Búgin Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń barlyq deńgeıdegi máslıhat depýtattarynyń III respýblıkalyq forýmynda sóılegen sózin muqııat tyńdap shyqtym. Shynyn aıtý kerek, bul jaı ǵana saltanatty jıynda aıtylatyn jalpy sóz emes. Onda eldiń aldaǵy saıası baǵyty, memlekettik basqarý júıesiniń logıkasy jáne qazirgi geosaıası jaǵdaıda Qazaqstannyń ustanatyn baǵyty naqty kórsetildi.
Eń aldymen kózge túskeni – jergilikti bıliktiń rólin kúsheıtý týraly másele. Prezıdent máslıhat depýtattaryna naqty jaýapkershilik júktep otyr. Buǵan deıin jıi aıtylatyn «aımaqtardy damytý» degen sóz bul joly naqty tapsyrmalarmen tolyqty. Ásirese jergilikti bıýdjet máselesine qatysty aıtqandary óte oryndy dep oılaımyn. Kóp jaǵdaıda aımaqtarda qarajat qalaı bólinetini, qandaı jobalarǵa jumsalatyny týraly halyq tolyq aqparat ala bermeıdi. Prezıdenttiń «bıýdjet sońǵy sátte usynylyp, depýtattar ony ústirt qabyldaıdy» degen syny – shyndyq. Demek endi jergilikti ókildi organdar formaldy qurylym emes, naqty baqylaý júrgizetin ınstıtýtqa aınalýy tıis.
Taǵy bir mańyzdy másele – masyldyq psıhologııasynan arylý týraly oı. Aımaqtar tek ortalyqtan keletin dotasııaǵa qarap otyrmaı, óz tabysyn kóbeıtýge jumys isteýi kerek degen talap qoıyldy. Bul – ekonomıkalyq turǵydan óte durys ustanym. О́ńirdiń damýy tek bıýdjetke qarap emes, ınvestısııa tartý, bızneske jaǵdaı jasaý, jańa jumys oryndaryn ashý arqyly júzege asatyny anyq.
Prezıdent sóziniń taǵy bir ózekti bóligi – qazirgi álemdegi kúrdeli geosaıası jaǵdaı týraly paıymdary. Sońǵy ýaqytta halyqaralyq saıasattaǵy turaqsyzdyq, túrli áskerı qaqtyǵystar men ekonomıkalyq teketirester búkil álemdi alańdatyp otyr. Memleket basshysy muny ashyq aıtyp, Qazaqstan úshin eń durys jol – sabyrly, teńgerimdi syrtqy saıasat ekenin taǵy bir ret atap ótti. Búgingideı qubylmaly kezeńde emosııamen emes, strategııalyq eseppen áreket etý mańyzdy ekeni túsinikti.
Sondaı-aq el ishinde júrgizilip jatqan reformalarǵa da naqty toqtaldy. Ekonomıka, ınfraqurylym, aýyl sharýashylyǵy, áleýmettik sala – bári júıeli túrde aıtyldy. Keıde qoǵamda «eshteńe jasalyp jatqan joq» degen pikirler kezdesedi. Biraq naqty derekterge qarasaq, óndiris oryndary ashylyp jatyr, joldar salynyp jatyr, energetıka, sý júıesi jańartylyp jatyr. Árıne, másele de bar, qıyndyq ta bar. Biraq damý bar ekenin de joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy.
Prezıdenttiń sózinde erekshe nazar aýdarǵan taǵy bir taqyryp – jańa Konstıtýsııa jobasy. Bul qujattyń negizgi ıdeıasy – bılik júıesin jańartý, jaýapkershilikti kúsheıtý jáne azamattardyń quqyqtaryn keńeıtý. Memleket pen azamat arasyndaǵy qarym-qatynastyń jańa formaty qalyptasýy tıis degen oı anyq aıtyldy. Ásirese, joǵary laýazymdy tulǵalardyń ókilettigin shekteý, týystardyń memlekettik qyzmetke aralasýyna tosqaýyl qoıý sııaqty normalar qoǵamda kópten beri aıtylyp júrgen máseleler edi.
Taǵy bir mańyzdy tusy – «Zań men tártip» qaǵıdaty. Sońǵy jyldary bul uǵym memlekettik saıasattyń negizgi tirekteriniń birine aınalyp kele jatqanyn baıqaımyz. Shyn máninde, zań ústemdigi bolmaı, ádiletti qoǵam qurý qıyn.Zań ústemdigi demekshi, Prezıdent sózindegi taǵy bir nazar aýdartqan tus – naqty sıfrlar men jaýapkershilik máselesi boldy. Memleket basshysy el ekonomıkasyndaǵy birqatar kórsetkishti atap ótip, óńirlerdiń damýynda jergilikti ókildi organdardyń róli erekshe ekenin jetkizdi. Sonymen qatar máslıhat depýtaty degen ataq tek mártebe emes, úlken jaýapkershilik ekeni de ashyq aıtyldy. Eger depýtat óz mindetin atqarmasa, halyqtyń máselesin kótermese nemese formaldy jumys istese, mundaı jaǵdaı jaýapsyz qalmaıdy degen eskertý boldy. Iаǵnı aldaǵy ýaqytta depýtattardan naqty nátıje talap etiletini baıqalady. Bul – jergilikti bıliktiń tıimdi jumys isteýi úshin mańyzdy sıgnal.
Prezıdent sóziniń jalpy mazmunyn qorytqanda bir nárse anyq baıqaldy. Qazirgi kezeń – jaı ǵana reformalar ýaqyty emes, memleketti basqarýdyń jańa modelin qalyptastyrý kezeńi. Mundaı ózgerister ońaı júrmeıtini anyq. Qoǵam da, memleket te jańa jaǵdaıǵa beıimdelýi tıis.
Eki kúnnen keıin ótetin referendým da osy úlken saıası ózgeristerdiń bir bóligi. Sondyqtan ár azamattyń óz tańdaýyn jasap, el bolashaǵyna beıjaı qaramaýy mańyzdy dep oılaımyn.
Qalaı bolǵanda da, búgingi sózden memleket aldynda turǵan mindetter men baǵyttar anyq kórindi. Eń bastysy, halqymyzda birlik, turaqtylyq jáne jaýapkershilik bolsa eken.Laıym elimiz alǵa qaraı nyq qadam basa bersin!
Gúlim YSMAǴUL, jýrnalıst,
Qostanaı oblysy
Jangeldın aýdany
Torǵaı selosy