompanııalary turǵyn úı keshenin paıdalanýǵa berý merzimin burynǵydaı toǵyz aıǵa deıin sozyp júre almaıdy. Jańa talap boıynsha turǵyn úı keshenin tapsyrý merzimi ótkennen keıin bes aıdyń ishinde qurylysty paıdalanýǵa berýi kerek. Mine, osy sııaqty sharttardyń zańnamaǵa engizilýi turǵyn úı baǵasynyń qymbattaýyna ákeldi», deıdi «Halyk Finance» sarapshylary.

Salyqtyń da salmaǵy bar

Jańa jyldyń alǵashqy kúninen bas­tap elimizde jańa Salyq kodeksi kúshine enedi.

Eldiń salyq júıesin túbegeıli ózgertýdi kózdeıtin Kodekste qosylǵan qun salyǵy mólsheri ulǵaıyp, 16% bo­lyp belgilendi jáne jıyrma jyldan astam ýaqyt boıy QQS tóleýden bosatyl­ǵan qurylys kompanııalary ony tóleýge mindetteldi. Álbette, mundaı ózgerister qurylys «lobbısterine» ońaı tımegeni anyq. Olar da qarap qalmaı, turǵyn úı jobalarynan túsetin paıdany saqtap qalý úshin aldyn ala qam jasap, baǵany kótere bastady. Al baspana baǵasy báribir kóteriledi dep jantalasqan tutynýshylar da úı qatty qymbattamaı turyp, oǵan aqsha salýǵa tyrysty. «Úı alyp-satýmen aınalysatyn deldaldar jańa úılerdegi baǵanyń birtindep qymbattap jatqanyn baǵamdap, qaıtalama naryqtaǵy úılerdiń qunyn da ósire bastady. Osylaısha, turǵyn úıge degen suranystyń artýy baǵa ósimine ákeldi», deıdi sarapshylar.

Elimizdegi qurylys kompanııalary qosylǵan qun salyǵyn tóleýden bosa­tylǵanyn joǵaryda aıttyq. Áý basta bul jeńildik turǵyn úı baǵasyn turaqty ustaý, onyń baǵasyn halyqqa az da bolsa qoljetimdi etý maqsatynan týyndaǵan edi. Biraq memlekettiń qurylys salý­shylarǵa jasaǵan bul uzaq jylǵy «jaqsylyǵy» aqtala qoıǵan joq. Keıingi kezderi Parlament depýtattary salyq jeńildigin jıyrma jyldan astam ýaqyt boıy paıdalanyp kelse de, turǵyn úı baǵasyn ósirýmen bolǵan qurylys kompanııalaryna shúılige bastady.

QQS tóleýge mindetteıtin normany qoldaıtynyn bildirgen Májilis depýtaty Baqytjan Bazarbek: «Biz 23 jyl boıy qurylys kompanııalaryn qoldap keldik. Olarǵa sýbsıdııa berdik, dotasııany da aıaǵan joqpyz. Baspana baǵasyn arzandatsyn dep qosylǵan qun salyǵynan da bosattyq. Bylaısha aıtqanda, memleket olardyń baıyp ketýine jaǵdaı jasady. Al olar qaıtti? Turǵyn úıdiń baǵasyn jıyrma ese ósirdi. Keıbir qurylys qojaıyndary «Forbs» tiziminde júr. Endi biri kapıtalyn shetelge asyrdy. Úleskerlerdi aldap, sazǵa otyrǵyzyp ketkender de bar. Endi qurylys kompanııalaryna qandaı da bir toqtam bolýy kerek qoı», deıdi.

Mundaı pikirdi Parlament depýtaty Murat Ábenov te qostaıdy. «Qurylys kompanııalary memlekettiń senimin óz múddesine paıdalandy. QQS-ny alyp tastasa, páterdiń sharshy metrin arzanǵa satamyz dep ýáde etti. Biraq salyq jeńildiginiń paıdasyn halyq kórgen joq. Turǵyn úı baǵasy ósýmen boldy. Salada jemqorlyq kóbeıdi, alaıaqtar qaptap ketti. Qurylysqa kepildik berý merzimin 10 jyldan 2 jylǵa azaıtýymyzdyń ózi qatelik boldy. Qurylystan sapa ketti. Baspanaǵa muqtaj halyq arzan materıaldarmen salynǵan qymbat úıdi satyp alýǵa májbúr», deıdi M.Ábenov.

«Depýtattar kóterip otyrǵan másele biraz zańnamalyq qujatqa negiz boldy. Salyq kodeksindegi ózgerister men úlestik qurylys salasyndaǵy talaptar baǵa saıasatyna onsha áser ete qoımaıdy, esesine turǵyn úı naryǵy «kóleńkeli» mámileleri men kelisimderden tazaryp, bıýdjet qorjyny qosymsha qarajatpen tolyǵady», deıdi sarapshylar.

Baspana qunyna qatysty boljam

Úkimet qosylǵan qun salyǵy jeńil­digin alyp tas­taý týraly sheshimdi qabyl­damas buryn baǵa saıasatyna qatysty arnaıy taldamalyq jumys júrgizgen. Sonyń nátıjesin alǵa tartqan mınıstrler kabıneti turǵyn úı naryǵynda dúrligý týǵyzatyndaı kúrdeli másele týyndamaıtynyna senimdi.

Turǵyn úı naryǵynyń sarapshysy Aıbar Oljaevtyń aıtýynsha, jańa salyq talaptary 2026 jyldan bastap salynatyn úılerge ǵana qatysty. Osyǵan deıin qadasy qaǵylyp, paıdalanýǵa berilgen nysandarǵa salyq salynbaıdy. «Spekýlıatıvti faktorlar áserin eseptemegende, turǵyn úı baǵamynda asa ózgerister bola qoımaıdy. Qazirgi spekýlıatıvti kózqarastar kelesi jyldyń alǵashqy toqsanynan keıin báseńsip, baspana baǵasy qalypty deńgeıge túsedi», deıdi ekonomıst-sarapshy.

Al Krisha.kz saıty satý bóliminiń basshysy Imran Osmanov keıingi aptalarda Astana men Almatyda qaıtalama naryqtaǵy úıler qymbattaǵanyn aıtady. Munyń sebebin ol aqparattyq manıpýlıasııadan týyndaǵan dúrligýden boldy dep esepteıdi. «Salyq reformasyn jete túsinbegen halyq dúrmekke ilesip ketip jatyr. Eldiń kóbi QQS salynsa, úıdiń baǵasy kúrt qymbattaıdy dep qaýiptenedi. Shyntýaıtynda, bul ózgerister buryn salynǵan eski úılerge túk te qatysy joq», deıdi ol.

Imran Osmanov qazirgi tańda sa­tylymǵa shyǵarylǵan úılerdiń bastap­qy quny naryq baǵasynan áldeqaıda joǵary ekenin atap ótti. Deı turǵanmen, sarapshynyń turǵyn úı baǵasyna qa­tysty boljamy pozıtıvti. Onyń só­zinshe, turǵyn úı naryǵyndaǵy qazirgi qymbatshylyq – ýaqytsha qubylys. Baǵanyń ósýi jańa jyldyń alǵashqy aılaryna deıin jalǵasýy múmkin. Odan keıin naryqtaǵy baǵa birtindep qalpyna kele bastaıdy.