Aýylǵa ınternet keldi

“Aýlyna qarap azamatyn tany” de­gen emes pe. 90-shy jyldary Meńdiǵara aýdanyndaǵy Harkov aýlynan kóship ketkender týystaryna, dostaryna qaıta qydyryp kelgende kádimgideı tańda­nysyn jasyra almaıdy. Ataqty mehanızator Kámshat Dónenbaeva eńbek etip júrgende Odaqqa dúrildep, dańqy shyǵyp jatatyn aýyldan bereke ketken kezde adamdar týǵan jerdi qalaı qıyp tastap keterin bilmeı toryqqan. Ne jumys joq, ne baılanys joq. Aýyl­das­tardyń bar úmiti isker azamat, “Har­kov” sharýashy­ly­ǵynyń basshysy Saı­ran Buqanovta bol­ǵan. “Ketpeńder, kósh­peńder , aýyldas­ta­rym, bizde bola­shaqta bári de bolady, bári de qalpyna keledi. Tek eńbek eteıik, shydaıyq!” de­gen ol. Dýaly aýyz eken, Sákeńniń aıtqany keldi. Qazir sharýashy­lyqtaǵy tehnıkanyń barlyǵy jańarǵan, dıqandar jańa tehnologııany meńgergen. Al aýyldyń kórkin aıtsańyz! Mek­tep, balabaqsha, kitaphana, klýb, emhana–bar­lyǵy da jumys istep tur. 90-shy jyldary aýyldaǵy naryq qıyndyqtary kezinde telefonnyń ózine jurt zar bolyp qalyp edi. “Qazaq­telekom” aksıonerlik qoǵa­my­nyń arqasynda qazir telefon baıla­nysynan eshqandaı qıyndyq joq. Endi álgi mekemelerdiń barlyǵynda da is-qaǵaz­dary kompıýter arqyly atqary­lady. Onyń ústine turmysy jaqsarǵan aýyl­dastardyń ár úıinen kompıýter kórý qıyn emes. Búginde qalalyqtar tel­e­fonmen emes, ınternet arqyly dóńge­len­gen dúnıedegi bar habardy bilip oty­rady. Qostanaı qalasyna týystaryna kelgender olardyń úılerindegi ınter­net­ke nemese arnaıy ınternet klýb­tarǵa baryp, ǵalam­torǵa shyǵatyn, odan kerekti materıal­da­ryn tartyp alatyn. Osy aýylda turǵan nemis aǵaıyndardyń kópshiligi Germa­­nııa­ǵa qonys aýdarǵan. Qazaqtarmen aǵaı­yndaı bolyp qalǵan olar telefonmen habar­lasqanda “ınternetke shyqsańdar­shy, emin-erkin hat jazysaıyq ta” dep jatady. Biraq úılerge ınternet jelisin qosý telefon arqyly ǵana múmkin bo­latyn. Ony ótkizý qazekemniń asyq­paıtyn minezimen keıingi qala beretin. Endi mine, “Qazaqtelekom” aksıonerlik qoǵamy EV-DO tehnologııasy negizinde symsyz qatynas jelisin iske qosty. Endi Harkov aýlynan jazylǵan hat elektrondy poshta arqyly sanaýly mınótte álemniń qaı túkpirine de jetip tur. Mektep oqýshy­lary ınternette sharlaıdy, qyzyqty materıaldardy tabady. Qalalyqtardan esh aıyrma­shylyǵy joq, zamanaýı tehnolo­gııanyń rahatyn birdeı kórip otyr. Mundaı qýanyshqa tek Meńdiǵara aýdanyndaǵylar ǵana emes, kórshi Sa­rykól, Qostanaı aýdany jurtshylyǵy da ıe boldy. Jaqynda Qostanaı obly­sy­na Elbasymyz Nursultan Nazarbaev­tyń arnaıy jumys sapary aıasynda aý­yldyq jerlerde qurylǵan symsyz qatynas jelisiniń qanatqaqty jobasy­nyń tu­saý­keseri de boldy. Onda “Qazaq­tele­kom” ak­sıonerlik qoǵamynyń bas­qarma tóra­ǵasy Qýanyshbek Esekeev El­basyǵa EV-DO tehnologııasyn paıda­la­ný ne­gizinde múmkin bolǵan keń jolaqty qa­ty­nas qyzmetteri týraly aıtyp bergen edi. Aýyldyq