Ulybrıtanııa zańsyz mıgranttarǵa tosqaýyl qoıady
Ulybrıtanııa bıligi Jerorta teńizi arqyly Eýropaǵa bettegen zańsyz mıgranttardyń kúnnen-kúnge kóbeıýine alańdaýshylyq bildirip otyr. Endigi kezekte olar, kórshiles Fransııamen birlese otyryp, óz aýmaqtaryn zańsyz mıgranttardan qorǵaý maqsatynda jan-jaqty pikir almasyp, sheshimder izdestirýde.
Máselen, Ulybrıtanııa úkimetindegi derekkózderine silteme jasaǵan The Times gazeti bıliktiń zańsyz mıgranttardy anyqtaý maqsatynda jumys berýshilerdi jappaı tekseretinin jazdy. Bul oraıda qurylys kompanııalardy, sondaı-aq kútýshiler men úı tazalaýshylardy jumysqa alatyn fırmalardy tekserýge erekshe nazar aýdarylmaq. Sebebi, bular kóbinese eńbekteri úshin tómen baǵa suraıtyn zańsyz mıgranttardyń qyzmetine qyzyǵatyn kórinedi.
«Jumysqa Ulybrıtanııa azamattaryn emes, zańsyz mıgranttardy qabyldaıtyn jumys berýshilerdiń áreketteri eńbekaqy tóleminiń tómendeýine áser etedi», – dedi Ulybrıtanııa ishki ister mınıstriniń kóshi-qon isteri jónindegi kómekshisi Djeıms Brokenshır basylymǵa bergen suhbatynda.
Kóshi-qon týraly jańa zań erejeleriniń jarııalanýy kúzge josparlanǵan. Ol negizinen zańsyz mıgranttardyń qyzmeti paıdalanylatyn kóleńkeli ekonomıkamen kúresýge baǵyttalady. Jańa zań sonymen qatar, elde zańsyz júrgen adamdarǵa bankterden esepshot ashýǵa, júrgizýshi kýáligin alýǵa tyıym salady. Sondaı-aq, páter jalǵa berýshilerdi jaldaýshylardyń jaǵdaıyn tekserýdi mindetteıdi.
Budan buryn Ulybrıtanııa syrtqy ister mınıstri Fılıp Hammond BBC agenttigine bergen suhbatynda: «Taıaý Shyǵys pen Afrıka elderinen mıgranttardyń aǵylyp kelýi Eýroodaqtyń turmys deńgeıi men áleýmettik qurylymdarynyń buzylýyna yqpal etýi múmkin. Biz aqyr aıaǵynda bosqyn mártebesin alýǵa quqy joq adamdardy elderine qaıtarý arqyly bul máseleni sheshýge tıispiz. Bul – bizdiń eń negizgi basymdyǵymyz», – degen bolatyn.
Qazirgi ýaqytta Fransııadan Ulybrıtanııaǵa ótýge tyrysqan zańsyz mıgranttar sany kúnnen-kúnge ósip keledi. Bıylǵy jyldyń basynan beri La-Mansh buǵazy astyndaǵy týnnelge zańsyz kirý áreketi ústinde 40 myńǵa jýyq mıgrant qolǵa túsken. Mundaı derekti Brıtanııany qurlyqpen jalǵaıtyn temirjol jelisine qyzmet kórsetetin Eurotunnel kompanııasy keltirdi.
Eurotunnel kóptegen aılar boıy La-Mansh astyndaǵy týnnel isteri jónindegi úkimetaralyq keńes pen memlekettik ókimetterdi Fransııanyń Kale qalasy mańynda mıgranttar sanynyń ósýi baqylaýdan shyǵyp ketkenin eskertken bolatyn. Anglııadan nebári 34 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan bul shaharǵa mıgranttardyń jappaı aǵylýyna baılanysty týyndaǵan shıelenis uzaq ýaqyt boıy saqtalyp tur. Budan buryn elge zańsyz ótýshiler tek jergilikti port aýmaǵyn ǵana jaılaǵan bolatyn. Ol jerden kóbisi araldarǵa qoldan jasaǵan júzý quraldary arqyly jetýge tyrysqan. Jergilikti kólik kompanııalary biriniń jumysshylary ereýilge shyǵyp, sonyń saldarynan maýsym aıynan bastap port aýmaǵy tolyq jabyldy. Osydan keıin mıgranttar La-Mansh buǵazy astyndaǵy týnnelmen ótetin Shuttle kóliktik poıyzdar termınalyna qaraı yǵysty.
