«Naýryz aıy týǵanda,Toı bolýshy edi bul mańda.Saqtalýshy edi sybaǵa,Saparǵa ketken uldarǵa,Naýryz aıy týǵanda…»Kóktemniń lebin sezdirip, kóńilge qýanysh uıalatatyn osy bir áýezdi joldardy estigen sátte ár qazaqtyń júreginde erekshe bir sezim oıanady. О́ıtkeni bul án – tek áýen ǵana emes, ol – halyqtyń jany, dástúri, tarıhy men rýhynyń úni.
Iá, ýaqyt ótken saıyn máni arta túsip, ár kóktem saıyn jańǵyryp, halqymen birge jasaryp kele jatqan «Naýryz-dýman» áni búginde ulystyń uly kúni – Naýryz meıramynyń rýhanı boıtumaryna aınalyp úlgerdi. Aıtýly týyndynyń ómirge kelýi – qazaq ónerindegi sırek kezdesetin shyǵarmashylyq úndestiktiń jarqyn úlgisi. Aqyn Muqaǵalı Maqataevtyń tereń oıǵa toly kesteli sózi, kompozıtor Talǵat Sarybaevtyń ulttyq boıaýy qanyq áýeni jáne ony halyq júregine jetkizgen Roza Rymbaevanyń shynaıy oryndaýy – osynyń bári birigip, qazaq mýzykasynyń altyn qoryna engen ǵajaıyp týyndyny dúnıege ákeldi. Shyǵarmashylyq úshtiktiń úılesimi «Naýryz-dýmanǵa» aıryqsha taǵdyr syılady.
Bul ánniń tarıhy ótken ǵasyrdyń sońyndaǵy ulttyq rýhtyń qaıta jańǵyrý kezeńimen tyǵyz baılanysty. 1980 jyldardyń sońynda halqymyzdyń ejelgi dástúri – Naýryz meıramy qaıta jańǵyryp, el arasynda keńinen toılana bastady. Uzaq ýaqyt boıy kómeski tartyp qalǵan ulttyq merekeniń qaıta oralýy halyqtyń júregine erekshe qýanysh syılady. Dál osyndaı tarıhı sátte Naýryzdyń rýhyn asqaqtatyp, merekeniń shynaıy mánin jetkizetin jańa ánniń dúnıege kelýi zańdylyqtaı edi.
Áıgili ánniń týý tarıhyn tereńirek bilgimiz kelip, týyndynyń alǵashqy oryndaýshysy hám ómirge kelýine sebepker bolǵan ánshi, Qazaqstannyń halyq ártisi, Eńbek Eri Roza Rymbaevaǵa habarlastyq. О́ner ıesi irkilmedi, «Naýryz -dýman» týraly áserlene áńgimelep berdi:
«Naýryz meıramynyń alǵash toılana bastaǵan kezi bolatyn. 1988 jyly Muqaǵalı Maqataevtyń kitabyn alyp arnaıy kompozıtor Talǵat Sarybaevqa bardym. Aqynnyń «Naýryz-dýman» óleńine án jazyp berýin ótindim. О́zimniń bolashaq týyndyny qalaı kórip turǵanymdy sózben sýrettep berdim. Kompozıtor oıymdy birden túsindi. Onyń júreginde de halqymyzdyń kóne dástúrin, keń peıilin, kóktemniń shattyqqa toly sátterin beıneleıtin áýen týýǵa daıyn turǵandaı edi», dep aǵynan aqtaryldy ánshi.
Osylaısha, ulttyq rýhqa toly, kóńildi de saltanatty áýen dúnıege keldi. Bul ánde kóktemniń shýaqty sátteri, tabıǵattyń jańarýy, adamdardyń bir-birine degen izgi tilegi men keń peıili aıqyn seziledi. Jańa ándi alǵash tyńdaǵandardyń biri – Roza Rymbaevanyń jubaıy, belgili mýzykant Tasqyn Oqapov boldy. Mýzykanyń san qyryn meńgergen óner ıesi týyndynyń áleýetin birden baıqaıdy.
