Jasandy ıntellekt – strategııalyq basymdyq

Otyrys barysynda áleýmettik-ekono­mıkalyq damýdyń negizgi baǵyttary, salalyq reformalardyń mazmuny, sondaı-aq 2026 jyldy Sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly retinde ótkizýge qatysty mindetter jan-jaq­ty qaraldy. Úkimet basshysy tıisti mınıstr­likter men vedomstvolarǵa naqty tapsyrmalar júktedi.

Premer-mınıstr Prezıdent suhbaty el damýynyń strategııalyq baǵdaryn aıqyndap bergenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, Memleket basshysy Úkimet aldyna qol jetkizilgen ekonomıkalyq ósimdi saqtap qana qoımaı, uzaqmerzimdi nátı­jege negizdelgen jańa damý qarqynyn qamtamasyz etý mindetin qoıyp otyr. Bul mindet energetıka, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy, kólik pen logıstıka, ınvestısııa tartý, agroónerkásip kesheni, týrızm sekildi negizgi salalardy qamtıdy.

Oljas Bektenov fıskaldyq saıasattyń jańa tásilderine de arnaıy toqtaldy. Mem­leket basshysynyń ustanymyna sáıkes, baqylaý men qysymnan góri serik­testikke negizdelgen modelge kóshý qajettigi aıtyldy. Bul rette qo­ǵamdaǵy jáne ekonomıkadaǵy teńsiz­dikterdi júıeli túrde azaıtý mańyz­dy. Energetıka men kommýnaldyq sektor­daǵy reformalardy ýaqtyly ári sapaly iske asyrý – osy baǵyttaǵy basty sharttardyń biri.

Úkimet basshysy «Ádiletti tarıfter» qaǵıdatyn áleýmettik saıasattyń mańyz­dy tetigi retinde atap ótti. Memleket tek shyn máninde muqtaj azamattar­ǵa ǵana tike­leı qoldaý kórsetýge tıis. Osyǵan baılanysty Ulttyq ekonomıka mınıstrligi múd­deli memlekettik organdarmen birlesip, Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn jańǵyrtý jónindegi ulttyq jobany naqty iske asyrýdy jedel bastaýy qajet.

Kólik-logıstıka salasyna qatysty da naqty mindetter aıqyndaldy. Premer-mınıstr kólik-logıstıkalyq toraptardy damytý, teńiz porttaryn, áýejaılar men temirjol vokzaldaryn jańǵyrtý baǵytyndaǵy jumystardyń júıeli túrde júzege asyrylyp jatqanyn aıtty. Bul salada jaýapty memlekettik organdar men uıymdar belgilengen. Kólik mınıstrligi, óńir ákimdikteri men ulttyq kompanııalar bekitilgen is-sharalardyń ýaqytynda ári sapaly oryndalýyn qamtamasyz etýge tıis.

Aýyl sharýashylyǵy salasyna toq­talǵan Oljas Bektenov Memleket basshysynyń egin sharýashylyǵyndaǵy oń nátıjelerdi joǵary baǵalaǵanyn jetkizdi. Buǵan qosa mal sharýashylyǵyn damytýǵa tyń serpin berý qajettigi atap ótildi. Osyǵan baılanysty Aýyl sharýa­shy­­lyǵy mınıstrligine bir aptada et ón­dirisi men eksport kólemin arttyrý jónin­degi naqty sharalar, sondaı-aq mal sha­rýashylyǵyn odan ári damytýǵa ar­nal­ǵan usynystar ázirleý tapsyryldy.

Premer-mınıstr eginshilerdi tike­leı sýbsıdııalaýdan góri jeńildetilgen nesıe­leý tetiginiń tıimdiligin atap ótti. Bul qural óziniń nátıjeliligin kórsetti. Sondyqtan Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstrligi «Báıterek» holdıngimen bir­lesip, aýyl sharýashylyǵyn qoldaý­dyń osyndaı tıimdi qarjy quraldaryn keńeıtýdi jalǵastyrýy qajet.

Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»

Týrızm salasy da Úkimet otyrysynda keńinen qaraldy. Prezıdent­tiń baǵ­dar­lamalyq suhbatynda týrızm ekono­mıkanyń birneshe sektoryn qam­tı­­tyn mýltıplıkatıvti sala ekeni aıtylǵan. Osyǵan oraı barlyq orta­lyq mem­lekettik organdar men óńir ákimdik­teriniń úılesimdi jumysy qajet. Premer-mınıstr Týrızm jáne sport mınıstrligine óńir ákimdikterimen birlesip, bir aı merzimde naqty is-shara­lar josparyn ázirleý arqyly 2029 jylǵa deıingi týrızmdi damytý tujy­rym­damasyna túzetýler engizýdi tapsyrdy. Buǵan qosa Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligimen birlesip, sala­daǵy kadrlyq áleýetti kúsheıtý jóninde qosymsha sharalar qabyldaý mindetteldi.

Sırek jer metaldary máselesi de nazardan tys qalmady. Premer-mınıstr bul baǵytta Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly kodekske ózgerister engizilgenin, geologııalyq barlaýǵa qomaqty qarjy bólinip jatqanyn tilge tıek etti. Osyǵan baılanysty О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligine kvazımemlekettik sektor jáne sheteldik seriktestermen birge qol jetkizilgen kelisimderdi jedel iske asyrý tapsyryldy. Al Energetıka mınıstrligi salalyq agenttikpen birlesip, atom energetıkasy jobalarynyń júzege asyrylýyn turaqty baqylaýda ustaýǵa mindetteldi.

Áleýmettik salaǵa qatysty másele­ler de otyrystyń ózegine aınaldy. Premer-mınıstr Memleket basshysy­nyń tapsyrmasyna sáıkes, barlyq áleý­mettik mindet­temeler tolyq kólemde oryn­dala­ty­nyn jetkizdi. Sonymen qatar jeke­­menshik mektepter men medısı­nalyq uıymdardy sýbsıdııalaý saıasatyn qaıta qaraý qajettigine nazar aýdardy. Artyq qarjylandyrýdy toqtatý, adal básekege qabiletsiz qury­lymdarǵa bıýdjet qarajatyn jumsamaý qajettigi basa aıtyldy.

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi ákimdiktermen bir­lesip, járdemaqylar men áleýmettik tólem­derdi taǵaıyndaý kezinde alaıaq­tyq­tyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan keshen­di sharalar ázirleýge tıis. Al Ishki ister mınıstrligi sıfrlyq tehnologııalardy paıdalana otyryp, joldar men qoǵamdyq oryndardaǵy quqyq buzýshylyqtardy anyqtaý men aldyn alý jumystaryn kúsheıtýge mindetteldi. Oqý-aǵartý mınıstrligi jol qozǵalysy erejelerin oqytý baǵdarlamalaryna engizý jumysyn jalǵastyrady.

Oljas Bektenov Prezıdenttiń baǵdarlamalyq suhbaty taıaý kezeńge arnalǵan naqty maqsat-mindetterdi aıqyndap bergenin atap ótti. Barlyq ortalyq pen jergilikti memlekettik organdar, ulttyq kompanııalar bul mindetterdi iske asyrý úshin nátıjege baǵyttalǵan jumys isteýi kerek. «Esep pen prezentasııaǵa emes, naqty iske kósheıik. Nátıje bolmasa, qalǵanynyń bári – bos sóz», dedi O.Bektenov.

Otyrysta 2026 jyldy Sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly retinde ót­kizý máselesine aıryqsha nazar aýda­ryl­dy. Premer-mınıstrdiń aıtýynsha, bas­ty maqsat – ozyq tehnologııalardy engizý ar­qyly halyqtyń turmys sapasyn jaq­sartý. Sıfrlyq ónimderdiń naqty paıda­syn árbir azamat kúndelikti ómirde sezinýge tıis.

