Naýryz merekesiniń eń mańyzdy sharty – eldik negizderdi, salt-dástúrdi ulyqtaý. Bizdińshe, osy negiz ben dástúrdiń jýan ortasynda ustaz tur. Álipbıdi tanytqan – muǵalim, dúnıetanymdy keńeıtken – muǵalim, mádenıetti úıretken – muǵalim. Al bul deńgeı ǵylymǵa ulasqanda, ustazdyń máni de, mártebesi de artady.
Stýdent, jas ǵalym, maman retinde qalyptasý jolynda otandyq geografııa jáne ekologııa ǵylymyndaǵy kórnekti tulǵa, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi, Abaı atyndaǵy QazUPÝ-daǵy salalyq ǵylymı mekteptiń negizin qalaýshy Álııa Beısenovany keziktirgenimdi taǵdyrdyń syıy dep esepteımin.
Álııa Sársenqyzy – ómirde baǵa jetpes jan, parasat pen ınabattyń móldir bulaǵy.
1993 jyly 16 jasymda mektepti bitirgen soń, qos akademık Serik Qırabaev pen Álııa Beısenovanyń qasterli shańyraǵynyń tabaldyryǵyn jas talap retinde attadym. Ata-anamyz ustaz edi, «Úlkenniń batasyn al!» degen biraýyz sózi joǵary bilimge umytylǵan nıetimdi osy úıde qanattandyrdy. «Bári mańdaı termen keledi. Oqý da – jumys. Ynta men erik-jiger stýdentke de asa qajet» degen edi Serik Smaıyluly men Álııa Sársenqyzy. Sol kúnnen bastap osy úıdiń jylýyn, tárbıe tunǵan mektebin, ǵylym men mádenıet óresin sezinip óstim.
Apamnyń úıi qashanda zııalylarǵa toly, ǵylymı áńgime-dúken de, darqan dastarqan da Qırabaevtar shańyraǵyn qasıetti ordaǵa aınaldyryp turatyn. Álııa Sársenqyzymen ár sóılesken saıyn júregińe bir sabaq, sanańa bir tárbıe quıyla beretin. Sol kisiden úırengenim ómirlik azyǵyma aınaldy. Endi sol danalyqty júıelep kórseteıin:
1) Otbasy úılesimi – eń joǵary qundylyq. Álııa apaıdyń otaǵasyna – kórnekti ádebıettanýshy, akademık, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Serik Smaıylulyna degen qurmeti biz kórgen tárbıeniń eń kórkem úlgisi edi. Aǵamyz kelmeı dastarqanǵa otyrmaý, jumystan keshikse de kútip otyrý – otbasynyń shynaıy birligi men syılastyǵyn kórsetetin. Aǵanyń ár sózi – sabaq, apanyń ár isi – taǵylym-tyn.
2) Adamdy týysyndaı qabyldaý – tektilik belgisi. Álııa apaıdyń esigi de, júregi de árdaıym ashyq. Ýnıversıtettiń úlken-kishi shákirti osy úıge kelip, týǵan baýyryndaı bolyp ketetin. Sol jylylyq pen shynaıylyq bizdi kóp adammen jaqyndata tústi. Áli kúnge deıin sol jandarmen qarym-qatynasty úzbeı kelemin. Álııa Sársenqyzy adamdy baýyr ete alatyn qasıetke ıe edi.
3) Qazaqy qonaqjaılylyqtyń eń bıik mektebi. Apamnyń qolynyń keńdigi men dastarqannyń sáni – egiz uǵym edi. Et assa, molynan asyp, astaýǵa úıip-tógip, ár qonaqtyń sybaǵasyn jeke salyp beretin. Qonaq 13.00-ge shaqyrylsa, 12.00-de dastarqan jaıylyp, ózimiz de ádemi kıinip otyratynbyz. Birinshi – qýyrdaq, ekinshi et berip, jaıma-shýaq úzilisten keıin qoldan jasalǵan táttilermen shaı usynatyn. Barlyǵy retti bolatyn. Apaı maǵan: «Qonaq kelse, sózińdi júıelep, tilek aıt. Sen de bir tóbesiń» dep, mereıimdi asyryp qoıatyn. Báıken Áshimov, Ábdijámil Nurpeıisov, Ázilhan Nurshaıyqov, Ábish Kekilbaev, Farıza Ońǵarsynova, Asanáli Áshimov, Aqseleý Seıdimbek t.b. iri tulǵalar osy shańyraqtyń keń dastarqanynan dám tatqan sátin kórip, sol ortanyń áńgimesin estý men úshin qaıtalanbas mektep boldy.
4) Ásemdikke qushtarlyq – júrek mádenıeti. Álııa apaıdy dızaıner dese de, sáýletshi dese de artyq emes. Alǵan ár zaty tarıhy bar, sapaly, máni tereń dúnıe bolatyn. Ár buryshtyń óz estetıkasy, ár zattyń óz orny bar edi. Sol arqyly bizge «Ádemilik adamdy tárbıeleıdi» degen danalyqty isimen úıretti.
5) Sózdiń kıesin seziný. Álııa Sársenqyzy kitapty erekshe qurmetteıtin. Jazýshylardyń shyǵarmalary mazmunyn surap, aqyndar óleńin oqytyp otyratyn.
