Megapolıs aınasyndaı qos basylym

90-jyl­dary el naryqtyq qo­ǵam­nyń bura­lań jolyna túsken almaǵaıyp kezeńde jaryq kórgen gazetterdiń taǵdyry da ońaı bolǵan joq. Sol tus­ta baspasózge basshylyq jasa­ǵan qalamgerler­den qarjy tapshy­lyǵy, tehnıka tapshylyǵy, kadr­lyq qıyndyqtarǵa qaramastan basylymdy aıaǵynan tik turǵyzý jaýapkershiligi júkteldi. Ol kezdegi jaǵdaı redaktorlardan azamattyq pen kásibı adaldyq talap etti. Sol jaýapty kezeńde redaksııa tizginin ustaǵan Jumamurat Tuıaqbaev uıym­das­tyrýshylyq qabiletimen kózge túsip, gazettiń qoǵamdaǵy salmaǵyn aýyrlatýǵa kúsh saldy. 1995–1998 jyldary taralymy 25 myńnan asqan basylymnyń qalany bylaı qoıyp, qazirgi Túrkistan oblysynyń aýdan-aýdandaryna keńinen taralýy – sol eńbektiń aıqyn nátıjesi edi.

Keıingi jyldary da qos gazetke ár býynnyń ókilderi basshylyq jasap, mazmundyq ári taqyryptyq turǵydan damýyna úles qosty. Qaıyrǵalı Medet, Anar Aspan, Dármenbaı Shárip, Jeńis Bahadúr, Jarqynbek Tóltebaı, Zahardın Qystaýbaev syndy tájirıbeli jýrnalıster redaksııa jumysyna ózindik qoltańbasyn qaldyrdy. Bul kezeńderde qos gazet qalanyń ekonomıkalyq, áleýmettik, sharýashylyq máselelerin qozǵap, qoǵamdyq qatynastar jóninde ótkir oıly, salmaqty maqalalarymen oqyrman esinde qaldy.

Basylymnyń jylnamasynda birtalaı qurylymdyq ózgerister oryn aldy. 2010 jyly Shymkent qalasy ákimdiginiń qaýlysymen gazetter «Shymkent Medıa» memlekettik kommýnaldyq kásipornyna birikti. Arada eki jyl ótken soń «Shymkent Medıanyń» mırasqory retinde «Shymkent aqparat ortalyǵy» JShS quryldy. Mundaı qurylymdyq jańarý redaksııa jumysyna jańa serpin berip, basqarý júıesin jetildire tústi. Jýrnalıst, búginde Parlament Senatynyń depýtaty Aıgúl Qapbarovanyń basshylyǵy tusynda shyǵarmashylyq ujymnyń ekinshi tynysy ashylyp, gazetter qalanyń kúndelikti ómirindegi oń ózgerister men ózekti máselelerdi úzbeı jarııalap turdy.

«Shymkent aqparat ortalyǵy» seriktestigin ár jyldarda túrli qalamger men BAQ salasynyń mamandary basqardy. Máselen, bel­gili jýrnalıst Baqtııar Taıjan basylymdardyń rólin kúsheıtýge kóp eńbek sińirdi. Sol sekildi Nurbol Orymbaev, Aqbaıan Saparbaeva, Ýálı Qydyr sııaqty jýrnalıs­tıka salasynyń maıtalmandary baspasózdi oqyrmanǵa jaqyndatý jolynda biraz ter tókti. Osyndaı baı tarıhy bar irgeli ujymnyń tizgini búginde «Egemen Qazaqstan» gazetinde shyńdalyp, mol tájirıbe jınap kelgen Dınar Kerimniń qolynda.

Osy kúnde jýrnalıst Aıdar Quljanov «Shymkent kelbeti», al Natalııa Haıkına «Panorama Shym­kenta» gazetiniń bas redaktory qyzmetin atqarady. Qos basylymda Baqtııar Taıjan, Taǵabaı Qasymov, Zamıra Aldabergeno­va, Móldir Kenjebaı, Saltanat Jamaldınova, Gúljaýhar Bajaqaı, Irına Kozo­rına, Sergeı Pavlenko, Asylbek Baızaqov syndy tájirıbeli, bilikti ári izdenimpaz jýrnalıster eńbek etedi.

