Medısına salasyndaǵy túıtkil: Emhanalardaǵy kezek qashan qysqarady?

Bir joldama, birneshe kabınet

«Men MÁMS-ke turaqty túrde aqsha tóleımin. Biraq aýyryp qalǵan kezde memlekettik emhanada der kezinde dárigerge qaralý óte qıyn. Buryn ózimiz qalaǵan beıindi mamanǵa tikeleı jazyla alatynbyz. Qazir bárin jalpy tájirıbelik dáriger (JTD) arqyly ótkizip qoıǵan. Al oǵan jazylýdyń ózi keıde eki aptaǵa sozylady. Odan keıin ǵana beıindi mamanǵa joldama alasyń, taǵy kútý kerek. Keı jaǵdaıda analızder men tekserýlerge uzaq kezek bolǵandyqtan, amalsyz aqyly klınıkaǵa júginemiz. Sonda «MÁMS-ke aqsha tólep otyrsaq, nege báribir aqyly emhanaǵa barýǵa májbúrmiz?» degen suraq týyndaıdy. Ásirese sozylmaly aýrýy bar adamdarǵa qıyn. Bir joldama alý úshin birneshe kabınetke kirýge týra keledi. Ýaqyt ta, júıke de ketedi. Damumed arqyly jazylý da árdaıym yńǵaıly emes – keıde bos oryn bolmaıdy nemes júıe durys istemeıdi. Dárigerlerdiń ózine de ońaı emes ekenin túsinemiz. Biraq qarapaıym pasıent úshin eń mańyzdysy – ýaqytynda kómek alý. Adam aýyrǵanda aptalap kezek kútkisi kelmeıdi. Sondyqtan kóp adam aqyly medısınaǵa ketýge májbúr bolyp otyr. MÁMS júıesi shynymen tıimdi jumys isteýi úshin halyq onyń nátıjesin sezinýi kerek. Eń aldymen dárigerge jetý jeńildep, uzaq kezek máselesi sheshilýi qajet dep oılaımyn», deıdi №8 emhanada jalpy tájirıbelik dárigerdiń qabyldaýyna kelip otyrǵan Balym (aty-jóni ózgertildi) ájeı.

JTD arqyly joldama berý júıesi ne úshin qajet?

Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń málimetinshe, memlekettik emhanalarda beıindi mamanǵa tek jalpy tájirıbelik dáriger arqyly joldama berý júıesi medısınalyq kómekti tıimdi uıymdastyrý maqsatynda engizilgen. JTD pasıenttiń densaýlyq jaǵdaıyn keshendi túrde baǵalap, naqty qandaı tekserýler qajet ekenin anyqtaıdy.

«Jalpy praktıkalyq dáriger pasıent marshrýtynyń úılestirýshisi bolyp sanalady. Ol dıagnozdy klınıkalyq, zerthanalyq jáne aspaptyq derekter negizinde qoıady. Mundaı tásil ártúrli mamandar taǵaıyndaǵan emniń sáıkestigin baqylaýǵa múmkindik beredi», dep málimdedi mınıstrlik.

Vedomstvonyń túsindirýinshe, bul júıe qajetsiz tekserýlerdi azaıtyp, beıindi mamandardyń shamadan tys júktelýiniń aldyn alýǵa baǵyttalǵan.

Qalqan: Jańa tehnologııa MÁMS-ti qalaı ózgertedi?

Sonymen birge keıbir jaǵdaılarda azamattar beıindi mamanǵa tikeleı júgine alady. Atap aıtqanda:

shuǵyl jaǵdaılar men jaraqat kezinde; stomatologııalyq kómek alý úshin; dermatovenerologııalyq aýrýlar boıynsha; akýsher-gınekolog qabyldaýyna; psıholog pen psıhıatrǵa; onkologııalyq kúdik týyndaǵan jaǵdaıda; dınamıkalyq baqylaýda turǵan sozylmaly aýrýlar kezinde.

Mınıstrlik onkologııaǵa kúdik bolǵanda «jasyl dáliz» júıesi jumys isteıtinin atap ótti. Bul jaǵdaıda pasıent barlyq tekserýden kezeksiz ótedi.

