Qazaq-qyrǵyz shekarasyndaǵy kedendik baqylaý alyndy

Keshe Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev ju­mys sapary aıasynda Qyrǵyzstannyń EAEO-ǵa kirýine baılanysty qazaq-qyrǵyz shekarasy ýchaskelerindegi kedendik baqylaýdy alý rásimine qatysty. Saltanatty rásim bastalmas buryn Prezıdentter Ystyqkól jaǵasyndaǵy mádenı ortalyq – «Rýh-Ordoda» ekijaqty kezdesý ótkizdi. Kezdesý barysynda eki memlekettiń kóshbasshylary eýrazııalyq yqpaldastyq máse­le­lerin jáne Qyrǵyzstannyń Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaqqa kirýine baılanysty ózara is-qımyldyń, sondaı-aq, oǵan EAEO aıasynda qoldaý kórsetýdiń jańa jaǵdaılaryn talqylady. Sonymen qatar, ekijaqty qarym-qatynastyń ahýaly men onyń ınves­tısııa, ónerkásip, jol qury­lysy, týrızm jáne basqa sala­lar­daǵy perspektıvalary qarastyryldy. Memleket basshysy qazaq-qyrǵyz qarym-qatynasy ár­daıym joǵary deńgeıde ekenin, Qyrǵyzstannyń EAEO-ǵa kirýi qazirdiń ózinde 1 mıllıard dollardan asatyn taýar aınalymyn odan ári jandandyra túsýge jaǵdaı týǵyzatynyn aıtty. Nursultan Nazarbaev atap ótkendeı, kedendik shekaralardy ashý ekijaqty ekonomıkalyq qatynastarǵa oń yqpal etip, bıznes úshin jańa múmkindikterge jol ashady. Qazaqstan men Qyrǵyzstan Prezıdentteri, sondaı-aq, óńirlik qaýipsizdik máseleleri jáne halyq­­aralyq kún tártibindegi ózekti jaıt­tar jóninde de pikir almasty. Mem­leket basshysy Qyrǵyz­stan Al­mazbek Atambaevtyń basshy­ly­­ǵy­­­men ornyqty damý qarqynyn kór­­­se­tip otyrǵ­anyna nazar aýdar­dy.­ Al Qyrǵyzstan Prezıdenti Qazaqstannyń Ortalyq Azııadaǵy jetekshi rólin ataı otyryp, saparlap kelgeni jáne jemisti yntymaqtastyq úshin Nursultan Nazarbaevqa alǵys aıtty. Ekijaqty kezdesýden soń Prezıdentter birden sol «Rýh-Ordo» mádenı ortalyǵynyń alańyna qaraı bettedi. Bul jerde ashyq aspan astynda úlken ekran qurylyp, Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń «Qordaı» jáne Qyrǵyz Respýblıkasynyń «Aqjol» ke­dendik beketteri tikeleı efırde baılanysqa daıyn turǵan bolatyn. Ekrannyń arǵy jaǵynda shek­ara qyzmetkerlerimen birge, Qazaqstan Premer-Mı­nıs­tri­niń birinshi orynbasary Ba­qyt­jan Saǵyntaev pen Qyrǵyzstan Úkimetiniń basshysy Temir Sa­rıev Prezıdentterdiń kedendik baqylaýdy alyp tastaýǵa berer buıryǵyn kútip turdy. Aıtpaqshy, atap ótý kerek, tikeleı efır «QazSat 2» spýtnıktik jelisi arqy­ly «Qazaqstan» ulttyq arnasy jáne «Habar» telearnalarynyń jyljymaly túsirilim kameralary kómegimen júzege asty. Bul saltanatty shara qyrǵyz aǵaıyndar úshin aıryqsha mańyzy zor tarıhı oqıǵa. Atap aıtqanda, Qyrǵyzstannyń EAEO-ǵa qosy­lýy yqpaldastyq jaqyndasý jó­nindegi úlken birlesken jumys­tyń qorytyndysy. 