jerlerde ınternet jelisine keń jolaqty qatynaýdy uıymdastyrý CDMA-450 standarty negizindegi sym­syz baılanys jelilerin jaıyp tarmaq­taý jobasynyń ekinshi kezeńi bolyp ta­bylady. Bul jobanyń elimiz ekonomı­ka­sy men áleýmettik damýy úshin de mańyzy orasan zor. Sondyqtan ol “30 korpora­tıv­tik kóshbasshy” memlekettik baǵdar­lamasy aıasynda iske asyrylyp jatqan serpindi jobalar qatarynan kórinedi. Eń bastysy, bul symsyz qaty­nas jelisi aýyl men qala turǵyndary arasyndaǵy aqparattyq teńsizdik máselesin sheshýge múmkindik beredi. Aýyldyń áleýmettik turmysynyń kóterilgendigin de kórsetedi. Aýyldyq jelige symsyz baılanysty engizýdiń birinshi kezeńinde Qazaqstan­nyń barlyq aýyldyq eldi mekenderi tele­fonmen qamtyldy. Ol úshin 392 ba­zalyq stansa ornatyldy, 232 myń aý­yldyq abonent telefon baılanysyna qo­syldy. Al elimiz aýmaǵynyń 60 paı­yzy CDMA-450 jelisimen qamtyldy. Qazir aýyldaǵy “Qazaqtelekom” AQ abonentteriniń jalpy sany bir mıl­lı­on­nan asty. Al elimiz aýmaǵynyń 60 paıyzy jelimen qamtyldy. Internetke shyǵý jyldamdyǵyn ulǵaıtý úshin EV-DO (Evolution-Data Optimized) standarty ázirlendi. Ol uıaly jelilerdiń úshinshi býyny – CDMA-2000 negizinde iske asyrylýda. Munyń má­nisi, ol abonentterdi jerústi telekom­mý­nıkasııalary arnalaryna telimeı-aq, olarǵa keń jolaqty qatynaý qyzmet­te­rin usynýǵa múmkindik beretin qol­da­nystaǵy CDMA jelilerine ústemelep salynǵan qon­dyrǵy. Jańa tehnologııa joǵary jyl­damdyqpen aqparattar berý múmkindigi esebinen ınternetke qosylý­dyń eń joǵa­ry jyldamdyǵy –3 Mb/s deıin qol jet­kizdi. Aýyldyq jelide EV-DO tehnolo­gııa­symen aqparattar be­rýdegi joǵary jyl­dam­dyqqa sandyq derekterdi yqshamdaý­dyń tyń algorı­tm­derin qoldaný esebinen qol jetkizildi jáne CDMA-450 jelisi qamtıtyn aýmaqtyń kez kelgen jerinde ınternet qatynasynyń joǵary jyldam­dyǵyn qamtamasyz etedi. Mine, Qostanaı oblysyndaǵy bir­shama aýyldar órkenıettiń osyndaı je­tistigin paıdalana bastady. “Qazaqte­le­kom” aksıonerlik qoǵamynyń basqarma tóraǵasy Qýanyshbek Esekeevtiń aıtý­yn­sha, endi 2-3 jylda EV-DO tehnolo­gııasyn paıdalanatyn symsyz qatynas jelisimen elimizdiń barlyq aýyldyq óńiri qamtylatyn bolady. Aýyldaǵy mekemeler qyzmetkerleri qujattar, aılyq, toqsandyq esep berý úshin alystan Qostanaı qalasyna at arytyp, arnaıy keledi. – Men mektepte feldsher bolyp qyzmet isteımin. Aýdandyq, oblystyq medısına mekemelerine jıi barýyma týra keledi. Endi ınternetti erkin paıdalan­sam, qalaǵa júgirýim de azaıar dep oılaı­myn. Al aýyldyq jerde kóbine úıde bol­ǵanda sharýań bitedi,–deıdi Lázzat Qypshaqbaıqyzy. Endi Lázzat sekildi óziniń basshy­la­rymen joǵary jyldamdyǵy qamtamasyz etilgen ınternet arqyly habarlasýyna ábden bolatynyn bilgende aýyldaǵy aǵaıynnyń qaısysy bolsa da kóńildi bir demdedi. О́ıtkeni bul jumysty ónikti, turmysty kórikti etedi. Názıra JÁRIMBETOVA, Qostanaı oblysy.