«Joldasym Tasqyn Oqapov – mýzykanyń bilikti mamany edi ǵoı. О́zi rejısser, ózi kompozıtor, ózi án óńdeýshi bolatyn. Jańa týyndyny birden unatty. Sodan «Naýryz-dýmandy» tutas kompozısııaǵa aınaldyrýdy usyndy. Oıdan oı, pikirden pikir týa kele, Tasqynnyń usynysymen ánniń ortasyna ataqty «Shernııaz» kúıin qostyq. Ánniń ulttyq boıaýy qalyńdap, tynysy keńip, qazaqtyń naǵyz bolmysyn, qonaqjaı da darqan peıilin kóz aldyńyzǵa keltiretin ánmen tyńdarman osylaısha qaýyshty», dedi ánshi.
Án jaryqqa shyqqan sátten bastap-aq halyq ony erekshe yqylaspen qabyldady. Ulttyq dástúrge, tól mádenıetke shólirkegen jurtshylyq bul ánnen óz júreginiń únin tapqandaı boldy. Kóp uzamaı «Naýryz-dýman» el ishine keń taralyp, merekelik dýmandardyń sánine aınaldy. Naýryz meıramy atalsa, halyqtyń esine eń aldymen osy án túsetin boldy. Bul – shynaıy ónerdiń eshqashan eskirmeıtininiń aıqyn mysaly. Mine, arada 40 jylǵa jýyq ýaqyt ótse de, «Naýryz-dýman» áni halyq jadynan óshken joq. Kerisinshe, ár kóktem saıyn qaıta jańǵyryp, Naýryz merekesiniń shyraıyn kirgizip keledi.
– «Naýryz-dýmandy» ulttyq qundylyq, dástúr-daǵdyǵa shólirkep júrgen halyq birden jyly qabyldady. Aýyzdan-aýyzǵa kóship, el arasyna tez tarap ketti. Mine, sodan beri de 38 jyl ýaqyt ótti, biraq án eskirgen joq. Áz Naýryzben birge jańasha túlep, ár kóktem saıyn halyq súıikti ánimen saǵyna qaýyshady. «Naýryz-dýmandy» talaı shetelde de oryndap júrmin. Álemniń qaı buryshyna barmaıyn, shyǵarma óte jaqsy qabyldandy. Tolassyz qoshemet-qurmetke ıe boldy. Úlkender alǵys aıtyp, batasyn berdi. Bul – ánniń ómirsheńdigi. Uly aqyn Muqaǵalı Maqataev pen daryndy kompozıtor Talǵat Sarybaevtyń kásibı bıik talǵamynyń jemisi, – dep Roza Rymbaeva bir ánniń tarıhyna, taǵdyryna qatysty óz esteligimen bólisti.
«Naýryz-dýman» áninen keıin de Talǵat Sarybaev pen Roza Rymbaeva arasyndaǵy shyǵarmashylyq baılanys jalǵasyn tapty. Bir-biriniń ónerin tereń túsingen qos talant talaı sátti týyndylardy dúnıege ákeldi. Solardyń qatarynda «Gavan moeı lıýbvı», «О́tken kúnder», «Otandastar», «Pysyq jeńgeıler-aı», «Merekeli jyl», «Bári esimde» sııaqty ánder bar. Bul shyǵarmalardyń árqaısysy da tyńdarman kóńilinen oryn alyp, halyqtyń súıikti ánderine aınaldy. Degenmen, ánshiniń repertýaryndaǵy «Naýryz-dýmannyń» orny bólek. Bul týyndy – Naýryz meıramynyń kórkem beınesin aıqyndaıtyn, ulttyq rýhty asqaqtatatyn erekshe shyǵarma. О́ıtkeni onda qazaq halqynyń shattyǵy, úmiti, darqan minezi men keń dúnıetanymy sheber toǵysqan. Ándi tyńdaǵan saıyn kóńilge qýanysh uıalaıdy. Júrekke jylýlyq taraıdy. Kóktemniń lebi sezilip, tabıǵattyń jańarýymen birge adamnyń da jany jańaryp ketkendeı bolady. Sondyqtan da «Naýryz-dýman» – jaı ǵana án emes. Ol – halyqtyń júreginen týǵan, halyqpen birge jasaıtyn, urpaqtan-urpaqqa jalǵasatyn rýhanı mura.