Júıe naýqastar úshin qoljetimdilikti shektep otyr

Májilis depýtaty Gúldara Nurymova jalpy tájirıbelik dáriger arqyly joldama berý modeli teorııa júzinde durys bolǵanymen, is júzinde azamattarǵa qosymsha qıyndyq týdyryp otyrǵanyn aıtady.

«Teorııada bul durys model. Biraq tájirıbede JTD-ge jetýdiń ózi qıyn. Ýaqyt joǵalady, dıagnoz kesh qoıylady. Ásirese sozylmaly aýrýy bar naýqastar úshin bul júıe qoljetimdilikti shektep otyr», dedi depýtat.

Onyń aıtýynsha, pasıent aldymen JTD-ge, keıin beıindi mamanǵa jazylýǵa májbúr. Bul ýaqytty sozyp, emdi keshiktiredi.

«Beıindi mamandardyń ózi keı jaǵdaıda qosymsha analız taǵaıyndaı almaıdy. Pasıent qaıtadan JTD-ge jiberiledi. Bul bıýrokratııany kóbeıtedi», deıdi Gúldara Nurymova.

Kezek nege birneshe aptaǵa sozylady?

Mınıstrlik normatıv boıynsha jalpy tájirıbelik dárigerge josparly qabyldaýdy kútý merzimi jeti kúnnen aspaýy tıis ekenin habarlady. Alaıda is júzinde azamattar dárigerge eki-úsh apta buryn jazylýǵa májbúr.

Depýtattyń sózinshe, munyń birneshe sebebi bar.

«Bir dárigerge tirkelgen halyq sany tym kóp. Keı jerde bir JTD-ge 1800–2000 adam bekitilgen. Onyń ústine dárigerdiń ýaqytynyń kóp bóligi pasıentke emes, esep pen qujat toltyrýǵa ketedi», dedi ol.

Onyń pikirinshe, qazir dárigerlerdiń kúızeliske ushyraýy da úlken máselege aınalǵan.

«Elimizde jyl saıyn statıstıka málimetteri boıynsha joǵary bilimdi birneshe myń medısına qyzmetkeri, ásirese pedıatrlar, akýsher-gınekologtar men anestezıolog-reanımatologtar jetispeıdi. Sonymen qatar jyl saıyn dárigerlerge qoıylatyn talaptaryń artýy dárigerlerdiń kúızeliske ushyraýyna alyp keledi», dedi depýtat.

Nurymova máseleniń basty sebebi kadr tapshylyǵymen ǵana baılanysty emes ekenin aıtady.

«Bul – eń aldymen júıelik basqarý máselesi. Resýrstar durys josparlanbaıdy, pasıent aǵymy tıimdi basqarylmaıdy, sıfrlyq júıeler tolyq ıntegrasııalanbaǵan. 2020 jylǵa deıin mundaı uzaq kezekter bolmaǵan. Qazirgi jaǵdaıdy emdeý mekemelerine tolyq qarjy bólinbeýine baılanysty deýge bolady. Biraq Memleket osy máselelerdiń bárin sheshýge tyrysyp jatyr jáne zańnamalyq deńgeıde birqatar baǵdarlamalar qabyldandy.

Kásiptiń bedelin arttyrý úshin kásibı jaýapkershilikti saqtandyrý quraldary men medısına qyzmetkerlerin qorǵaý sharalary engiziledi. Jaqynda Májiliste stýdenterdi oqytý merzimi alty jyl, sodan keıin bir jyl ınternatýra bolady degen norma qabyldandy. Jas túlek tolyqqandy dáriger bolyp jumys isteı alady, sondaı-aq bul qadam dárigerler tapshylyǵyn sheshedi», dedi depýtat.

Mınıstrlik qoldanystaǵy normatıv boıynsha KT, MRT, ÝDZ, FGDS sekildi qyzmetterdi kútý merzimi 15 jumys kúninen aspaýy tıis ekenin málimdedi.

Biraq kóptegen óńirde azamattar mundaı tekserýlerge aptalap, keıde aılap kútetinine shaǵymdanady.

MÁMS jarnasyn jergilikti ákimdik kimderge tóleıdi?

Depýtattyń aıtýynsha, máseleni sheshý úshin birneshe naqty qadam qajet:

MRT men KT apparattaryn birneshe aýysymda paıdalaný; qajetsiz joldamalardy qysqartý; ár óńir boıynsha kútý ýaqytyna KPI engizý; memlekettik tapsyrysty jeke klınıkalarǵa kóbirek berý.