2014 jyly Qyrǵyzstandy Eýrazııalyq yq­paldastyq jobasyna qosý jónindegi «jol kartasy» júzege asyryldy, ol el ekonomıkasyn Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq zańnamasy men tájirıbesine beıim­deýge járdemdesti. Iаǵnı, keden ınfraqurylymyn jańǵyrtýmen baılanysty tutastaı máseleler kesheni sheshildi. 2014 jylǵy 23 jeltoqsanda Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq otyrysynda Qyrǵyzstandy EAEO-ǵa qosý týraly shartqa qol qoıyldy. 2015 jylǵy 8 mamyrda EAEO-ǵa múshe memleketterdiń basshy­la­ry Joǵary Eýrazııalyq ekono­mıkalyq odaq otyrysynda Qyrǵyzstannyń EAEO-ǵa kirýiniń sharttary men erekshelikterin belgileıtin eki hattamaǵa qol qoıdy. Odaqqa múshe memleketter kelisim kúshine enýi úshin qajetti barlyq memleketishilik is-áreketterdi oryndady. Al keshegi kúni Qyr­ǵyz­stannyń Odaq­qa qosylýynyń sońǵy núktesi qoıyl­dy. Eki el Prezıdentteri onlaın-habardan buıryq bergen sátte shekaradaǵy kedendik baqylaýǵa qoıylǵan shlagbaýmdar ashylyp, kedendik tekserissiz júk mashınalarynyń alǵashqy legi jiberildi. Shekaradaǵy keden­dik baqylaý saltanatty túrde toqtatylǵan soń, eki el basshylary sóz sóıledi. Elbasy óz kezeginde Qyr­ǵyz­stannyń EAEO-ǵa kirýiniń mańyzdylyǵyn, munyń Qazaqstan múddesine saı keletinin jáne eki respýblıkanyń ekonomıkalyq ózara yqpaldastyǵy aıasyn odan ári keńeıtýge septigin tıgizetinin atap ótti. «Qyrǵyzstan Eýrazııalyq eko­nomıkalyq odaqqa kirý úshin aýqymdy jumystar atqar­dy. Qazaqstan bul turǵyda barlyq jaǵynan qoldap otyrdy, kómektesti. Al búgin osy sharýanyń bitkenine kýá bolýdamyz. Jalpy, týysqandyq jaǵynan alatyn bolsaq, eki eldiń arasynda eshqandaı kedendik kedergiler, shekaralyq shekteýler bolmaýy­ kerek. Degenmen, memle­ket bolǵan soń, ár memlekettiń óziniń shekarasy, onyń qaýipsizdigi, kelissózderi bolady. Men qyrǵyz jaǵynan kelisilgen Eýrazııalyq odaq komıssııasynyń talaptary, bizdiń eki el arasyndaǵy kelisimderdiń bári tolyq negizde oryndalady dep senemin. Eki eldiń arasyndaǵy qarym-qatynas, saýda-sattyq budan da joǵary bolýy kerek dep oılaımyn. Qazir­gi jetken jetistik jaman emes. Sondyqtan, men Qyrǵyz eline shyn júregimnen jaqsylyq, bereke jáne tynyshtyq tileımin. Qazaqstan men Qyrǵyzstan arasynda bereke-birlik bolyp, ekonomıkasy órkendep, halyqtyń jaǵdaıy óse bersin dep tileımin. Eki eldiń yntymaǵy, el ishindegi tynyshtyǵy, bolashaǵy zor bolsyn», dedi Qazaqstan Prezıdenti. Elder arasyndaǵy kedendik shekaranyń ashylýy – eki memle­­­kettiń de bıznesi úshin jańa múm­kindikter týdyratyn, ózara saýdany jandandyratyn aıtýly oqıǵa dep baǵalaǵan Elbasy EAEO aıasynda qol jetken ýaǵdalastyqtyń sharttaryn oryndaı otyryp, biz biryńǵaı ekonomıkalyq keńistik qalyptastyrý baǵytynda ilgerileı túsetinimizge senim bildirdi. Budan naqty oń nátıjeler kóretinimizdi basa aıtty. Memleket basshysy