Álemdi túgel men kórip, Áleýmettik jelińdegi paraqshańda oqyrman sany neǵurlym kóp bolsa, qoǵam aldyndaǵy bedeliń soǵurlym bıik bolady. Qazir bul túsinik te eskirip barady. Sıfrlyq keńistik algorıtmge táýeldi bolyp, jasandy ıntellekt yqpaly kúsheıgen saıyn oqyrman jınaýdyń paıdasy joq ekeni anyqtalyp jatyr, dep jazady Egemen.kz.
COVID-19 kezeńinde adamdar úıde otyryp, ekran aldynda burynǵydan da kóp ýaqyt ótkizdi. TikTok bir túnde mıllıondaǵan kórermen jınaıtyn platformaǵa aınaldy. Instagram Reels arqyly osy tásildi qaıtalady. Alaıda ýaqyt óte kele eldiń nazary álsiredi. Qoldanýshylar naqty tulǵany izdeýden góri, algorıtm usynǵan lentany qaraýdy úırendi.
Osy sátten bastap jazylýshylar sany tanymaldylyqtyń kórsetkishi bolýdan qaldy. Amerıkalyq jazýshy ári medıa menedjer Emılı Sandberg bul qubylysty jańa áleýmettik minez-qulyqpen baılanystyrady. Onyń aıtýynsha, áleýmettik jelilerden belgili bir qashyqtyq saqtaý adamnyń ishki erkindigin ańǵartady.
«Men bes júzge jetpeıtin jazylýshysy bar jabyq Instagram-paraqshany qurmetteımin. Bul adamnyń ózin sıfrlyq qysymnan qorǵap otyrǵanyn kórsetedi», deıdi ol.
Sandberg áleýmettik jelilerge táýeldi bolmaý adamnyń qarjylyq ári emosııalyq turǵydan ornyqty ekenin bildiretinin aıtady. Onyń pikirinshe, dál osy qasıet búgingi qoǵamda jańa qundylyqqa aınalyp keledi.
Qazaqstanda balalarǵa áleýmettik jelige tirkelýge shekteý engizilýi múmkin
Sán men mádenıet salasynyń sarapshylary da osy úrdiske nazar aýdarady. Olar fıltrsiz, rettelmegen sýretterdiń áldeqaıda jaǵymdy, shynaıy bolatynan aıtady.
Shynymen, qazir aýdıtorııa jınaý úshin erekshe sheberlik te, uzaq ýaqyttyq eńbek te qajet emes. Jazylýshylar sany burynǵydaı senim men bedeldiń naqty ólshemi sanalmaıdy. Kerisinshe oqyrman sany óte kóp akkaýnt kúmán týǵyzýy múmkin.
Bul ózgeristiń taǵy bir sebebi áleýmettik jelilerdiń tolyqtaı kommersııalanýymen baılanysty. Eger 2010 jyldary jeliler jeke hobbı nemese ermek retinde qabyldansa, qazir jeke akkaýnttar jarnama, podkast, aqyly kontent pen seriktestik saýda alańyna aınaldy.
Onlaın-kezdesýler uıymdastyratyn startaptyń negizin qalaýshy Saarım Zaman bul úderisti «tranzaksııalyq oılaý» dep sıpattaıdy.
«Qazir bári bir sátte saýda alańyna aınalyp ketkendeı. Adamdar jańalyqqa da paıda kózi retinde qaraıdy», deıdi ol.
Bul jaǵdaıda shaǵyn biraq adal aýdıtorııanyń qadiri artty. Financial Times dereginshe, dástúrli áleýmettik jelilerde ótkiziletin ýaqyt 2022 jyly eń joǵary deńgeıge jetip, sodan beri tómendep keledi. Qoldanýshylar birtindep jekelendirilgen platformalarǵa bet buryp jatyr. Munda avtor men oqyrman arasyndaǵy baılanys senimge negizdelgen.
Ujymdyq tuzaq: TikTok pen Instagram-nan nege shyǵa almaı júrmiz?
Jazylýshylary az akkaýnttar sondyqtan shynaıy kórinedi. Olar ınternet ne kórgisi keletinin emes, ózine jaqyn dúnıeni jarııalaıdy. Biri estetıkany, endi biri poezııalyq keshterdi nemese shyǵarmashylyq úderistiń ózin kórsetedi. Mundaı paraqshalarda bes myńnan az jazylýshy bolýy múmkin, biraq dál osy qarapaıymdylyq senim týdyrady.
Buryn óziń jazylǵan adamdar sany saǵan jazylǵandardan kóp bolsa, ol yńǵaısyz sanalatyn. Qazir bul belgi ózgerdi. Shaǵyn onlaın-aýdıtorııa adamnyń naqty ómirde áleýmettengenin ańǵartady. Instagram-da ádeıi «tanymal emes» bolý jańa mártebe retinde qabyldana bastady. Bul – ekrannan shyǵyp, óz yqpalyn oflaın keńistikte qalyptastyrýǵa umtylys.
Shákárim qajy bir óleńinde aıtpaýshy ma edi:
Álemdi túgel men kórip,Meni eshkim bilmese. Muqtajym, nápsim joq bolyp,Zııanym janǵa tımese.
Sóıtip, kózge túspeý álsizdik emes, sanaly tańdaý retinde baǵalanyp otyr. Kóbeń júrý – artta qalý emes, artyq dabyradan bas tartý. Al shynaıy yqpal sıfrda emes, adam men adam arasyndaǵy tiri baılanysta ekenin qoǵam qaıta sezine bastaǵandaı.