Jańa Konstıtýsııa – eldiktiń tiregi, egemendiktiń tuǵyry

 15 naýryz – Konstıtýsııa kúni

Aqordada ótken is-sharaǵa Premer-mınıstr Oljas Bektenov, Parlament Senatynyń tóraǵasy Máýlen Áshimbaev, Parlament Májilisiniń tóraǵasy Erlan Qoshanov, Memlekettik keńesshi Erlan Qarın, Prezıdent Ákimshiliginiń basshysy Aıbek Dádebaı, Úkimet músheleri, ortalyq memlekettik organdardyń jetekshileri, oblys, Astana, Almaty jáne Shymkent qalalarynyń ákimderi, sondaı-aq Konstıtýsııalyq komıssııa men Jalpyulttyq koalısııa músheleri qatysty.

Qurmet qaraýyly Qazaqstan Res­pýblıkasynyń jańa Konstıtýsııasyn saltanatty túrde ortaǵa alyp shyqqan soń, elimizdiń Ánurany oryndaldy.

Ortalyq referendým komıssııa­synyń tóraǵasy Nurlan Ábdirov jańa Konstıtýsııa jobasy boıynsha respýblıkalyq referendýmnyń qorytyndysyn jarııalady.

Sodan keıin Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaq­stan Respýblıkasynyń Konstı­tý­sııasyna jáne «2026 jylǵy 15 naýryzda qabyl­danǵan Qazaqstan Respýb­lıka­synyń Konstıtýsııasyn iske asyrý jónindegi sharalar týraly» Jarlyqqa qol qoıdy.

Saltanatty rásimnen keıin Prezıdent sóz sóıledi.

– Búgin barshańyz tarıhymyzdaǵy asa mańyzdy, mán-maǵynasy aıryqsha, el ómirinde óshpes iz qaldyratyn oqıǵanyń kýási boldyńyzdar. Men Memleket basshysy retinde búkil halyq atynan Ata zańymyzǵa qol qoıdym. Sonymen qatar Konstıtýsııany iske asyrý jónindegi sharalar týraly Jarlyqqa qol qoıdym. Endi Halyq Konstıtýsııasy 1 shildeden bastap resmı túrde óz kúshine enedi. Al Konstı­tý­sııa kúnin memlekettik mereke retinde ult­tyq deńgeıde jyl saıyn 15 naýryzda atap ótetin boldyq. Elimizdiń barsha hal­qy­na Ata zańymyz qutty bolsyn degim keledi! – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Aqylǵa birliktiń aıqyn kórinisi

Memleket basshysy Konstıtýsııa – memleketimizdiń uzaqmer­zimdi maqsat-muratyn aıqyndaıtyn, ultymyzdyń keleshek taǵdyryna tikeleı áser etetin tarıhı qujat ekenin atap aıtty. Bul – shyn máninde Halyq Konstıtýsııasy. Onyń jobasy shamamen eki jyl buryn pysyqtala bastady. Keıin muqııat talqylanyp, zerdelenip jazyldy. Konstıtýsııamyz – tabandy ujymdyq eńbektiń nátıjesi.

– Biz búgin bir el bolyp ult jylnama­synyń jańa mejesine óttik, túbegeıli ózgeristerdiń sapasy jáne mazmuny erekshe biregeı kezeńine aıaq bastyq. Keshe ǵana elimizde jalpyhalyqtyq referendým oıdaǵydaı ótti. Oǵan jurtshylyq jappaı belsene qatysty. Azamattarymyz óz tańdaýyn jasady, halqymyz bir kisideı jańarý men jańǵyrý jolyn jaqtap daýys berdi. Halqymyz Otanymyzdyń bolashaǵy úshin óte jaýapty sátte jumyla eńbek etti, ortaq iske orasan zor úles qosty. Uly Abaıdyń «Birlik – aqylǵa birlik» degen ósıet sózi osyndaı kezde aıtylǵan bolsa kerek. Bul referendým berekeli birlik pen yrysty yntymaǵymyzdyń taǵy bir ónegeli kórinisi jáne nyshany boldy. Biz halqymyzǵa tán naǵyz otanshyldyq rýhyn sezindik, olardyń rııasyz qoldaýyna kýá boldyq. Memleket taǵdyryna beıjaı qaramaı, daýys berý naýqanyna atsalysqan barsha azamatqa zor alǵys aıtamyn! Ult múddesin tereń túsinip, Ata zańdy qoldap, daýys berýdi tarıhı mıssııa sanaǵan jurtshylyqqa shynaıy rızashylyǵymdy bildiremin. Bul oraıda Pavlodar, Aqtóbe, Mańǵystaý, Jambyl, Túrkistan, Shyǵys Qazaqstan, Jetisý, Qyzylorda oblystarynyń jáne basqa da aımaqtardyń Ata zańdy maquldap, daýys bergen turǵyndaryna alǵysymdy aıtqym keledi, – dedi Prezıdent.