6) Ǵylymı jaýapkershilik. Apaıdyń jazǵan eńbekteri kóp. Ár oqýlyǵyn taldap, qaıta qarap, tolyqtyryp otyrý – ol kisiniń ǵalymǵa tán myzǵymas qasıeti-tin. О́z salasynyń jańashyl eńbekterin shetten aldyrtyp, shákirtterine nasıhattaıtyn.
7) Este saqtaý qabileti. Álııa apaımen sóıleskenimizde túrli máselelerdi taldaı júrip, sandar men derekterdi tizbektep aıtyp otyratyn. Suraq qoıylǵan sátte jyldam túsinip, naqty jaýap berýdi talap etetin. Bul ádis – oılaý qabiletin jetildiretin erekshe tásil ekenin ańǵardyq.
8) Qamqorlyqqa toly sezim. Álııa Sársenqyzynyń boıyndaǵy adamı qamqorlyq pen meıirim ár shákirtine baǵyt-baǵdar berip, bilim jolynda qanattandyratyn. Ol árbir azamattyń qabileti men qyzyǵýshylyǵyn dál tanyp, durys jol nusqaı biletin. Osy izgi nıeti men janashyrlyǵy arqasynda shákirtteri búginde elimizdiń joǵary oqý oryndarynda abyroıly qyzmet istep, tanymal ǵalymdarǵa aınaldy.
Bizdi Almatydaǵy, Astanadaǵy, basqa da qalalardaǵy áriptesterimiz «Álııa Beısenova mektebi» dep qurmetteıdi. Onyń astarynda joǵaryda aıtylǵan 8 qasıetten alǵan ónegemiz tur.
Meniń úlken baqytym – Serik aǵaı men Álııa apaı máýeli jasqa jetkende, ol kisilerdiń qalaýymen akademıkterdiń úıinde turyp, kúnbe-kún pikirlesý, suhbattasý, árıne, sátimen qolǵabys etý edi. Halqymyz mundaıdy saýapty iske balaıdy. Shúkir, solaı kóp saýap jınaýdyń sáti tústi.
О́z ata-anam da – ómirin bilimge arnaǵan ustazdar. Anashym Jumakúl Tóteeva júregimizge senim uıalatyp, janymyzǵa shýaq syılasa, asqar taý marqum ákemiz Qasen Áýelbekuly – ǵumyryn urpaq tárbıesine arnaǵan ulaǵatty ustaz-tyn. Ekeýi hımııa-bıologııa salasynyń damýyna aıtarlyqtaı úles qosyp, talaı shákirtti ǵylym jolyna baǵyttady. Osyndaı otbasynan alǵan ıgi tárbıemiz Álııa Sársenqyzynyń meıirimimen jetildi, tolysty.
Serik Smaıyluly men Álııa Sársenqyzy ákemdi erekshe qurmetteıtin. Apaı ol kisini «Bilikti baýyrym» dep joǵary baǵalap, erekshe qadirleıtin. Jaryqtyq ákemizdiń eńbegi men ónegesi urpaǵymen, shákirtterimen jasaı beredi. Áli esimde, kandıdattyq dıssertasııa qorǵaý sátimde ata-anam, ǵylymı jetekshilerim Álııa Sársenqyzy men Mahmetqalı Nurǵalıuly erekshe qýandy. Mahmetqalı aǵaı – mádenıetti tulǵa. Jalpy, Sarybek áýleti, sonyń ishinde ákeli-balaly Nurǵalı Sarybekuly, Mahmetqalı Nurǵalıuly – otandyq ekologııalyq bilim men tárbıege zor úles qosqan ǵalymdar.
Serik Smaıyluly men Álııa Sársenqyzy uldaryn erekshe parasatpen tárbıeledi. Akademık Nur Serikuly men dıplomat Álim Serikuly – búginde álemdik deńgeıde abyroıly tulǵalar. Nemereleriniń aldy – bilikti mamandar. Kelinderi de áýlettiń asyl tárbıesin jalǵastyryp otyr. Osydan bes jyldaı buryn Serik aǵaıymyz 95-ke qaraǵan shaǵynda baqıǵa ozdy. El bolyp ustazdardyń ustazyn aqtyq saparǵa shyǵaryp saldy. Súıegi Astanadaǵy Ulttyq panteonǵa qoıyldy.
Osy kúnderi toqsannyń jýan ortasyna qaraı adymdaıtyn Álııa apaıymyz elordadaǵy Qırabaev áýletiniń sáýletti shańyraǵynan jańarǵan eline, ádilettik jolyndaǵy memleketshil azamattarǵa aq batasyn berip otyr.
Ustaz, ǵalym, qaıratker Álııa Sársenqyzy – eli men jerin júreginde kóterip júretin qaısar, tekti qazaq qyzy. Ol kisi úshin Otanymyzdyń tynyshtyǵy, halqymyzdyń azattyǵy men birligi – eń basty qundylyq. «Dástúrdi umytpańdar, bilim-ǵylymmen jarysyńdar! Naýryzdyń máni – beıbitshilik, endeshe jahandaǵy dúrbeleńdi tatýlyq qana toqtatady!» deıdi ult danalarynyń kózin kórgen asyl ustazymyz.
Aıgúl Dámenova,
M.H.Dýlatı atyndaǵy Taraz óńirlik ýnıversıtetiniń dosenti