Jasóspirimder júktiligi – qoǵamda kópten beri aıtylyp kele jatqan, biraq sheshimin tappaı turǵan kúrdeli másele. Qansha jerden eskertý jasalyp, túsindirý jumysy júrgizilgenimen, bul túıtkildiń tamyryna balta shabylar túri kórinbeıdi. Jasóspirimderdiń erte júktiligi týraly derekter jıilep, ásirese qazaqy dástúrge berik sanalatyn ońtústik óńirlerdiń ózinde ókinishti jaǵdaı azaımaı tur.
Jambyl óńirinde de bul másele janǵa batatyn basty taqyrypqa aınaldy. Qoǵamnyń jan jarasyna aınalǵan ózekti problema kimdi de bolsyn alańdatpaı qoımaıdy. Resmı derek ne deıdi? Oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasy basshysynyń orynbasary Ersin Musabaev birshama ýaqyt buryn ótken jıynda osy jyldyń 9 aıynda 145 derek tirkelgenin aıtty.
«Jasóspirimder arasyndaǵy júktilik jóninde 2022 jyly 212, 2023 jyly 199, 2024 jyly 188 derek tirkelgen», degen basqarma basshysynyń orynbasary olardyń jas erekshelikteri týraly da málimet berdi. Slaıdtaǵy derekke júginsek, jasóspirimder arasyndaǵy júktilik 15 jastaǵy qyzdar arasynda da tirkelgen kórinedi. Jas aralyǵy jónindegi júktilik dınamıkasyna zer salsaq, 15 jastaǵylar arasyndaǵy júktilik 3-ten 2-ge azaıǵan, 16 jastaǵy qyzdar arasyndaǵy erte júktilik 28-den 23-ke tómendepti. 17 jastaǵy qyzdar arasyndaǵy júktilik 132-den 82-ge deıin azaıǵan syńaıly.
Úsh jyl buryn BAQ-ta Jambylda «249 jasóspirim júkti boldy» degen derek tarap edi. Basqarma basshysynyń orynbasary kórsetken slaıdta 212 degen sandy kózimiz shaldy. Qaı derektiń qandaı negizge súıenip jasalǵany belgisiz.
Shynynda da, kámeletke tolmaǵan jasóspirimder arasyndaǵy erte júktilikke qatysty derekter saralanǵan kezde jas aıyrmasyna baılanysty keıde sáıkessizdik baıqalyp qalatyn. Munyń syry Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy bekitken normamen astasyp jatsa kerek. Elimizde neke jasy 18 jas dep belgilense de, DDU normasy boıynsha 19 jasqa tolmaǵandar da kámelet jasqa jetpegender sanatyna jatady eken.
Osy jazda Densaýlyq saqtaý mınıstrligi elimizde jasóspirimder arasyndaǵy alǵashqy jynystyq qatynastyń ortasha jasy 16,5 jas ekenin málimdegen edi. Muny erte júktilikke qatysty derekterden de ańǵarý qıyn emes.
Joǵaryda aıtqanymyzdaı, 9 aıdyń bederinde, ókinishke qaraı, 145 jasóspirim júkti bolyp shyqqan. Birshama ýaqyt buryn óńir basshysynyń orynbasary Serik Sálemov otbasylyq zorlyq-zombylyq, áıelder arasyndaǵy sýısıd, jasóspirimder arasyndaǵy erte júktilik máselesine qatysty «Jol kartasy» ázirlenip, jaýapty organdar tarapynan tıisti jumys júrgiziletinin málimdep edi. Qolǵa alǵan jumys nátıjeli bola ma, joq pa, jyl sońyndaǵy nátıje kórsete jatar.
Osydan úsh jyl buryn dál osy máselege qatysty maqala jazǵanymyzda, Bilim basqarmasynyń ókilderi Densaýlyq saqtaý basqarmasynyń qyzmetkerlerine renishin jetkizip: «Ol kisiler bizge tek tirkelgen derekti ǵana usynatyny bar. Qysqasy, taldaý degenińiz durys júrgiziletin bolsa, álgi jasóspirimder kámelet jasyna tolmaı otbasyn quryp jatsa, biz nege ony jaǵymsyz nemese jeńil júris arqyly erte júktilik paıda boldy dep esepteýimiz kerek?» degen edi.
Jyl aıaqtalar tusta bul másele taǵy kún tártibine shyǵatyny sózsiz. Sol sebepti jaýapty mekemeler erte júktilikke qatysty derekterdi jaı sandar retinde emes, naqty áreketke negiz bolar aqparat retinde qarap, ózara úılesimde jumys istese ıgi. Ásirese qaı óńirde, qaı mektepte mundaı jaǵdaılardyń jıi tirkeletini naqty kórsetilse, sol jerlerde maqsatty túrde aldyn alý sharalaryn júrgizýge múmkindik týar edi. Bul – búgin sheshimin tappasa, erteń kesh bolýy múmkin mańyzdy másele.
Jambyl oblysy