Asqaqtady Asyda jaılaý áni

Buryndary jaz shyǵysymen tórt túlik ósirgen malshy qaýymy kósh túzep, shalǵyny belden keletin, taza aýa men tunyq sýly taýdy jaǵalaıtyn edi. Naryqtyń ótpeli kezeńinde olar osy úrdisterinen jańylyp, shamasyna, kórpesine qaraı kósildi. Qıyndyqqa qaramastan, birin eki etse, sońǵy jyldary mal sany ósip, óris talǵaıtyn, shuraıly jaıylym izdeıtin kez de kelipti. Demek, shóbi shúıgin jaılaý tóri olar úshin taptyrmaıtyn meken bolǵan­dyq­tan jaz qyzyǵy osynda jalǵasýda. Toı – qazyna, deıtin hal­qy­myz osy kezde bas qosyp, qystan aman-esen shyqqanyn, órisi malǵa tolǵanyn atap ótetin dástúrli jaılaý toıyn merekeleıtini bar. Eńbekshiqazaqtyq malshylardyń osyndaı merekesine bıyl Talǵar aýdanyndaǵy áriptesteri de qo­sylypty. Asy jaılaýyndaǵy sho­pandar keńesine oblys ákimi Serik Úmbetov, Parlament Máji­lisiniń depýtattary men baýyrlas Túrkııa elinen kelgen bir top qonaqtar qatysyp, onyń mereıin árlendirip, taý bókteri qyzyq-tamashaǵa toldy. Aýdan ortalyǵynan 80 shaqy­rym qashyqtyqtaǵy jol kúrdeli jóndeýden ótip, qatynas jaqsar­ǵan. Jaılaý tórinde 240 myńnan astam qoı-eshki, 40 myń iri qara, 15 myń jylqy baǵylyp, kútilýde. Elbasynyń tapsyrmasyna saı ha­lyqty azyq-túlikpen qamtama­syz etý baǵytyndaǵy jumys jan­danyp, mal basyn óz tóli esebi­nen ósirý baǵytyndaǵy jumys­tar­dyń tııanaǵy keltirilýde. Son­dyqtan da bolar jıyn bary­syn­da agroóner­kásiptik keshendi da­my­týdaǵy eńbek ónimdiligin art­tyrý, azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý men eksporttyq áleýetti jetildirý baǵytyndaǵy jumystardyń tııana­ǵy keltiril­ge­ni sóz boldy. О́tken jyly sala­da­ǵy jalpy ónim 220 mlrd. teń­geni quraǵan. Al, bıylǵy 6 aıda 63 mlrd. teńgeniń ónimi óndirilip, ár júz analyqtan aı­tarlyqtaı tól alynǵany da ta­bystyń taı qazany tasyǵanynyń dáleli. Qazirgi kezde óńirde túlik sanyna shaqqanda asyl tuqymdy maldyń úlesi artyp, qolda bar tuqymnyń genofondyn saqtaýda da nátıjeli jumystar qolǵa alyn­ǵan. Atap aıtqanda, óńirde 152 asyl tuqymdy mal sharýa­shy­lyǵy jumys isteıdi. Salany da­my­týǵa memleketten jandy kómek kórsetilip, bıylǵy jyly atalǵan salaǵa respýblıkalyq bıýd­jetten 302,3 mln. teńge kóleminde sýbsı­dııa bólý kózdelipti. Onyń 242,1 mln. teń­­ge­si asyl tuqym­dy mal satyp alýǵa, 42,4 mln. teńgesi asyl tuqymdy bala­pan shyǵaratyn ju­myrtqa alýǵa, 17,8 mln. teńgesi iri qara malyn uryqtan­dy­rýǵa jumsalmaqshy. Bıylǵy jyly mal ónimderin jaq­sar­typ, sapasyn art­tyrýdy sýbsı­dııa­laýǵa res­pýb­lıkalyq bıýdjetten 3 mlrd. 859,4 mln. teńge qarastyrylsa, onyń teń jar­tysy ıgerilgeni qýantady. Mun­daı je­ńil­dikti “Adal”, “Aı­dar­baev” sha­rýashylyqtary paı­da­lanyp, bú­ginde tutynýshy tala­byn qanaǵat­tan­dyryp otyr. Ná­tıjesinde et pen súttiń kópshiligi óńdeýden ótkizilip keledi. О́ńirde taýarly sút fermasy, balyq óń­deý zaýy­ty, sút qabyldaý men kók­ónis, jemis-jıdek qoımalary, taǵy basqa oryndar jumys istep tur. Osyndaı irgeli isterdi óz só­zine arqaý etken oblys basshysy mal sharýashylyǵyn órkendetý­degi ózge de mańyzdy máselelerdi egjeı-tegjeıli ortaǵa saldy. Jıynda aýdan