álemdik naryqtardaǵy kúrdeli ahýalǵa qaramastan, bizdiń elderimiz saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty tabysty damytyp jatqanyn, Qyrǵyzstannyń túrli salalaryn damytýǵa Qazaqstan 1,5 mıllıard dollardan astam ınvestısııa salǵanyn, sondaı-aq, qazirgi kúni eki eldiń 50-ge tarta birlesken kásiporny bar ekendigin tilge tıek etti. Aldaǵy ýaqytta ferro­qorytpa zaýytyn salý úshin ekijaqty júıeli sharalar atqary­lyp jatyr. Al Ystyqkólge baratyn qazaqstandyqtarǵa qolaıly jaǵdaı jasaý úshin qysqa jol salý máselesi qarastyrylýda. Sonymen qatar, Nursultan Nazarbaev ózara saýdany odan ári ulǵaıtý úshin áli paıdalanylmaǵan áleýet bar ekenine de nazar aýdardy. Atap aıtqanda, elektr energetıkasy, kólik, baılanys, agroónerkásip kesheni, sondaı-aq, týrızm sııaqty kóptegen salaǵa mýltıplıkatıvti yqpal etetin baǵyttarda yntymaqtastyq kúsheı­tiletin bolady. Iаǵnı, keshegi shara tek keden ǵana emes, eki el arasyndaǵy basqa da baılanys­tardyń kókjıegin keńeıtip, barlyq máseleni sheshýge múmkindik beredi. Bul Qazaqstan men Qyrǵyzstan arasyndaǵy bolashaqqa jumys isteıtin taǵy bir saty. «Qazirgi ýaqytta syrtqy naryqtarda daǵdarys qubylystary baıqalýda, bul taýar aınalymyn tómendetý arqyly bizderge de áser etpeı qoımaıdy. Biraq, Odaq aıasyndaǵy qyzmet keleshekte ekonomıkalyq kórsetkishterdiń ósýine alyp keledi jáne halyqtarymyzdyń ál-aýqatyn jaqsartady, – dedi Qazaqstan Prezıdenti. Al Qyrǵyzstan Prezıdenti Almazbek Atambaev EAEO aıasyn­daǵy birlesken jumys ekijaqty yntymaqtastyqty odan saıyn nyǵaıta túsetinine senim bil­dirip, bolashaqta baýyrlas halyq­tarymyzdyń arasynda eshqandaı shekara bolmaýy tıistigin alǵa tartty. Atalǵan sharaǵa Qazaqstan Prezıdentiniń ózi kelip qatysyp otyrǵanyn aıryqsha jetistik, qyrǵyz aǵaıyndaryna degen zor qurmet dep baǵalaǵan A.Atambaev Elbasyna erekshe alǵysyn jetkizdi. Tipti, sóz arasynda ózderinde Nursultan Ábishuly Nazarbaev sekildi kóshbasshysy bolmaǵandyqtan, ózderiniń ekonomıkasy bizdiń elden edáýir artta qalyp otyrǵandyǵyn mysalǵa keltirdi. Ásirese, jan basyna shaqqandaǵy ishki jalpy ónimniń kólemi Qazaqstanda TMD elderi arasynda ozyq bolyp otyrǵanyn alǵa tartyp, aldaǵy ýaqytta óz elderiniń de osy jetistikterden kórinýine tilektestigin bildirdi. «Túrki elderi ishinde bir-bi­rine eń jaqyn eki el bar, ol – Qa­zaqstan men Qyrǵyzstan» degen A.Atambaev shekaranyń ashylýy bul kór­shilerdi budan da ári ja­qyndas­ty­ra túsetinine senimin jetkizdi. «Aqjol» beketinen bastalyp otyrǵan rásimdi jaqsylyqqa balap, eki eldiń yntymaǵyna aq jol tiledi. «Ystyqkól oblysynyń turǵyndary úshin búgin erekshe kún – Nursultan Ábishuly Alma­tydan qashyqtyqty eki ese qysqartatyn, meılinshe tóte jol salý týraly ıdeıany qoldady. Búginde Al­matydan