Zeınetke shyǵyp, ótken ómirge kóz salyp oılap qarasam, ár otbasynda atanyń orny bólek eken. Bizdiń atamyz Úderbaı balasy Smaǵuldy búkil aýyl syılaıtyn. Arabsha saýatty, Quran kitabyn jatqa oqıtyn jáne qolma-qol qazaqshaǵa aýdaryp túsindiretin.
Elimizge kelgen asharshylyq kezeńinde jipten aý toqyp, balyq aýlap, shaǵyn Besoba aýylynyń halqyn ashtyqtan aman alyp qalypty. Esil ózeni men Terisaqqan ózeniniń qıylysyndaǵy shaǵyn qarasý «Smaǵul qarasýy» dep atalady. Qarasýdyń jıeginde ósken shoq taldar alystan kórinedi, ózenge jarasymdy. Jaǵalaýyndaǵy qamys-qoǵalar keshki kúnge shaǵylysyp túrli túske boıalyp, jelmenen sybdyr qaǵady. Sýdaǵy baldyry tolqynmen terbetilip turady. О́zen qasyna barǵanda tebirenip, tolǵanyp erekshe bir kúıge túsemin. Jaǵasynda ósken ár shóbine súıispenshilikpen qaraımyn. Ondaı tylsym tabıǵat basqa jerde joq sııaqty bolyp kórinedi. Smaǵul qarasýynyń sýy – tap-taza, móp-móldir. Qaıyqpen júrgende, ózenniń túbi kórinedi. О́kinishke qaraı, qazir taza ózender azaıyp bara jatyr emes pe?
Atam Smaǵul inim Saıran ekeýmizdi eńbekke erte baýlydy. Qysy-jazy qoldaǵy malǵa qaraý, qı oıý, Esil ózeniniń jaǵasynan tal shaýyp, qysqa otyn daıyndaý degen sııaqty. Kúzge qaraı oraq daıyndap, shóp shabýdy úıretti. Seksennen jasy asqanda úsheýmiz qatar turyp shóp shapqanda bizden áldeqaıda ozyp ketetin. Súıegi asyl, tyń edi. Shaǵyn aýylda biz qatarly biraz bala bar edi. Biraq olardyń qoloraq pen shóp shapqanyn kórgen joqpyn. Atam aıtatyn, «zaman bir qalypta turmaıdy, osy úırengenderiń kúnderdiń kúninde kerek bolady» dep. Biz aıtqanyn múltiksiz oryndaıtynbyz.
Aqyryn ǵana aqylmen sóıleıtin. Bizge bergen tamasha ónegesi – balyq aýlaýǵa tárbıeledi. Sol tárbıesi ómirlik daǵdyma aınaldy. Balyq dese isher asymdy jerge qoıamyn. Atam balyqqa úlken qurmetpen qaraıtyn, Allanyń bergen rızyq-nesibesi dep biletin. «Balyq aýlaıtyn qural-saımandar jastyǵyńnyń astynda jatsyn, ol senen tamaq suramaıdy, biraq kúnderdiń kúninde kerek bolady» deıtin. Tabıǵattyń ár mezgilinde balyq aýlaýdyn óz tásilderi bar. Maǵan unaıtyny – muz jańa qatqanda, ıaǵnı «kókshe muzda» qarmaq salý. Túsingen adamǵa ol bir tamasha kórinis. Aınala appaq qar, taza aýa, qulaq shyńyldatatyn tynyshtyq, qarmaq-jutpalardy ornalastyryp qoıyp oılanyp otyrasyń. Bir ýaqytta qarmaqta jalaý belgisi kóteriledi, sen bala sııaqty atyp turyp júgiresiń. Syrttan qaraǵanda kúlkili bolýy da múmkin. Biraq esil-dertiń – qarmaqta, ýaqytynda jetip, shortan balyqty syrtqa alyp shyqsań, senen baqytty adam joq. Keremet lázzat alasyń, janyń rahattanady. Osyndaı sátter kóp bolsa, birazǵa sheıin kóńildi, jaıdary júresiń. Túsingen adamǵa bul da – ómirdiń tamasha qyzyǵy. Kúni boıy tońǵanyń, tań atpaı uzaq jol júrip, erte kelgeniń, sharshaǵanyń sý sepkendeı basylady. Osyndaı tamasha iske, kásipke baýlyǵan atama alǵysym sheksiz. Atamnyń qolynyń taby qalǵan qarmaǵyn men áli kúnge ustap, paıdalanyp júrmin. Qolyma alǵan saıyn atam esime túsedi.
О́mir shirkin osylaı ótip jatyr.
Endigi armanym – nemerem jaqsy azamat bolyp, babasy Smaǵuldyń isin, ónegesin ármen qaraı jalǵastyrsa eken.
Qabıbolla Shaıahmetuly
Astana