ákimi Álıhan Toıbaev, Qarajota selolyq ok­rýginiń ákimi Ábilbek Aıtaqynov, sharýa qojalyǵynyń basshysy Beshen Doǵalov jáne basqalar Memleket basshysynyń mal sharýashylyǵyn órkendetýdegi alǵa qoıǵan mindetterin júzege asyrý qajettigin ortaǵa salyp, keıbir máselelerdi de atap ótti. Kók maısaly jazyqtaǵy dú­bir­li toıdy malshy qaýym asyǵa kútkeni birden baıqalady. Qystan aman-esen shyǵyp, malyn tólde­tip, qyrqymyn ótkizgen jurt bir-birimen kórisip, máre-sáre. Sho­pandar qýanyshyn bólisken Par­lament Májilisiniń depýtat­tary Ýálıhan Qalıjan, Zaǵıpa Balıe­va osy óńirdiń azamattary bolsa da Asy jaılaýyna alǵash kóteri­lipti. Malshy qaýymynyń búgingi jaǵdaıyn bilgen halyq qalaýlylary Jetisý jerindegi mal sharýashy­lyǵynyń jaqsaryp, mal tuqy­myn asyldandyrýdaǵy jaqsy is­terdi kózderimen kórip, baıqaǵa­nyn da jasyrmady. Táýelsizdigimizdi eń birinshi bolyp qarsy alǵan elden shopan­dar merekesine depýtattar, ákim­der men kásipkerler qatysty. Jer jannaty Jetisýdyń tamasha tabıǵatyna tamsana qaraǵan qo­naqtar Túrkııada mundaı merekeniń joq ekenin aıtady. Ozat shopandardyń eńbegin baǵalaǵan oblys basshysy áriptes­terinen oza shapqandardy Qurmet gramotasy, Alǵys hat jáne baǵaly syılyqtarmen marapattady. Aýyl sharýashylyǵyn órkendetýde Qanat Úmbetalıev, Nurlan Muhamedja­nov, Uldahan Qurmanjanov jáne taǵy basqa bir top maıtalman­dar­dyń mańdaı teri arqasynda aýdan­nyń ǵana emes, oblystyń kórset­kish­terin eseleýdegi eńbekteri erekshe ataldy. Osydan on jyl burynǵy Asy­men búgingi Asyny salystyrýǵa múldem kelmeıdi. О́tken jyly qal­taly azamattar shopandarǵa Alla­nyń úıi – meshit salsa, endi olar bes ýaqyt namazyn oqyp, minájat etýde. Shopandardyń tól mere­ke­sin­de jyljymaly poshtanyń ju­mysy jandandy. Endi jaılaýdaǵy jurt hat-habar almasý úshin aýylǵa baryp áýrelenbeıdi. Arnaıy avtokólik malshy qaýymyn aralap, qajet zattaryn jetkizip, óz qyzmetin usynady. Zaman ózgerip, umyt bolǵan dúnıe­lerdiń jańasha jańǵyrýyn shopannyń aq taıaǵyn ustaǵan aǵaı­­yn da quba-qup kórýde. Má­se­len, 72 jastaǵy Qudaıbergen aq­saqal­dyń Asyda ata kásipti jal­ǵastyr­ǵa­nyna 55 jyl bolypty. Násibin ata kásipten aıyrǵan qarııa qys­taý­ǵa, kókteýge, jaılaýǵa shyǵyp, kúz­deýge keletin halqymyzdyń kósh­peli dástúrin jalǵastyrǵan jan­dardyń biri. Jastarǵa aıtary, úıreteri mol taqýa jan. Qazaq halqynyń ár qýanyshy­nyń ajyramas bóligi ulttyq at sporty oıyndary desek, jaılaý tórinde at jarystyryp, júldegerge báıge tikken aǵaıyn palýan kúres­tirip, kókpar tartysty. Tipti, boz kilem ústindegi úlken men kishiniń kúsh synasýynyń ózi qandaı ja­rasymdy. Jeńimpazdar qarjylaı syılyqtarmen marapattaldy. Qaýym­nyń qýanyshyn qazaq estra­dasynyń juldyzdary da eseleı tústi. Olar bıik sahnadan góri qa­lyń jurttyń arasynda án aıtýdy jón kórgeni de jarasymdy edi. Malshylar keńesin ár aýdan ózindik reńkimen, saltanatymen atap ótýde. Oblys basshysynyń mundaı toıdy oblystyq deńgeıde ótkizsek degen oıyn malshy qaýy­my qoldady. Demek, jaılaýdaǵy toıdyń jalǵasy bar. Ol Je­tisýdaǵy eńbek maıtalmandaryn biriktiretini de anyq. Kúmisjan BAIJAN. Almaty oblysy.