Áke qadiri

Úlken dúkenniń mańy. Kóligimnen túse bergenimde óte bir óreskel kóriniske tap keldim. Bir shiltıgen bozbala uzyn boıly, keń ıyqty, ońdy kıingen, jigit aǵasy jasyna kelgen kisige tura umtyldy. Bala qoraz sekildi odyrań-odyrań etken bozbala órshelenip qoıar emes. Daýysy ashy, ádepsiz sózge de júırik kórinedi. Qarsylasy ekpinsiz, qımyly jasyq, júni jatyq. Bir nárseni aıtyp kúmiń-kúmiń etedi baıǵus. Bir aıyby bar ekeni anyq. О́ziniń bir aǵattyǵy bar shyǵar. Biraq pálendeı buzaqylyq, tosyn minez kórsetetindeı kisi emes tárizdi...

Oılamaǵan jerden kezikken bul kórinis maǵan ekeýine arasha bolý mindetin júktedi. «Qoıyńdar», dep, araǵa tústim. Sol sátte tý syrtymnan bir áıeldiń shańq etken buıryqty daýysy denemdi dir etkizdi: «Sen aralaspa, danyshpansymaı aýlaq ket, bular ákeli-balalylar, ózderi sheshedi máselelerin». Daýys shyqqan jaqqa jalt qarasam etjeńdi, tapal kelgen, basy qaýǵadaı, shashy qyzǵysh, tar shalbary maımıǵan aıaǵyn «aıshyqtap» turǵan áıeldi kórdim. Ol maǵan suq saýsa­ǵymen jol kórsete turyp ústemeleı: «kılikpeı ketińiz, kósemsigenderden qaldyq qoı bul... kórsin urlanyp-jyrlanyp ishýdi qoımaǵannyń sońy qalaı bolatynyn, sóıtip jesin taıaqty óz balasynan», dedi. Syrǵalyǵy men on saýsaǵyna qajetin ilip, taǵyp alǵan áıel adýyndy kórindi. Onyń myna sózinen bári belgili boldy: Áıel ishimdik ishken kúıeýine balasyn aıdap salǵan. Urlanyp-jyrlanyp júrip ishkenine jazyqty bolǵan jigit aǵasynyń júzi tómen, sheshesine arqa súıegen óz ulyna qylar qaırany joq, tek, óz belinen shyqqannyń úkim oqyǵysy kelgenine qarsylasqan syńaı tanytyp mińgirleıdi. Odan asa almaı, pushaıman kúıde tur. «Áke-shesheń jyndy bolsa uryp óltir» degen zaman kelgenin, «áke-shesheń jyndy bolsa baılap baq» degen zaman, bálkim túsinik keri shegingenin qaıdan bilsin ol jazǵan... Bar bılik adýyndynyń qolynda... Osylaısha, arsyzdyqty aıbar eter keıbir áıelderdiń jıyntyq obrazyn kórdim...

Sodan kóp ótpeı áýejaıda tanys-beıtanys eki kisimen ushyrasa kettim. Ekeýi amandyq-saýlyq surasqannan keıin ózara áńgimelerin jalǵady.

– Áıel bılegen, kósemsigen, óńmeńdep, ákireńdegen zaman boldy ǵoı bul... – dedi biri.

– Aqyly assa, jóni kelse kósemsisin. Nesi bar? Qazaqtyń baǵyna týǵan analarymyzdyń bılik aıtqanynan azǵan jurt kórgenim joq, – dedi ekinshisi.

– Men qoǵamda áıeldik jónin bilmeı ózeýregen, tasyrańdaǵan áıelderdiń úni, is-áreketi basym bolyp bara jatqany týraly aıtyp turmyn... 

– Bári óz jolymen bolsa deısiz ǵoı... Áke bedeli, áke qadiri degen ádirám qalyp bara jatqan qazirgi kezde áıelderdiń óńmeńdegeni óńmeńdegen, oǵan daýa joq. Ákelerdiń bedeli jalqaýlyq, jaýapsyzdyq, ishkilik syndy basqa da jaman ádetter kesirinen baıaǵyda jerge qulaǵan.

– Oıyń durys, biraq solǵyndaý eken. Áke ataýly qashan ózderi jeke-dara bedel, abyroı jınap edi?.. Alysqa barmaı-aq ózimizdi alaıyq. Basynda myjyraıǵan shápkisi túspeıtin, erninen shylymy úzilmeıtin, sheshelerimizdiń tilimen aıtqanda «eshteńemen isi joq» mıllıondaǵan ákelerimizdiń bedeli sumdyq bıik bolatyn edi ǵoı. Bul neǵylǵan, qaıdan kelgen bedel, onyń syry nede? Jaýap bireý: bar gáp ákelerimizdiń tulǵasyn Alataýdaı asqaq etip sanamyzǵa sińirgen analarymyzda. «Osydan ákeń kelsin, áýseleńdi sonda kóremin», «sazaıyńdy ákeń bersin...», «jazańdy ákeń bersin...» degen eki-úsh aýyz sózben-aq bala tárbıesin jolǵa qoıǵan keshegi jaryqtyq sheshelerimizdiń orny oısyrap turǵanyn sezinesiń, sodan kelip búgingilerdi álgindeı synaýǵa májbúrsiń.

– Iá, búginde kóp ata-anada ózara birlik joq. Eki tarap barrıkadanyń eki jaǵyna shyǵyp alady, áke bir jaqta, sheshe men ul-qyz bir jaqta degendeı. Sodan balalaryn tirek ete upaıyn túgeldegen áıel, sheshesin arqa tutyp ákesine qarsy shyǵatyn ul men qyz kóbeıdi deısiz ǵoı. Otbasynda eri men áıeli biraýyzdy bolmaı, birin-biri kótermelemeı bala tárbıesi ońbaıdy. Áke bedeli qulaǵan qoǵamda ilgerileý bolmaıdy.

– Iá, ákeden bata almaı is bastalmaıtyn, as ishilmeıtin zaman jylystap bara jatqandaı. Berekesizdik osyndaıdan týyndaıdy...

Olardyń aıtqandarymen kelispeske sharań joq.