ITV telearnasynyń efırinde Ulybrıtanııa premer-mınıstri Devıd Kemeron el aýmaǵyn Jerorta teńizi arqyly Eýropaǵa ótip jatqan mıgranttardyń qaptap kelýinen qorǵaý kerek dep málimdedi. «Bul mańyzdy synaq, óıtkeni, jaıly ómir izdep, Jerorta teńizi arqyly Eýropaǵa ótip jatqan zańsyz mıgranttardyń basym bóligi ekonomıkasy damyp jatqan jáne jumys oryndary bar Ulybrıtanııaǵa kelýge nıettenedi. Alaıda, biz qazirgideı, fransýz kórshilerimizben ıyq tirese otyryp, óz aýmaǵymyzdy qorǵaýymyz kerek», – dedi Devıd Kemeron. – Men bul másele jóninde Fransııa prezıdenti Fransýa Ollandpen únemi pikir almasyp otyramyn. Mundaǵy negizgi oı La-Manshtyń fransýz aýmaǵynda shekaralyq baqylaý ornatý bolyp tabylady. Bul shynynda da óte mańyzdy másele. Biz bógeýshi qurylǵylardy ornatýǵa kómektesip, qaýipsizdikke ınvestısııa quıyp, fransýz tarapymen áriptestikte jumys isteı alamyz. Ashyǵyn aıtqanda, biz Brıtanııany zańsyz mıgranttar úshin barynsha qoljetimsiz etýge tyrysamyz, sol úshin de zań qabyldap jatyrmyz».
Jańa Zelandııadaǵy jaǵdaı
2015 jyldyń ekinshi toqsanynda Jańa Zelandııada jumysqa qabyldaý qarqyny eki jyldyq mınımýmǵa deıin baıaýlap, jumyssyzdyq deńgeıiniń ósýine yqpal etýde.
Eldiń statıstıkalyq basqarmasynyń aqpary boıynsha, cońǵy úsh aıda jumyspen qamtylǵandar 0,3 paıyzǵa ósip, 7000 jumys ornyn quraǵan. Al ótken toqsanda bul kórsetkish qaıta qaralǵan ósý deńgeıinen keıin 0,6 paıyzdy kórsetken bolatyn. Bloomber News aqparat agenttigi júrgizgen saýaldama nátıjesinde 12 ekonomıstiń bergen ortasha boljamy 0,5 paıyz boldy. Jumyssyzdyq deńgeıi 5,9 paıyzǵa ósip, jumyspen qamtylǵan halyqtyń úlesi 69,3 paıyzǵa tómendedi.
Jumys oryndarynyń kóbeıý qarqyny, ásirese, sút ónimderiniń baǵalary tómendegen kezde baıaýlaıdy. Al baıaý ekonomıkalyq ósim iskerlik senim men ınvestısııalarǵa keri áserin tıgizedi. Rezervtik banktiń gýbernatory Grem Ýıler maýsym, shilde aılarynda paıyzdyq mólsherlemeni tómendetti. Sondaı-aq, ol ótken aptada 2 paıyzdy quraıtyn ınflıasııanyń maqsattyq deńgeıine qol jetkizý úshin monetarlyq saıasatty odan ári jeńildetý qajet ekenin málimdedi.
El ekonomıkasyndaǵy keleń-
sizdikterden keıin jańazelandııalyq dollardyń baǵamy quldyrady. Qazirgi tańda ol – 0.66 AQSh dollaryna teń. Jumyssyzdyq deńgeıi birinshi toqsanda 5,8 paıyzǵa ósti. Al ekonomıster ósim deńgeıi 5.9 paıyzdy quraıdy dep boljaǵan edi. Sondaı-aq, olar ótken jylmen salystyrǵanda, jumyspen qamtylý deńgeıi 3,4 paıyzdy kórsetedi dep boljam jasaǵan, Sharaına salystyrǵanda, ekinshi toqsanda 69,5 paıyzǵa tómendedi. Sondaı-aq, ekinshi toqsanda jumysqa jaramdy halyqtyń koeffısıenti rekordtyq kórsetkishke jetip, 24 myń adamǵa kóbeıdi.