«Kezeksiz medısına bolmaıdy. Biraq kútý aptalar emes, kúnder deńgeıine túsýi kerek», dedi ol.

Azamattar nege aqyly emhanaǵa ketip jatyr?

Sońǵy jyldary azamattardyń aqyly medısınalyq qyzmetke júginýi aıtarlyqtaı artqan.

Depýtat muny memlekettik júıedegi problemalardyń belgisi dep esepteıdi.

«Adamdar jyldamdyq úshin aqsha tóleıdi. Senim bolmaǵan jerde azamat aqyly qyzmetke barady. Bul memlekettik medısınanyń básekege qabilettiligi tómen ekenin kórsetedi», deıdi Nurymova.

Onyń pikirinshe, eger azamat Konstıtýsııa kepildik bergen bazalyq qyzmetter úshin aqsha tóleýge májbúr bolsa, onda júıede problema bar degen sóz.

Sonymen birge depýtat álemniń kóptegen elinde memlekettik jáne jeke medısına qatar jumys isteıtinin atap ótti.

«Eń bastysy – adam ýaqytynda naqty dıagnoz qoıdyryp, sapaly em ala alýy kerek», dedi ol.

Mınıstrlik qandaı reformalar ázirlep jatyr?

Mınıstrlik medısınalyq kómektiń qoljetimdiligin arttyrý úshin alǵashqy medısınalyq kómekti jańǵyrtý jumystary júrip jatqanyn habarlady.

Reformalardyń negizgi baǵyttary:

meıirgerlik qabyldaýdy keńeıtý; mobıldi brıgadalar jumysyn kúsheıtý; pedıatrııalyq qyzmetti damytý; balalardy erte anyqtaý ortalyqtaryn ashý; dáriger qabyldaý ýaqytyn uzartý.

Mınıstrliktiń málimetinshe, meıirgerlerge qosymsha ókilettikter beriledi.

«Meıirgerler qaıtalama resept jazyp bere alady, sozylmaly naýqastardy baqylaýǵa qatysady, profılaktıkalyq keńes júrgizedi. Bul dárigerlerdiń júktemesin azaıtady», dep málimdedi vedomstvo.

Sonymen birge aýyldyq jerlerge maman tartý úshin kóterme járdemaqy men turǵyn úı berý baǵdarlamalary iske asyrylyp jatyr.

Gúldara Nurymova kadr tapshylyǵyn azaıtý úshin eńbekke aqy tóleýdiń ashyq júıesin engizý qajettigine toqtaldy.

«Dárigerdiń tabysyn jumys istegen saǵatqa ǵana emes (jalaqylyq bóligi), emdeýdiń tıimdiligi men sapasynyń ındeksterine de baılanystyrý qajet.  Jas mamandardy aýyldarǵa tartý boıynsha Atyraý oblysynyń tájirıbesin atap ótkim keledi. О́ńirde ákimshilik aýylǵa baratyn medısınalyq  dárigerlerge 10 mıllıon teńge kóleminde járdem beredi», dedi ol.

MÁMS kútken nátıjeni berdi me?

Mınıstrlik MÁMS engizilgennen keıin densaýlyq saqtaý salasyn qarjylandyrý artqanyn atap ótti.

Vedomstvonyń málimetinshe:

medısınalyq uıymdar jańa jabdyqtar aldy; KT, MRT, PTR sekildi qymbat qyzmetter saqtandyrý aıasynda tegin qoljetimdi boldy; sıfrlyq rentgen, endoskopııalyq júıeler satyp alyndy.

Alaıda depýtattyń pikirinshe, bul ózgerister halyq tolyq sezinetin deńgeıge jetken joq.

«Qarjylandyrý ósti. Biraq qoljetimdilik aıtarlyqtaı jaqsarǵan joq. Kezek máselesi sheshilmedi. Demek másele aqshada emes – aqshany basqarýda»,  dedi Nurymova.

Ol Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory jumysynyń ashyqtyǵyna qatysty da suraq kóp ekenin aıtty.

«Tıimdiliktiń basty ólshemi – kezektiń qysqarýy. Al halyq ony sezip otyrǵan joq», dedi depýtat.

