Aqordada ótken saltanatty jıynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bıyl Jumysshy mamandyqtary jyly aıasynda eńbek adamdaryna erekshe qurmet kórsetilip jatqanyn atap ótip, energetıka salasy mamandaryn kásibı merekesimen quttyqtady.
– Energetıka salasy – elimiz úshin strategııalyq mańyzy bar sala. Turaqty qýat kózi bolmasa, qýatty memleket qurý múmkin emes. Energetıka salasynda qyzmet etý – elimizdiń damýyna úles qosý degen sóz. Sebebi sizder atqaryp jatqan jumystyń ıgiligin elimizdegi ár otbasy, ár adam kóredi. Árbir úıge jaryq pen jylý berý – jaýapkershiligi zor jumys. Qajyrly eńbekterińiz úshin barshańyzǵa shynaıy rızashylyǵymdy bildiremin, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysy elimizdiń ósip-órkendep kele jatqanyna nazar aýdardy.
– Biz ekonomıkany jáne ınfraqurylymdy damytýǵa basa mán berip otyrmyz. Zamanaýı óndiris oryndaryn ashyp jatyrmyz. Elimiz jappaı sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt dáýirine qadam basty. Qazaqstan bolashaqta tolyqqandy sıfrlyq el bolýǵa tıis. Osy maqsatqa jetý úshin aýqymdy jumys qolǵa alyndy. Astanada Halyqaralyq jasandy ıntellekt ortalyǵy quryldy. Jaqynda belgili amerıkalyq kompanııanyń tehnologııasy boıynsha jasalǵan sýperkompıýter iske qosyldy. Jahandyq úrdisterge saı jańa «data-ortalyqtar» salynady, «bultty» ınfraqurylym qalyptasady. Árıne, munyń barlyǵy energetıka salasy úshin úlken synaq bolmaq. Sondyqtan osyndaı mańyzdy mindetterdi júzege asyrý úshin energetıka salasyn túbegeıli jańǵyrtýymyz kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdent qazir osy baǵytta atqarylyp jatqan naqty jumystarǵa toqtaldy.
– Keıingi alty jylda elektr energııasyn óndirý 16 mlrd kılovatt-saǵatqa artty. Bul – Qaraǵandy oblysy sııaqty óndirisi órkendegen aımaqtyń bir jyldaǵy qýat tutyný kólemimen birdeı. Qazirgi kezde Qazaqstannyń elektr energetıkasy júıesine jalpy qýaty 25 gıgavattan asatyn 237 elektr stansasy kiredi. Al is júzinde qoldanystaǵy jalpy qýat kólemi – 21 gıgavatt. Memleket júrgizip otyrǵan júıeli sharalardyń arqasynda energııa nysandary men ınjenerlik-kommýnaldyq jelilerdiń ornyqtylyǵy aıtarlyqtaı kúsheıdi. Byltyrǵy jylytý maýsymynda tehnologııalyq aqaýlar 27 paıyzǵa qysqardy. Toǵyz jylý elektr ortalyǵy táýekeldiń «qyzyl» aımaǵynan shyqty, al úsh stansa «jasyl» aımaqqa ótti, – dedi Memleket basshysy.
Bul oraıda Qasym-Jomart Toqaev ınfraqurylymdy qalypty deńgeıde ustap turý úshin «Tarıfti ınvestısııaǵa aıyrbastaý» baǵdarlamasy iske qosylǵanyn eske saldy.
– Sonyń nátıjesinde úsh jyl ishinde kásiporyndardyń kúrdeli jóndeý jumystaryna ǵana 900 mlrd teńgeden asa jeke ınvestısııa tartyldy. Bul jumystyń qarqynyn báseńdetpeý kerek. Aldymyzda senimdi ári zamanaýı energetıka ınfraqurylymyn qalyptastyryp, ekonomıkanyń damýyna tıisti jaǵdaı jasaý mindeti tur. Osy oraıda Úkimet «Energetıkalyq jáne kommýnaldyq sektorlardy jańǵyrtý» jónindegi ulttyq jobany iske asyra bastady. Onyń aıasynda 2030 jylǵa deıin keminde 200 nysanǵa rekonstrýksııa jasalady, 86 myń shaqyrym jeli jańarady. Úkimetke elimizdiń energetıkalyq áleýetin udaıy arttyrý mindeti júkteldi. Bul Qazaqstannyń ekonomıkalyq damýyn odan ári tabysty júzege asyrý úshin asa mańyzdy. Elimiz eksporttyq áleýeti zor energetıkalyq derjavaǵa aınalýy kerek, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent salada taıaý jyldary atqarylatyn naqty jumys baǵyttaryn atap ótti.