Osy tusta Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan jastarynyń erekshe belsendi bolǵanyn atap ótti.

– Olar zańǵar jazýshy Ábish Kekilbaev aıtyp ketken «ulttyq jaýapkershiliktiń» ozyq úlgisin kórsetti. Muny zańdy qubylys dep aıtýǵa tolyq negiz bar. О́ıtkeni jańa Konstıtýsııa, eń aldymen, óskeleń urpaqtyń ıgiligi úshin qabyldanyp otyr. Buǵan deıin de aıttym, qazir de qaıtalaımyn: elimizdiń bolashaǵy – jastarymyzdyń qolynda! Memleket basshysy retinde men sizderge senemin, zor úmit artamyn! Jastarymyzdyń qarym-qabileti aıryqsha, talant-daryny mol, áleýeti zor, kúsh-jigeri myqty! Qazaqstandy álemdegi eń ozyq, damyǵan elderdiń qataryna qosatyn da – sizder! Buǵan esh kúmánim joq. Búgin tórge ozyp, tuǵyryna qonǵan jańa Halyq Konstıtýsııasy sizderge baǵdar beretin temirqazyq bolady. Sebebi bul – keler urpaqpen birge jasaı beretin qasıetti qujat, – dedi Memleket basshysy.

Sonymen qatar Prezıdent Konstıtý­sııalyq reforma jónindegi komıssııa­nyń nátıjeli eńbegine aıryqsha toqta­lyp, Komıssııa músheleri óte aýqym­dy, tıimdi jumys atqarǵanyn, memleket pen qoǵamnyń ózara senimi jáne seriktestigi asa mańyzdy ekenin aıqyn kórsetkenin atap ótti. Buǵan qosa ol Jalpyulttyq koa­lısııa músheleriniń de qajyrly qyzmet etkenin, olar jańa Konstıtýsııanyń mán-mazmunyn jurtshylyqqa keńinen túsindirip, qajetti úgit-nasıhat jumysyn oıdaǵydaı atqarǵanyn aıta kele, osy tarıhı sátke oraı, Komıssııa quramynda bolǵan barsha azamatqa jáne Koalısııa múshelerine erekshe rızashylyǵyn bildirdi.

Naǵyz Ult zańy degen atqa laıyq

– Elimizdiń ár aımaǵy, aýdany men qalasynda qoǵamdyq belsendiler, olardyń ishinde eriktiler, ıaǵnı volonterler joǵary azamattyq jaýapkershilik tanytyp, Halyq Konstıtýsııasynyń qabyldanýyna zor úles qosty. Barshańyzǵa raqmetimdi aıtamyn. Biz Halyq Konstıtýsııasyn keleshek urpaq aldyndaǵy jaýapkershiligimizdi tereń sezine otyryp qabyldadyq. Ata zań – qýatty, kúshti, básekege qabiletti Qazaqstannyń jańa Jarǵysy. Jańa Konstıtýsııa – kóne zamannan beri babalarymyzǵa baǵdar bolǵan dala zańdarynyń búgingi jalǵasy, urpaqtar arasyndaǵy sabaqtastyq kórinisi. Zaman talabyna saı jańǵyrǵan bas qujat memlekettigimizdiń san ǵasyrlyq tarıhynan habar beredi. Qazirgi Konstıtýsııa naǵyz Ult zańy degen atqa laıyq. Onyń óne bo­ıynda babalarymyz amanat etken eldik pen erlik rýhy, salt-dástúr, jasampazdyq jáne jańashyldyq uǵymdary toǵysqan. Ata zań – memleket múddesiniń bolattaı berik qalqany. Konstıtýsııamyzdyń eń basty maqsattary – jerimizdiń tutastyǵyn, elimizdiń Táýelsizdigi men egemendigin qorǵaýǵa, azamattarymyzdyń quqyqtary men bostandyqtaryn saqtaýǵa, qoǵamdyq ádilet pen zań ústemdigin nyǵaıtýǵa kepildik berý, sondaı-aq bilim, ǵylym, ınnovasııa men mádenıetti damytý, tazalyqty dáriptep, tabıǵatty qorǵaýdy qamtamasyz etý. Memleketimizdiń bas qujaty – halyq bolmysynyń myzǵymas nyshany, berekeli aýyzbirshiligimizdiń sımvoly. Azamattarymyz tańdaǵan jańa Konstıtýsııa Qazaqstannyń jańa dáýirine jol ashady! Qazaqstan – aıaǵyna nyq turǵan, halyqaralyq bedeli bıik memleket. Elimiz ishki turaqtylyǵyn saqtap, ózge jurtpen dostyq qatynas ornatyp, zor senimmen alǵa qaraı qadam basyp keledi. Endi memleketimiz damýdyń dańǵyl jolyna túsedi. Sondyqtan bizge tatýlyq pen dostyq, sabyrlyq pen tabandylyq, jasampazdyq pen uqypty­lyq, eńbekqorlyq pen senimdilik aýadaı qajet. Bizdiń bıik maqsattarymyz, naqty jos­parlarymyz bar. Kóp sozbaı bárimiz osy mindetterdi iske asyrýǵa kirisýimiz kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent shyn máninde, Halyq Konstıtýsııasyn ázirleý men qabyldaý jalpyulttyq birliktiń saltanat qurǵanyn, jańǵyrý strategııasy men refor­malar jappaı qoldaý tapqanyn ańǵar­tatynyn aıtty.