Ystyqkólge jol 480 shaqyrymdy quraıdy. Bir-eki jylda uzyndyǵy 240 shaqyrym jol salynatyn bolady. Bul aralyqty eki ese qysqartady, – dedi Qyrǵyzstan Prezıdenti. – Qazaq pen qyrǵyz bir týǵan. Olardyń arasynda kedergi bolmaýy tıis. Barlyq keden, shekarany ashýymyz qajet. Baýyrlas Qazaq eli men onyń kóshbasshysynyń bergen keńesteri men aıtqan tilekteri úshin rahmet». Aıta keteıik, Qazaqstannyń Qyrǵyz Respýblıkasymen aradaǵy shekarasynyń uzyndyǵy 1242 shaqyrym. Endi onyń aýmaǵy kedendik shekarasyz biregeı keńistiktiń bóligine aınaldy. Sol sebepti, mundaǵy 8 baqylaý-ótkizý beketi, ıaǵnı 7 kólik jáne 1 temirjoldy tek shekarashylar kú­zetetin bolady. Olar ótýshi­ler­diń tólqujat-vızalaryn tekserip, kólikterde tasymaldaýǵa tyıym salynǵan zattarǵa qatysty tekserýler júrgizedi. Taýar tasymaldanǵan jaǵdaıda, arnaıy qujattar resimdelip, artynsha salyq organdaryna tapsyrylady. Jalpylaı alǵanda, eki arada qozǵalys emin-erkin bolmaq. Endi qyrǵyzstandyqtarǵa kóshi-qon kartochkalaryn toltyrýdyń qajeti joq. Eńbek mıgranttary mártebesi Qazaqstandaǵy jergilikti jumys kúshiniń mártebesine teńestirildi. Al taıaý arada áleýmettik paket EAEO-ǵa múshe elder aza­mattarynyń barlyǵy úshin birdeı bolady. Osylaısha 12 tamyz – Qyrǵyz Respýblıkasy úshin tarıhı kún bolyp qaldy. Qazaqstan Qyrǵyzstannyń EAEO quramyna kirý týraly kelisimshartty ratıfısııalaǵan tórtinshi memleket. Buǵan deıin bul qujatty Armenııa, Belarýs jáne Reseı ratıfıkasııalady. Árıne, EAEO-ǵa qosylý Qyrǵyzstanǵa jańa múmkindikter ashady. Aıtalyq, taýar, kapıtal, jumys kúshi aınalymyna barlyq kedergiler alynady. Jańa ınvestısııalyq múmkindikter paıda bolady, sondaı-aq, energetıka, kólik, aýyl sharýashylyǵy salasynda iri ınfraqurylymdyq jobalardy júzege asyrýǵa jol ashylady. Qyrǵyzstan azamattary Odaqqa múshe kez kelgen elde sol memlekettiń azamattarymen teń dárejede jumys isteı alatyn bolady. Al Odaqqa Qyrǵyzstannyń qosylýy onyń qýatynyń artýyna tyń serpin beredi degen oıdamyz. Qazaqstan Respýblıkasy men Qyrǵyz Respýblıkasy arasyn­­daǵy shekaranyń ashylýy, ásirese, kásipkerliktiń damýyna serpilis bermek. Eki el arasyndaǵy taýar­­lardyń erkin aǵymy saýda sala­syn­daǵy kásipkerliktiń damýyna úlken áser etedi. Tósekte basy, tóskeıde maly qosylǵan Alataý­dyń arǵy jaǵy men bergi jaǵyn­daǵy aǵaıynnyń endigi jerde shekaradaǵy júgi de birge bolmaq. Sonymen qatar, Qyrǵyzstan Dúnıejúzilik saýda uıymyna bizden áldeqaıda burynyraq múshe bolǵan memleket ekenin eskersek, bizdiń bıylǵy basty jetistigimizdiń biri – DSU-ǵa kirý sátindegi saýda-sattyǵymyzdyń sátti júrýine de ózindik yqpaly tıedi degen senimdemiz. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan» Ystyqkólden. Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.