– Qazaqstannyń energetıkalyq áleýetin nyǵaıtý – basymdyqqa ıe mindet. Bıyl batys aımaqtardyń elektr jelisin kúsheıtetin biregeı joba aıaqtalady. Bul joba Batys Qazaqstan, Atyraý, Mańǵystaý oblystarynyń energetıkalyq toraptaryn biriktiredi. Endi osy toraptardy biryńǵaı ulttyq energetıka júıesine jalǵaý qajet. Elimizde basqa da iri jobalar qolǵa alynyp jatyr. Atap aıtqanda, Ekibastuzdaǵy ekinshi GRES-te jańa energobloktar salynady. Sondaı-aq úshinshi GRES-tiń qurylysy bastalmaq. Bul nysandar elimizdegi energetıka jetispeýshiligin joıýǵa tıis. 2026 jyly Almatydaǵy elektr stansalaryn jańǵyrtý – Úkimet pen ákimdik aldynda turǵan mańyzdy maqsat. Sol arqyly aýanyń lastaný deńgeıin tómendetip, qalanyń ekologııalyq ahýalyn jaqsartý qajet. Buǵan qosa kelesi jyly Qyzylorda jáne Túrkistan oblystarynda bý-gaz qondyrǵysy bar elektr stansalaryn tolyq iske qosý kerek. Biz 2035 jylǵa deıin 26 gıgavattan asa qýat kózin óndiretin nysandardy iske qosýdy josparlap otyrmyz, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdenttiń pikirinshe, Qazaqstannyń tabıǵı resýrstaryn jáne óndiristik áleýetin eskersek, elektr qýatyn basqa elderden satyp almaýymyz kerek.
– Túptep kelgende, bul – ulttyq qaýipsizdik máselesi. Buǵan qosa elimizdiń zor energetıkalyq múmkindigin tıimdi qoldaný qajet. Mysaly, Qazaqstan – kómirge baı el. Jyl saıyn 110 mln tonnadan asa kómir óndiriledi. Osy strategııalyq artyqshylyqty durys paıdalanǵan jón. Biz zamanaýı úlgidegi «taza kómir» tehnologııasyna tezirek kóshýimiz kerek. Sol arqyly kómir stansalarynyń tıimdiligin arttyra túsemiz. Budan bólek, Kýrchatov qalasynda jylý elektr stansasyn, Kókshetaý, Semeı, О́skemen qalalarynda jylý elektr ortalyqtaryn salý qajet. Osy nysandardyń barlyǵyna «taza kómir» tehnologııasyn engizý kerek. Shyndyǵyn aıtsaq, bul jobalardyń júzege asýy ábden sozylyp ketti. Endi ári qaraı kútýge bolmaıdy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Bul rette Memleket jańartylatyn energııa kózderin damytýǵa da tıisti kóńil bólinip jatqanyn jetkizdi.
– Elimizdegi kómir qory – shamamen 33 mlrd tonna. Soǵan qaramastan, jańartylatyn qýat kózderin damytýǵa basa nazar aýdaryp otyrmyz. Keıingi 5 jylda osy salaǵa 2,5 mlrd dollarǵa jýyq ınvestısııa salyndy. Sonyń nátıjesinde energetıka sektoryndaǵy jańartylatyn qýat kózderiniń úlesi 7 paıyzdan asty. Ekologııalyq turǵydan taza energııa óndirisin odan ári damytý úshin álemdik eń úzdik kompanııalarmen áriptestik ornattyq, – dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev qazir búkil álem túbegeıli betburys kezeńin bastan ótkerip jatqanyn alǵa tartyp, atom stansasynyń qurylysyn bastaý týraly strategııalyq sheshimniń mańyzyna nazar aýdardy. Prezıdenttiń paıymdaýynsha, bul bolashaqta elimizdiń energetıkalyq kelbetin túbegeıli ózgertip, ekonomıkamyzdy qaıta qurýǵa yqpal etedi.
– Balqash atom elektr stansasynyń qurylysy, odan keıingi salynatyn ekinshi AES Qazaqstannyń energetıkalyq áleýetin arttyrary sózsiz. Sondaı-aq ıadrolyq energetıka sııaqty mańyzdy salada jańa baǵyttardyń damýyna septigin tıgizedi. Qazaqstannyń energetıkalyq kartasynda atom stansasynyń paıda bolýy el ekonomıkasynyń jańa ári sapaly deńgeıge kóshkenin bildiredi. Jalpy, dúnıejúzinde bolyp jatqan aýqymdy ózgeristiń energetıka salasyna yqpal etetini sózsiz. Álemde qýat kózderine qyzý tartys júrip jatyr desek, artyq bolmaıdy. Buǵan saqadaı saı daıyn bolǵanymyz jón. Memleket energetıka mamandarynyń jańa býynyn daıarlap, osy salanyń áleýetin arttyra beredi. Biraq azamattarymyz da bul máselege jaýapkershilikpen qaraýy kerek. Elektr qýaty, jylý jáne sý – turmysqa asa qajetti ıgilikter. Sonyń bárin únemdep, aqylmen paıdalanǵan abzal. Jalpy, bul – tutas ekonomıkaǵa ortaq talap. Ysyrapshyldyqqa jol berýge bolmaıdy. Halqymyz «Únemshildik – yrystyń kilti» dep beker aıtpaǵan. Biz osy qasıetti ulttyq daǵdymyz etip, qoǵamda múldem jańa mádenıet qalyptastyrýymyz kerek. Sizderdiń qajyrly qyzmetterińiz – elimizdiń energetıkalyq derbestiginiń myzǵymas kepili. Ádiletti, Taza, Qýatty Qazaqstanda ózderińiz sııaqty eńbek adamdary eń joǵary syı-qurmetke laıyq, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev elimizdiń energetıka salasyn damytýǵa eleýli úles qosqany úshin bir top azamatty memlekettik nagradamen marapattady.