«Basylymnyń jalpy taralymy 10 myń dana. Bul – tek sandyq kórsetkish emes, bul – myńdaǵan oqyrmannyń senimi, aqparatqa degen suranysy. Qazirgi kezeńde dástúrli baspasózdiń aldynda jańa syn-qaterler tur. Aqparat aǵyny údeı túsken zamanda gazet tek habar jetkizýshi emes, oı súzgiden ótkizetin, qoǵamdyq pikir qalyptastyratyn quralǵa aınalýǵa tıis. Osy údeden shyǵý úshin «Shymkent kelbeti» men «Panorama Shymkenta» dástúrli formatty saqtaı otyryp, sıfrlyq medıamen qatar damýdy maqsat etip otyr. Osy baǵytta ınternet redaksııasy qurylyp, áleýmettik jeliler men onlaın platformalarda júıeli jumys jolǵa qoıyldy. shymkala.kz saıty men shymkentaqparat.kz portaly arqyly Shymkent pen búkil el kólemindegi mańyzdy jańalyqtar jedel ári sapaly taratylady. Bul materıaldardy búginde ózge óńirlik jáne respýblıkalyq BAQ senimdi derekkóz retinde paıdalanyp keledi. Mazmun turǵysynan alǵanda, basylymdar megapolıstiń aınasy bolý mindetinen aınyǵan emes. Qaladaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq ahýal, turǵyn úı, jer qatynastary, ınfraqurylym, ekologııa, bilim men medısına, kásipkerlik pen jumyspen qamtý máseleleri gazet betinde turaqty túrde kóterilip júr. Sonymen qatar til men dil, ulttyq qundylyq, rýhanııat, tarıhı taqyryptar da bas­ty nazarda. Bul – ýaqyttyń talaby ǵana emes, baspasózdiń qoǵam aldyndaǵy azamattyq boryshy. Aldaǵy josparymyz – osy baǵytty odan ári tereńdetý. Analıtıkalyq, saraptamalyq materıaldardyń úle­sin arttyryp, qalanyń damý bary­syn kásibı kózqaraspen baǵa berý, oqyrmandy oılandyratyn, pikir­talas týdyratyn jarııalanymdardy kóbeıtý. Jas jýrnalısterdi tárbıeleý, tájirıbeli qalamgerler mektebin saqtaý, baspasózdiń rýhanı mıssııasyn umytpaý – negiz­gi maqsatymyz» dedi «Shymkent aqparat ortalyǵy» JShS dırektory D.Kerim.

Bıyl 35 jyl tolǵan qos gazettiń mereıtoıy aıasynda «Táýelsizdik ıdeıasy jáne qazaq baspasózi» atty forým ótedi. Onda óńirlik, respýb­lıkalyq BAQ ókilderi, zııaly qaýym men sala mamandary bir alańǵa jınalyp, qazaq baspasóziniń ótkeni men búgini, erteńi jaıynda oı qozǵaı­dy. Forýmda ulttyq múdde, aq­pa­rattyq qaýipsizdik, jasandy ıntellekt dáýirindegi jýrnalıstıkanyń keleshegi sekildi ózekti taqyryptar da talqylanady.

Osy rette Shymkent qalasy­nyń ákimi Ǵabıt Syzdyqbekovtiń qoldaýyn erekshe atap ótken jón. Shahar basshysy shırek ǵasyrdan astam ýaqyt boıy kóship-qonyp júrgen redaksııaǵa demeýshiler esebinen jeke ǵımarat áperdi. Muny jýrnalıstıkaǵa, aqparat salasyna degen shynaıy qurmettiń belgisi retinde qabyldaǵan jón. Mundaı qoldaý shyǵarmashylyq ujymnyń alańsyz jumysyna, mazmundy dú­nıeler jazýyna múmkindik bereri sózsiz.