Birinshi toqsanmen salystyrǵanda, memlekettik emes qyzmetkerlerdiń eńbek jalaqysy 0,5 paıyzǵa ósken. О́tken jylǵa qaraǵanda, bul kórsetkish 1,8 paıyzǵa joǵary bolyp otyr.
Chılıde tótenshe jaǵdaı jarııalandy
Chılı bıligi eldiń soltústigindegi Tynyq muhıty jaǵalaýynda ornalasqan Antofagasta men Tokopılıa qalalarynda kúshti daýyl turýyna baılanysty tótenshe jaǵdaı jarııalady.
Chılıdiń soltústik pen ortalyq aýdandarynda bolǵan daýyldyń saldarynan bes adam qaza taýyp, myńnan astamy jaraqat aldy. Nóserlep jaýǵan jańbyr aldymen eldiń ortalyq bóligin qamtyp, keıinnen soltústikke qaraı aýysty. Tolassyz jaýǵan jaýynnyń saldarynan sý tasqyny men laı kóshkini oryn aldy.
Jergilikti bılikke silteme jasaǵan EFE agenttigi kóshkinge baılanysty Tokopılıa qalasynan myńǵa jýyq adamnyń qaýipsiz jerge kóshirilgenin habarlady. Eldiń ortalyq jáne soltústik bóliginde myńdaǵan úı elektr jaryǵynsyz qaldy. Chılı astanasy Santıagodan soltústikke qaraı 460 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan Kakımbo qalasynyń portynda teńiz tolqyndary 100-den astam qaıyqty qıratty. Sondaı-aq, Valparaıso men Vınıa-del-Mar qalalarynda toǵyz metrlik tolqyndar jaǵalaýda ornalasqan dúkender men úılerge qatty zaqym keltirdi.
225 jumys ornyn qysqartty
«Makdonalds» kompanııasy jumys tıimdiligin arttyrý maqsatynda shilde aıynyń basynan beri qaıta qurý sharalaryn júrgizip jatyr. Onyń barysynda 225 jumys orny qysqardy.
Kompanııa ókilderiniń málimdeýinshe, shilde aıynda AQSh-taǵy shtab-páterden 135 jáne ózge elderde ornalasqan kompanııalardan 90 qyzmetker jumystan bosatylǵan. О́z qury-
lymynda aýqymdy qaıta qurý sharalaryn júrgizip jatqan «Makdonalds» kompanııasy bir jyldan astam ýaqytqa sozylǵan saýda-sattyqtyń uzaq merzimdi quldyraýymen osylaısha kúresýde.
Mamyr aıynyń sońynda «Makdonaldstyń» atqarýshy dırektory Stıv Isterbýk 2017 jyldyń sońyna qaraı kompanııa shyǵyndaryn 300 mln. dollarǵa qysqartýdy josparlap otyrǵanyn málimdegen bolatyn. Sonymen qatar, operasııalardy jeńildetý men retteýdi qarastyratyn ózgertýler engizilmek. Atqarýshy dırektordyń paıymdaýynsha, bul ózgertýler kompanııany «qarqyndy básekelestik naryǵynda» barynsha ońtaıly etýge múmkindik beredi.
«Jumys oryndaryn bosatý jóninde sheshim qabyldaý biz úshin ońaı bolǵan joq. Biraq bul ózgertýler bizdiń jumysymyzdy jeńildetip, artyq qondyrmalardy joıyp, kompanııaǵa ekonomıkalyq tıimdilik alyp kelýi tıis. Jáne bul ister kezek kúttirmeıdi», – delingen «Makdonalds» baspasóz hatshysy Heıdı Barker Sa Shekhemniń málimdemesinde.
Aıta keteıik, kompanııanyń atqarýshy dırektory Stıv Isterbýk qyzmetine kirisken ýaqyttan beri daǵdarysqa qarsy jospar ázirleı bastady. Onyń jospary ústimizdegi jyldyń mamyr aıynda usynyldy. Túrli mamandardyń baǵalaýynsha, saýda-sattyq kóleminen «Makdonalds» aýqymdy naryqtan jáne óziniń barlyq derlik básekelesterinen birneshe jylǵa artta qalyp qoıǵan.
Daıyndaǵan Aıdar О́RISBAEV,
«Egemen Qazaqstan».