Elimizdi tolyqqandy sıfrlyq memleketke aınaldyrý mindeti qoıylyp otyr. Bul baǵytta elimiz sıfrlyq sheshimder men qyzmetterdi jasap qana qoımaı, olardy eksporttaı alatyn jetekshi elderdiń qataryna qosylýǵa umtylýy qajet. Byltyr sıfrlandyrý men jasandy ıntellekt salasynda birqatar iri jobalar iske asyryldy, zańnamalyq baza qalyptasty, esepteý qýattary qamtamasyz etildi, alem.ai ulttyq jasandy ıntellekt ortalyǵy iske qosyldy. Otandyq IT-qyzmetter eksporty shamamen 1 mlrd dollarǵa jetti.

Buǵan qosa Úkimet basshysy praktı­kalyq qoldanýǵa daıyn sıfrlyq sheshimderdiń jetispeıtinin synǵa aldy. Jańa tehnologııalar prototıp deńgeıinde qalyp qoımaı, naqty ómirge engizilýge tıis. Eskirgen bıznes-úderis­terden arylyp, qurylys salasynda BIM-modelderdi, óndiriste robottandyrýdy, aýyl sharýashylyǵynda serpindi IT-sheshimderdi keńinen engizý qajet.

Jasandy ıntellektiniń damýy alaıaq­tyqtyń jańa túrlerin de týyndatatynyn eskergen Oljas Bektenov Ishki ister jáne Jasandy ıntellekt mınıstrlikterine osyndaı qaterlerdi tıimdi anyqtaıtyn tetikter ázirleýdi tapsyrdy. Qoǵamnyń sıfrlyq sheshimderge degen senimin nyǵaıtý úshin turaqty ári proaktıvti jumys júrgizý mańyzdy.

Sıfrlandyrý jylyn tabysty ótkizý úshin kásibı qaýymdastyq pen halyqty keńinen tartý qajet. Osyǵan baılanysty Jasandy ıntellekt mınıstrligine qańtar aıynyń sońyna deıin jyldyq is-sharalar josparyn bekitý men «Digital Qazaqstan» strategııasyn jedel ázirleý tapsyryldy. Buǵan qosa qabyldanǵan Sıfrlyq kodeksti iske asyrý aıasynda zańǵa táýeldi barlyq quqyqtyq aktilerdi sáıkestikke keltirý jáne qoǵamǵa keńinen túsindirý jumystary júrgizilýge tıis.

Premer-mınıstr jasandy ıntel­lektini memlekettik sektorda engizý formaldy avtomattandyrýmen shektelmeı, basqarý júıesin túbegeıli qaıta qaraýǵa alyp kelýi kerektigin aıtty. Memlekettik fýnksııalardy oryndaýdyń tıimdi modelderine kóshý, bıýrokratııany qysqartý – basty maqsat. Bul baǵyttaǵy úılestirý jumystary Premer-mınıstrdiń orynbasary – Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstri Jaslan Mádıevke júkteldi. Onyń aıtýyngsha, 2027 jyldyń sońyna deıin Qazaqstan halqynyń 99%-y joǵary jyldamdyqty ınternetpen qamtamasyz etiletinin aıtty.

«Prezıdent azamattardyń sıfr­lyq qyzmetterge teń qoljetim­diligin qam­ta­masyz etý jónindegi tapsyrmalaryn oryndaý sheńberinde aldaǵy eki jyl­da 3 myńnan astam aýyl ınternet­ke tal­shyqty-optıkalyq baılanys jeli­leri arqyly qosylatyn bolady», dedi ol.

Jasandy ıntellekt jáne Sıfrlyq damý mınıstriniń aıtýynsha, búginde 5G jelisi elimizdiń 20 qalasynda qoljetimdi eken. Osy jyly bazalyq stansalardy ornatý jumystary ári qaraı jalǵasýǵa tıis. «Osy qalalar aýmaǵynyń 75%-na deıin qamtý maqsatynda jańa 5G baza­lyq stansalaryn ornatý jumystary jalǵastyrylady. Sondaı-aq avtojoldardy mobıldi baılanyspen qamtý boıynsha joba iske qosyldy. Bul respýblıkalyq jáne oblystyq mańyzy bar 40 myń shaqyrym joldy quraıdy. Jobany aldaǵy eki jylda aıaqtaý jos­parlanyp otyr», dedi J.Mádıev.