Búginde elge, óńirge tanymal jýrna­lısterdiń kópshiligi kezinde «Shym­kent kelbetinde» qyzmet atqar­ǵan. Solardyń ishinde jýrnalıst Ǵalymjan Elshibaı da bar. Qalam­ger jýrnalıstıka salasyndaǵy jetistigin «Shymkent kelbetinde» jumys istegen kezeńine balaıdy.

«Ekimyńynshy jyly gazetke qyz­metke turǵanymda basylymnyń 10 jyldyǵy J.Shanın atyndaǵy qazaq-drama teatrynda atalyp ótti. Bas redaktor Qaıyrǵalı Medet mereıtoıdyń ssenarııin jazýdy maǵan tapsyryp edi. Qaıyrǵalı Medet daryndy jýrnalıst ári bilikti basshy boldy. Kezinde respýblıkalyq gazet-jýrnaldarda, televızııada basshylyq qyzmetter atqarǵan. Respýblıkalyq «Mádenıet» gazetine redaktorlyq etti. Ol «Shymkent kelbetine» redaktor bolyp kelgende aýdanda tanylmaı júrgen jas jýrnalısterdi jumysqa tartty. Solardyń biri menmin. Jýrnalıstıkada oblys, respýblıka deńgeıinde tanylýyma Qaırekeńniń kóp paıdasy tıdi. Sol kisiniń qaıraýymen qalamym ushtalyp, sheberligim shyńdaldy. «Shymkent kelbeti» men úshin jýrnalıstıka salasynyń úlken mektebi boldy. Bir kezderi ózge óńirlerge, aýdandarǵa taraǵan gazet sol márte­besine qaıta oralar degen senim mol» dedi Ǵ.Elshibaı.

Osy gazette eńbek etip qyzyqty kúnderin artta qaldyrǵan ardager jýrnalıster barshylyq. Gazettiń turaqty shyǵyp, oqyrman qolyna ýaqytynda tıip turýyna atalǵan azamattar kóp eńbek sińirdi. Solardyń biri jýrnalıst Erkin Dosymbaı. Basylym mereıtoıy aıasynda onyń jyly esteligin jazyp alǵan edik.

«Qalalyq gazet kemshilikterdi ashyq aıtyp, batyl jazdy da. Buǵan bas redaktor Jumamurat Tuıaq­baev­tyń tilshilerge bergen baǵyt baǵ­dary, shynaıy da batyl jazýǵa úndegeni yqpal etti. Bas redaktordyń tapsyrmasyn oryndadym, maqtaý estidim.

Ekinshi ret osy «Shymkent kelbeti» gazetine 2014 jyly bas redaktordyń orynbasary qyzmetine shaqyryl­dym. Bas redaktor – izdenimpaz da ultjandy, jańashyldyqqa jaqyn, memleketshil jan Aıgúl Qapbarova. Gazettiń bezendirilýi, formaty zaman talabyna saı ózgergenimen aqıqattan aınymaý, anyǵyn aıtý syndy qaǵıdatty saqtap qalǵan. Qala tirshiligin oqyrmanǵa jetkizýde jýrnalısterge barlyq múmkindik jasaldy. «Támam jannyń minin aıt, aıap, ishiń jylyp aıt. (Shákárim)» demekshi, jýrnalıster syn aıtýdyń da, qoǵamdy dúr silkindiretin maqa­la jazýdyń da jaýapkershiligin sezine, shyndyqty ýaqytynda aıtýdy ustanym ete oqyrmanǵa qyzmet etti», dedi Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi Erkin Dosymbaı.

Qosh, qos basylym otyz bes jyl­dyq ǵumyrnamasynda shahardyń jylnamasyn jazýda úlken eńbek atqardy. Aldaǵy ýaqytta da osy ıgi maqsattan taımaı megapolıstiń shejiresin tasqa basýda talaı is tyndyraryna kámil senemiz. О́mir zańyna saı ýaqyt alǵa jyljıdy, kóp nárse ózgeredi, biraq jýrnalıst úshin basty qaǵıda bolyp qalamǵa degen adaldyq máńgi qalady. Sol qasıetti qos basylym ujymy búgin­de kópke úlgi retinde kórsetip keledi.

ShYMKENT