Jemisin el kóretin jetistikter

Qazaqtyń arǵy-bergi tarıhynda esesi ketken jurtyna eldikti ákelgen, teńdikti ápergen tulǵalar barshylyq. Sonaý kóne ǵun zamanyndaǵy Módeniń, odan berirektegi Bilge qaǵannyń, jaqyndaı tússek, bıyl 550 jyldyǵy toılanyp jatqan Qazaq handyǵyn qurǵan Kereı men Jánibektiń, halqyn tar jol, taıǵaq keshýden aman alyp shyqqan Abylaı hannyń, taǵy basqalardyń biz úshin orny bólek. Biraq, sońǵy júzjyldyqta qazaqtyń juldyzyn erekshe jarqyratqan bir tulǵa bar. Ol – Elbasy Nursultan Nazarbaev. Elbasy qazaq degen halyqty álemge tanytyp, ózgemen tere­ze­mizdi teń etti. Bizdiń sózimizge Elba­synyń tulǵalyq qasıetteri, júrgizip otyrǵan saıasaty, halqynyń oǵan degen senimi men súıicpenshiligi dálel. Maýsym aıynyń sońǵy aptalary qazaqstandyqtar úshin tolaıym tabystarǵa toly bol­dy. Biz Dúnıejúzilik saýda uıy­myna múshe bolyp kirý jolyn­­­daǵy uzaqqa sozylǵan kelis­sózderdi tabysty aıaqtadyq. Sóıtip, álemdik saýda-sattyqta ózge­lermen teń dárejede bolý­dyń múmkindigin aldyq. Qazaq­stannyń bul jetistigi Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń sarabdal saıasatynyń nátıjesi ekendigi sózsiz. Memleket basshysy DSU-ǵa múshe bolyp kirý­diń qazaqstandyqtar úshin úlken qýanysh, úlken jeńis eken­digin atap ótken bolatyn. Sonymen birge, uıym múshe­ligine bes ınstıtýttyq reformany iske asyrýǵa kirisken sátte qadam basýdyń aıryqsha sımvolıka­lyq máni bar eken­digin aıtqan-dy. Rasynda da Elba­synyń ózi jarııalaǵan bes ıns­tıtýttyq reformany júze­ge asyrýdyń «100 naqty qadamy» belgilenip, júzege asyryla bastaǵan tusta DSU-nyń bizge esigin aıqara ashýy sózsiz úlken jeńis. Bul álemdik qaýymdastyqtyń Qazaqstandaǵy reformalardy jiti qadaǵalap, jetistikterimizdi moıyndaýynyń kórinisi ekeni daýsyz. Sonymen birge, álemdik qoǵamdastyqtyń Qazaqstandy bulaı moıyndap, damyǵan elderdiń bizdi teń dárejedegi seriktes retin­de tanı bastaýy elimizde júrgi­zilip jatqan reformalarǵa olardyń da asa qyzyǵýshylyq tanytatyndyǵyn ańǵartsa kerek. Jalpy, Qazaqstannyń táýel­sizdik jyldarynda qol jetkizgen tabystaryn kórshi-qolań, alys-jaqyn shet memleketteri mo­ıyndap qana qoımaı, bizdi úlgi tutqan kezderi de az emes. Bir ǵana Qazaqstan halqy Assam­bleıasynyń úlgisimen kóptegen TMD elderi arnaıy ınstıtýt qurdy. Álemdik jáne dástúr­li dinder jetekshileriniń quryltaı­lary dinbasylardyń ózara dıa­logyn nyǵaıtyp, álemdegi beıbitshilikti saqtaý jolynda birlesip qımyldaý qajettigin túsindirip otyr. Sol sııaqty, bes ınstıtýttyq reforma men ony júzege asyrýdyń «100 naqty qadamy» da kópke úlgi bolary sózsiz. Ásirese, bes ınstıtýttyq reformanyń «bolashaǵy birtutas ult» qalyptastyrýdy kózdeıtin tórtinshi basymdyǵy barshany qyzyqtyratyny sózsiz. О́ıtkeni, Qazaqstan táýelsizdik alǵan kezde elimizde ultaralyq janjaldar týyndaıtyndyǵyn boljaǵan, el ishine iritki salyp, arandatýdy kózdegen toptar aınalamyzda az bolǵan joq. Biraq, Elbasynyń sarabdal saıasatynyń nátıjesinde otandastarymyz mundaı aǵattyq jasaǵan joq. Birtutas halyq retinde bereke-birligin tanyta bildi. Búginde qazaqstandyqtar «Máńgilik El» ıdeıasynyń tóńi­regine tyǵyz toptasýda. «Máń­­gilik El» ıdeıasy kóne dáýir­ler­den beri qazaq halqynyń tarı­hı jadynda saqtalǵan, asyl ań­sa­ry, armany bolǵandyǵy anyq. Biraq, bul ıdeıa halyqtyń sanasynda kómeskilenip kele jatqan bolatyn. Elbasy Nursultan Ábishuly sol ıdeıany qaıta jańǵyrtyp, ulttyq ıdeologııa deńgeıine kóterdi. Demek, «Máńgilik El» ıdeıasy jarqyn bolashaq úshin aıanyp