Joze GrasıanA da Sılva: «Qazaqstan Ortalyq Azııadaǵy mańyzdy ortalyqqa aınaldy»

Álem nazaryn ózine aýdarǵan dástúrli Astana ekonomıkalyq forýmy elordada segizinshi márte ótip jatyr. Atalǵan jahandyq únqatysý alańyna dúnıeniń túkpir-túkpirinen túrli halyqaralyq uıymdardyń ókilderi qatysýda.  Al olar Qazaq­stan­nyń qazirgi álemdik saıası-ekono­mıkalyq ahýalyn aıryqsha atap, baǵyndyrǵan belesin joǵary baǵalap otyr. Solardyń biri – BUU Azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy uıymynyń (FAO) Bas dırektory Joze GRASIANA da SILVA. Biz Joze Grasıanamen forým qarsańynda jo­ly­ǵyp, áńgimelesken edik. Ol ózi basqaryp otyrǵan áıgili halyqaralyq uıym men Qazaqstan arasyndaǵy baı­la­nystyń mańyzdylyǵyn aıtyp berdi.    – Joze Grasıana myrza, FAO jáne Qazaqstan arasyndaǵy yntymaqtastyqqa qandaı baǵa berer edińiz? – Qazaqstan 1997 jyldan beri FAO múshesi bolyp tabylady. Sol kezden beri FAO óziniń jaýapkershiligi aıasynda birqatar salalarda kómegin usynyp keledi. Al Astana qalasynda FAO keńsesiniń ashylýy uıym tarapynan aýyl sharýashylyǵyndaǵy ulttyq damý baǵdarlamalaryna qoldaý kórsetýdi jeńildetip,  FAO tájirıbesi men qyzmetterin Qazaqstanǵa paıdalanýǵa jaǵdaı jasaıtyn bolady. Qazirgi tańda yntymaqtastyqtyń bas­ty máseleleri tıimdi basqarý, mal indetin, onyń ishinde, aýsyl aýrýyn baqylaý, ja­nýar­lardyń genetıkalyq resýrstaryn qadaǵa­laý, ormandy alqaptardy ulǵaıtý, ormandaǵy bıoalýandyqty damytý jáne orman re­sýrstaryn tıimdi basqarý baǵyttarynda shoǵyrlanady. FAO-nyń Qazaqstanǵa qatysty baǵdarlamasynyń sheńberinde, sonymen birge, azyq-túlik qaýipsizdigi, organıkalyq taǵam óndirisi, jer jáne sý resýrstaryn tıimdi basqarý, balyq aýlaý, aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy statıstıka úshin qoldanylatyn aqparattyq tehnologııalar máseleleri qarastyrylady. 1997 jyldan beri FAO Búkilálemdik bank pen Eýropalyq bank tarapynan qarjylanatyn jalpy quny 740 mln. AQSh dollaryna teń bolatyn jobalardy ázirleýge qatysyp keldi, bul kómek úkimetke aýyl sharýashylyǵynyń báse­kelestigin kóterýge, sý jáne jer bas­qarýyn jaqsartýǵa, aýyl sharýashylyǵyn da­my­týǵa jáne ormandy alqaptardy qalpyna keltirýge ınvestısııa jasaýǵa jaǵdaı jasady. – Al Qazaqstannyń jahandyq azyq-túlik qaýipsizdigine qosar úlesi qandaı? – Bıdaıdyń negizgi eksporttaýshylarynyń biri retinde Qazaqstan aımaqtaǵy azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýde negizgi róldi atqaryp keledi. Bıdaıdyń negizgi bóligi dástúrli túrde Ázerbaıjanǵa, Qyrǵyzstanǵa, Tájikstanǵa, О́zbekstanǵa jáne Aýǵanstanǵa eksporttalady. Qazaqstan qazirde álemdik azyq-túlik naryqtaryna azyq eksporttaýda mańyzdy ról oınaı alady. Qazaqstan FAO uıymymen Aýyl sharýa­shy­lyǵy rynogynyń aqparattyq júıesi aıasynda yntymaqtastyq júrgizip keledi. Buǵan Qazaqstannyń belsendi qatysýy Aýyl sharýa­shylyǵy rynogynyń aqparattyq júıesinde naryq transparenttiligin  