– Árıne, bul qujattyń tarıhı mańy­zy­na, qazirgi qoǵam men keler urpaq baǵa beredi. Al bizge memlekettilik jylnamasyn jazý mıssııasy júkteldi. Bul – abyroı­ly ári jaýapty mıssııa. Sonymen qatar aza­mat­tyq oı-pikiriń arqyly týǵan Otanyń­nyń damý baǵdaryn belgileýge beril­gen sırek múm­kindikterdiń biri, taǵdyr­dyń sy­ıy. Son­dyqtan bárimiz tarıhı ári uly bet­bu­rys­tyń bel ortasynan tabylyp, taǵ­dyr­­sheshti sátke kýá boldyq dep senimmen aıta alamyz.

Referendýmǵa qatysyp, azamattyq jaýapkershilik pen otanshyldyq tanytqan barshańyzǵa alǵys aıtamyn. Ásirese jastarǵa shynaıy rızashylyǵymdy bildiremin. Jas býyn el jylnamasyna esimderin altyn árippen jazyp, Ata zań avtorlarynyń birine aınaldy. Qazaqstannyń búgini men keleshegi jastardyń qolynda. Bul – eshqandaı uran emes, qarapaıym ómir zańy, memlekettik saıasatymyzdyń ózegi. Referendýmnyń tabysty ótýine oraı meniń atyma dostas memleketterdiń basshylary men halyq­ara­lyq uıymdardyń jetekshilerinen quttyq­taýlar kelip túsip jatyr. Oraıly sátti paıdalana otyryp, halqymyzǵa qol­daý kórsetip, tilektestikterin jetkizgen áriptes­terime rızashylyq bildiremin. Aldy­myzda aýqymdy jumys turǵanyn, biz memle­ketimizdi jan-jaqty jańǵyrtý jolyn endi ǵana bastaǵanymyzdy aıryqsha atap ótkim keledi. Dúnıe dúrbeleńge tolyp, aınalamyzda turaqsyzdyq beleń alǵan jaǵdaıda bul joldy eńserýdiń ońaı bolmaıtyny, túrli kedergimen betpe-bet keletinimiz anyq. Alaıda joldyń qıyndyǵyna qaramaı, alǵa qadam basýymyz kerek. Ol úshin ultymyz aýyzbirshilik tanytyp, jaýapty ári jasampaz patrıotızmniń, tereń bilim men kásibıliktiń úlgisin kórsetýi qajet. Biz kóz­degen maqsatymyzǵa jetemiz. Jeńimpaz bolý­ǵa mindettimiz, – dedi Memleket basshysy. 

Parlament saılaýy jańa sessııanyń ashylýyna deıin ótedi

Qasym-Jomart Toqaev ózi qol qoıǵan Jarlyq Ata zań erejelerin júzege asyrýdyń negizgi baǵyttary men sharalaryn aıqyndaıtynyn málimdedi. Onyń aıtýynsha, kóp uzamaı Parlament qaraýy­na Prezıdent, Quryltaı, Halyq Keńesi, Astananyń mártebesi jáne elimizdiń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysy týraly jańa 5 konstıtýsııalyq zań engiziledi. So­ny­men qatar 8 konstıtýsııalyq zańǵa jáne 60-tan asa zańǵa, sonyń ishinde negizgi kodeks­terge túzetýler engizý qajet. Zań shyǵarý úderisi aldaǵy Parlament saılaýymen qatar júredi. Saılaýdy jańa sessııanyń ashylýyna deıin ótkizý josparlanyp otyr. Sol ýaqytqa deıin tıisti zańnamalyq baza ázirleýdi tolyqtaı aıaqtaǵan jón. Elimizdi quqyqtyq jáne saıası turǵydan túbegeıli jańǵyrtý jyl sońyna deıin, tipti kelesi jyly da jalǵasýy múmkin. Aldymyzda qazirgi bılik ınstıtýttaryn reformalap, jańasyn qurý, sondaı-aq olardyń qurylymy men kadrlyq quramyn ózgertý mindeti tur. Konstıtýsııanyń tyń qaǵıdattary quqyqtyq, ekonomıkalyq, qoǵamdyq-saıası ómirimizdiń, basqasha aıtqanda, tutas tynys-tirshiligimizdiń ajyramas bólshegine aınalady.

– Halyq Konstıtýsııasy – strategııalyq senim mandaty jáne uzaqmerzimdi maq­sattar men órleý jolyna bastaıtyn jańa qoǵamdyq kelisim. Sondyqtan elimiz damýdyń jańa kezeńine qadam basty dep senimmen aıtýǵa bolady. Soǵan sáıkes, memleket pen azamattardyń yqpaldastyǵy qaıta jańǵyrýy qajet. О́zderińizge má­lim, byltyr qylmystyq jaýapkershilikke tar­tylǵandarǵa raqymshylyq jasaldy. Endi azamattar men memlekettiń qaýipsizdigine qater tóndirmeıtin birqatar qylmystyq jáne ákimshilik quqyqbuzýshylyq boıynsha taǵy da raqymshylyq jarııalaýǵa bolady. Elimizde ákimshilik ister boıynsha raqymshylyq alǵash ret jasalatynyn atap ótkim keledi. Parlament qazirgi sessııanyń sońyna deıin tıisti zań qabyldaýy kerek. Bul – Negizgi zańdaǵy adamgershilik ıdeal­­­dary men progressıvti qundylyqtardy qo­ǵamda ornyqtyratyn mańyzdy qadam. Jańa Konstıtýsııa – halqymyzdyń ynty­maq-birliginiń jarqyn sımvoly. Onyń bap­tarynda árbir qazaqstandyqtyń armany men ańsary, urpaǵynyń baıandy bolashaǵyna degen úmiti men senimi kórinis tapqan. Ata zań barsha azamattyń – Otanymyzdyń shynaıy patrıottarynyń basty baǵdaryna aınalady. Qazaqstannyń jańa Konstıtýsııasy – álemdik órkenıettiń bıigine bet alǵan ultymyzdyń berik ári myzǵymyz tuǵyry. Meniń buǵan eshqandaı kúmánim joq. Sizderdiń de shúbálaryńyz bolmaıdy dep oılaımyn, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy atap ótkendeı, jańa Konstıtýsııany qabyldaý – ulttyń jańa sapasyn qalyptastyrý degen sóz. Bul – durys pen burysty tanı biletin, jaqsy men jamannyń arajigin ajyrata alatyn, kemeline jetken jurttyń ǵana qolynan keletin is. Jańa Konstıtýsııa eldigimizdiń tiregi, egemendigimizdiń tuǵyry bolady. Onyń ár normasy, ár tarmaǵy Táýelsizdigimizdi nyǵaıta túsedi.

– Ádildik qaǵıdaty bas qujattyń ózegine aınaldy. Sondyqtan jańa Ata zańdy Ádiletti Qazaqstannyń tólqujaty desek, qate­lespeımiz. Men el Prezıdenti jáne Kons­tıtýsııa kepili retinde bas qujat­taǵy erejelerdiń múltiksiz oryndalýy úshin bar kúsh-jigerimdi salamyn. Jańa Konstıtýsııamyzǵa sáıkes adal qyzmet etýge sert beremin. Elimiz árqashan ósip-órkendeı bersin! Qasıetti Otanymyz – Qazaqstan Respýblıkasy máńgi jasasyn! – dedi Qasym-Jomart Toqaev.