qalmas, adal eńbekti ómirlik murat tutqan, zııatker ári belsendi, birtutas ult qalyptastyrýǵa zor yqpal eteri anyq. Mine, sol sebepti bes ıns­tıtýttyq reformanyń tór­tinshi basymdyǵy biz úshin aıryqsha mańyzdy. Al reformany júzege asyrý úshin Elbasy belgilegen «100 naqty qadamda» kórsetilgen «Máńgilik El» patrıottyq aktisin, Qazaqstan halqy Assam­bleıasynyń «Úlken el – úlken otbasy» jobasyn, «Meniń elim», «Nurly bolashaq» ulttyq jobalaryn ázirleý, Jalpyǵa ortaq eńbek qoǵamy ıdeıasyn alǵa jyl­jytý syndy bastamalar is júzinde azamattyq qoǵamdy damytyp, qazaqstandyqtardyń birtektiligin nyǵaıtary anyq. Sonymen qatar, bul bastamalar elimizdegi túrli ulys ókilderiniń qazaq halqynyń mańyna toptasa túsýine áser etetini de sózsiz. Sózdiń ashyǵyn aıtar bolsaq, tarıhta qıly-qıly taǵdyrmen qazaq jerinen pana tapqan kóptegen ult pen ulystar bizdiń halyqtyń darhan peıilin, aqjarqyn minezin, qonaqjaılylyǵy men qaıyrymdylyǵyn sezinip, túı­sine bilgeni jasyryn emes. Kóptegen etnos ókilderiniń Qazaqstandy jan-tánderimen súıýi, qazaq halqyna alǵys bil­dirýi – sonyń naqty dáleli. Alaıda, qazaqstandyqtar ázirge azamat­tyq ult qalyptastyra qoıǵan joq. Degenmen, azamat­tyq ult qalyptastyrýdyń alǵy­sharttary áldeqashan jasalyp, barsha otandastarymyzdyń qazaq hal­qynyń mańyna toptasýyna negiz qalanyp ta qoıdy. Al Elbasynyń Joldaýynda da, bes ınstıtýttyq reformany júzege asyrýǵa baǵyttalǵan «100 naqty qadamda» da kórsetilgen «Máńgilik El» ıdeıasy bizdiń bul bereke-birligimizdi odan ármen arttyrary daýsyz. Negizi, Prezıdent usynǵan bes ınstıtýttyq reforma búgin­de óte ózekti bolyp otyr. Eger atalǵan 5 reformany tabysty júzege asyra bilsek, bizdiń álem­niń damyǵan 30 memleketiniń qatarynan kórinýimizge eshteńe de kedergi bolmaq emes. Degen­men, Elbasy jarııalaǵan bes ınstıtýttyq reformanyń eń ózektisi tórtinshi basymdyq bolyp otyr. О́ıtkeni, kásibı memleketti quratyn da, zańnyń ústemdigin qamtamasyz etetin de, ındýstrııalandyrýdy júıeli jalǵastyryp, ekonomıkalyq ósimge qol jetkizetin de, birtek­tilik pen birlikti saqtaıtyn da, esep beretin memleketti qalyp­tastyratyn da adamdar. Iаǵnı, halyq. Kásibı deńgeıi joǵa­ry, bilikti, otanyn jan-táni­men súıetin memlekettik qyzmet­kerler de, zańnyń ústem­digin qamtamasyz etetin tájirı­beli de adal sottar, zań organ­dary qyzmetkerleri de, bıznesti dóńgeletip, jańa da, sapaly ónimder óndiretin, óndiriske ǵylymı jańalyqty engizetin kásipkerler men top-menedjerler de halyqtyń arasynan shyǵady. Demek, qalyń buqaranyń bir ıdeıa tóńiregine toptasýy, memleketke senýi, túrli etnos ókilderiniń arasyndaǵy syılastyqtyń artýy eń basty qundylyqtarymyzdyń birinen sanalatyny sózsiz. Birtektilik pen birlik Qazaqstandaǵy tynyshtyq pen beıbitshiliktiń kepili bolatyny da dáleldeýdi qajet etpeıtin dúnıe. Al, beıbitshilik saltanat qurǵan memlekette ǵana ekonomıkany damytyp, ıgi bastamalardy júzege asyrýǵa bolady. Elbasy muny óte jaqsy túsinedi. Áý bas­tan eldiń ishki-syrtqy saıasatyn osynaý baǵytta qalyptastyryp otyrǵany sodan. Halyqty bir ıdeıanyń tóńi­regine toptastyra bilý – Elbasy saıasaty jemisteriniń biri. Nátıjesin qazir halyq kórip otyr. Buqaranyń Prezıdentke razy bolatyny da, onyń saıasatyn biraýyzdan qoldap, Elbasyna senetini de sodan. Elbasy jarııalaǵan bes ınstıtýttyq reformany júzege asyrý jolynda barsha halyq aıanyp qalmaq emes. О́ıtkeni, bul reformalar elimizdi quzar shyńdarǵa bastaıtynyna kózimiz jetip otyr. Muratbaı JOLDASBAEV, Parlament Senatynyń depýtaty.