Depýtattyń sózinshe, saqtandyrylǵan azamattardyń ózi medısınalyq kómekti uzaq kútýge májbúr.

«Júıe qarjy jınaýǵa baǵyttalǵan, biraq qyzmetti jetkizý mehanızmderi álsiz. Iаǵnı saqtandyrý bar, biraq qyzmetke qoljetimdilik kepildigi álsiz», dedi ol.

Onyń aıtýynsha, klınıkalarǵa bólinetin lımıttiń shekteýli bolýy, maman tapshylyǵy jáne bıýrokratııa jaǵdaıdy qıyndatyp otyr.

«Saqtandyrylmaǵan azamattardyń máselesi burynǵysynsha ótkir kúıinde qalyp otyr. Halyqtyń basym bóligi (ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar, beıresmı sektor) turaqsyz tólemder saldarynan saqtandyrý júıesinen tys qaldy, bul olardyń josparly medısınalyq kómekke qoljetimdiligin shekteıdi.

Anyqtalǵan kemshilikter men jurtshylyq tarapynan jasalǵan synǵa baılanysty Qazaqstan úkimeti júıeni reformalaýǵa kóshti. 2025-2026 jyldardan bastap elimizde azamattardyń bazalyq emdeýge qoljetimdiligin jeńildetý jáne ákimshilik kedergilerdi joıý úshin TMKKK (tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi) men MÁMS paketterin kezeń-kezeńmen biriktirý iske asyrylyp otyr», dedi Gúldara Nurymova.

Damumed nege tolyq nátıje bermeı otyr?

Sońǵy jyldary densaýlyq saqtaý júıesinde sıfrlandyrý kúsheıgenimen, azamattar tarapynan Damumed pen elektrondy kezek júıesine qatysty shaǵym azaıar emes.

Mınıstrlik bul júıelerdi jetildirý jalǵasatynyn aıtty.

MÁMS qarjysyn jymqyrǵandar sottaldy

Al depýtat másele tehnologııanyń ózinde emes dep esepteıdi.

«Sıfrlandyrý jasaldy. Biraq prosester ózgergen joq. Sondyqtan nátıje de álsiz bolyp otyr», dedi Nurymova.

Onyń aıtýynsha, medısınalyq uıymdardyń bári birdeı ortaq júıemen jumys istemeıdi, aqparattyq platformalar arasynda tolyq ıntegrasııa joq. Sonymen birge dárigerler birneshe baǵdarlamaǵa bir aqparatty qaıta-qaıta engizýge májbúr.

Másele aqshada emes...

Depýtattyń pikirinshe, densaýlyq saqtaý júıesindegi negizgi másele endi qarjy kóleminde emes, ony tıimdi basqarýda bolyp otyr.

Ol dárigerdi qaǵazbastylyqtan bosatyp, pasıentke bólinetin ýaqytty kóbeıtý qajet ekenin aıtty.

«Sondaı-aq medısınalyq qujattama máselesi bar. Keıde naýqastar ár jarty jyl saıyn gospıtalızasııaǵa jatady, mysaly múgedektik rásimdeý úshin nemese hımıoterapııa alatyn naýqastar jylyna birneshe ret kóptegen analız tapsyrýǵa májbúr bolady. Gospıtalızasııa aldynda talap etiletin osy analızder tizimin qaıta qarap, tek eń qajettilerin ǵana qaldyrý kerek. Klınıkalyq hattamalardy da qaıta qarap, jeńildetý qajet. Keıbir analızder bazalyq mindetti bolsa, keıbiri tek usynystyq sıpatta bolýy múmkin. Sebebi belgili bir naýqasqa olardyń bári birdeı qajet bola bermeıdi. Mysaly, keıbir tekserýlerdiń jaramdylyq merzimi bir aı nemese birneshe aı bolýy múmkin. Naýqastardy kóp áýrege salmaýmyz kerek», dedi depýtat.

Kórip otyrǵanymyzdaı qoǵamda MÁMS júıesine qatysty suraq áli de kóp. Azamattardy eń aldymen bir másele alańdatady: saqtandyrý jarnasyn turaqty tóleıtin halyq sapaly ári ýaqytyly medısınalyq kómekti qashan tolyq ala alady?