jaqsartyp, álem­degi azyq-túlik qaýipsizdigin damytýǵa úlesin qosady. Qazaqstan sonymen qatar Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymynyń óńirlik úılestirý ortalyǵynyń uıymdas­ty­rýymen azyq-túlik qaýipsizdiginiń óńirlik baǵ­darlamasyna qatysyp keledi. Bul baǵdar­lama EYDU-ǵa múshe memleketterde aýyl­sha­rýashylyq óndirisin jáne ónimdiligin jaqsartý men azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin jasalǵan bolatyn. – Bul yntymaqtastyqtyń basym baǵyttary qandaı? FAO bul áriptestikten ne kútedi? FAO-nyń Qazaqstandaǵy jańa keńsesiniń róli qandaı bolmaq? – Keıingi jyldary Qazaqstan eleýli túrde damyp, orta tabysty memleketke jáne Ortalyq Azııadaǵy mańyzdy ekonomıkalardyń birine aınaldy. Aýyl sharýashylyǵy Qazaqstan Úkimeti tarapynan myqty qoldaýǵa ıe bolyp keldi. Respýblıka Myńjyldyq damýynyń alǵashqy maqsatyna jete bildi, sondyqtan azyq jetispeıtinder kólemi nebári 5 paıyzǵa teńeledi – bul statıstıkalyq turǵydan mardymsyz, dabyl qaǵatyndaı kórsetkish emes. Qazaqstan kóshbasshylyq tanytyp, óńirdegi basqa memleketterge úlgi bolardaı jaǵdaıǵa keldi, al FAO bul úrdisti jańa ókildik keńsesi arqyly qoldaýǵa daıyn. Biz Qazaqstanǵa óziniń ulttyq damýyndaǵy maqsattaryna jetý úshin tehnıkalyq qoldaý kórsetýdi jalǵastyramyz, sonymen birge, biz Qazaqstan arqyly óńirdegi basqa da memlekettermen yntymaqtastyqty damytý úshin negiz salýǵa ázirmiz. Qazaqstan basqa memlekettermen tyǵyz jumys jasaı otyryp, óńirlik azyq-túlik bankin qurý máselesinde kóshbasshylyqqa ıe boldy. – Siz jaqynda FAO konferensııasynyń 39-sessııasynda uıymnyń Bas dırektory qyzmetine ekinshi ret usynylatyn bolasyz. Qazaqstan sizdiń kandıdatýrańyzdy áýel bastan qoldap keledi. Sizdiń jańa qyzmet merzimine qatysty basym baǵyttaryńyz qandaı bolmaq? – Qazaqstan FAO qyzmetin belsendi túrde qoldap keledi. Men Qazaqstan Úkimetine uıymǵa senim artqany úshin jáne meniń birinshi qyzmetim kezinde kórsetken qoldaýy úshin alǵysymdy bildiremin. 2012 jyldan beri biz uıymdy múshe-memleketter úshin paıdaly bolar dárejege jetkizdik. Biz tıimdi, nátıjeli qyzmet qura otyryp, azyq-túlik qaýipsizdigi, aýyldy jerlerdegi kedeıshilikti azaıtý jáne azyq-túlik naryqtaryn damytý máselesine kóbirek basymdyq berdik. Bul salalar bizdiń jumysymyzdaǵy basym baǵyttar bolyp qala bermek. Biz sonymen qatar, durys tamaqtaný men klımat ózgerisi máselelerine qoldaýymyzdy ulǵaıtqymyz keledi. Iá, 2015 jyl mańyzdy jyl bolmaq. Bul kezeńde Myńjyldyq damý maqsattarynyń merzimi aıaqtalyp, Qalypty damý maqsattarynyń merzimi bastalady. 2015 jyly FAO óziniń 70 jyldyǵyn atap ótedi. О́tken 70 jyldyq merziminde FAO álemdegi aýylsharýashylyq óniminiń artýyna eleýli úlesin qosty. Qazir biz ashtyqty joıǵymyz keledi. Álemdik qaýymdastyq bul maqsatty júzege asyrýǵa daıyn sııaqty. – Áńgimeńizge rahmet.   Áńgimelesken Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan».