Ertis ózeniniń qaýmaly men ormandy jerlerde shamamen 5 myńǵa jýyq elik tirkelgen. Ormanshylar túz taǵylary adam men kólikten úrke qoımaıtynyn aıtady.
Bıyl qysta elikter Pavlodar oblysynyń eldi mekenderine jıi kirip júr. Negizinen ózen mańaıyndaǵy jaıylmalar men «Ertis ormany» rezervatyn mekendeıtin janýarlar keıbir sátte aýyldar men qalalardyń kóshelerin kezip, azyq izdeıtinge uqsaıdy. Ormandy jerlerdiń kóbinde qar sonshalyqty qalyń emes. Elikterdiń tebindep jaıylýyna múmkindik mol. Degenmen turǵyndar janýarlardyń adamdarǵa jıi úıirsekteı bastaǵanyn túsine almaı dal.
– Eldi mekenderge jas elikterdiń kirip ketý oqıǵalary jıi tirkelip jatyr. Janýarlardyń adamdar turatyn jerlerdi jaǵalaýynyń sebebi – ormandy jerlerde qardyń qalyńdyǵy 20 santımetrge deıin jetip, alańqaılardaǵy muz bolyp qalǵan qardy tebindep jaıylý qıyndaǵan. Topyraqtaǵy toń 90 santımetrge jetedi. Onyń ústine qańtar aıyndaǵy sońǵy aıazdy kúnder aınaladaǵy barlyq sý aıdyndaryn qatyryp tastaǵan, muzdyń qalyńdyǵy – 40-70 santımetr. Sondyqtan olar qosymsha azyq izdep, adamdar turatyn jerlerdi tóńirekteıdi. Mysaly, ótkende oblys ortalyǵynyń irgesindegi Atameken kentinde jas elik jeke turǵynjaıǵa kirip, kólik qoıatyn garajdaǵy orǵa túsip ketipti. Ony bizdiń ormanshylar alyp kelip, jaraqatynyń bar-joǵyn tekserdi. Aman ekeni anyqtalǵan soń ormanǵa bosatyp qoıa berdi, – dep túsindirdi bul qubylysty Pavlodar orman jáne janýarlar dúnıesin qorǵaý mekemesiniń basshysy Ajdar Júsipov.
Ertis ózeni qaýmalynda sibir jáne dala elikteri kóbeıip kele jatyr. Ormanshylar ádette úrkek keletin jabaıy janýarlardyń adamnan qoryqpaıtynyn, 40 metrge deıin jaqyndatatynyn aıtady. Sebebi bul aýmaqtarda túz taǵylaryn atýǵa bolmaıdy. Onyń ústine qaýmalda birde-bir qasqyr kózge túspegen. Orman jáne janýarlar dúnıesin qorǵaý mekemesine qarasty orman sharýashylyqtaryndaǵy elikter jaıylmadaǵy butalarmen, qar astyndaǵy shópti qazyp qorektenedi.
Orman ınspektorlary bıyl qysta elikter ǵana emes, túlkiler men qoıandardyń da eldi mekenderge jıi bara bastaǵanyn baıqaǵan. Ańshylyqqa tyıym salynǵan jerlerde túz taǵylary ózderin erkin ustap, qalalarǵa jıi kelgishteıdi. Aıtalyq, Pavlodar qalasynda keıingi kúnderi kóshe kezip júrgen birneshe túlki ushyrasqan.
Qańtar aıynyń ortasynan beri jalǵasqan aıazdy kúnderi orman jáne janýarlar dúnıesin qorǵaý mekemesiniń qyzmetkerleri orman janýarlaryn azyqtandyrýmen shuǵyldanyp jatyr. Mekemege qarasty aýmaqta 80 ottyq pen tuz astaýlary qurylǵan. Munda jalpy 6 ormanshylyq bar. Inspektorlar jabaıy janýarlarǵa ǵana emes, qustar men balyqtarǵa da qamqorlyq jasaıdy.
– Ertis ózeniniń jaıylmalarynda jem-shóp pen tuz salatyn ottyqtar qurylǵan. Inspektorlardyń kúshimen shamamen 80 azyq orny, qustarǵa arnap 40 úıshik jasaldy. Janýarlardy azyqtandyrýǵa 3,5 tonnadan astam shóp pen dándi daqyl jarmalary, 180 kg tuz daıyndalǵan. Ormanshylar solardy belgilengen jerlerge jetkizip, seýip jatyr, – deıdi A.Júsipov.
Balyqtar da ormanshylardyń qamqorlyǵynda. Shaǵyn sýqoımalaryndaǵy balyqtardy ottegimen qamtamasyz etý maqsatynda ınspektorlar aerasııa júrgizedi. Oıyqtardy burǵylap, oǵan qamys qoıady. Osyndaı qarapaıym ádis arqyly sýǵa ottegi aralasady. «Sý aıdyndaryndaǵy muzdyń qalyńdyǵy búginde kemi 40 santımetr. Mundaı qalyńdyqtaǵy muz ottegini ótkizbeıdi. Saldarynan sý astyndaǵy janýarlar álemi qysta qyrylyp qalýy yqtımal. Aerasııalyq tásil arqyly kóptegen sý aıdynyndaǵy balyq sharýashylyǵyn aman saqtap otyrmyz», deıdi ormanshylar.
Pavlodar oblysy