Baǵdarlama bilim sapasyn halyqaralyq standartqa negizdeıdi

Qazaqstan Respýblıkasy Pre­zıdentiniń tapsyrmasyna baıla­nysty Bilim jáne ǵylym mı­nıstrligi “Ulttyq saraptaý ortalyǵy” aksıo­nerlik qoǵamy­men birge Elbasynyń 2010 jylǵy 1 aqpandaǵy № 922 Jarlyǵymen bekitilgen “Qazaqstan Respýblı­ka­synda 2020 jylǵa deıingi stra­­­tegııalyq damý josparyna” sáı­kes “Qazaqstan Respýblı­ka­synda bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynyń” jobasyn jasady. Osy jobanyń negizgi baǵyt­ta­ryn túsindirý maqsatynda Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń buıryǵymen birqatar kásibı ma­man­darmen jasaqtalǵan sarapshy top qurylǵan. Ońtústik Qa­zaqstan oblysy Shymkent qalasyndaǵy №2 kásiptik lıseıdiń dırektory Erkin Satqanbaev atalǵan sarapshy toptyń múshesi. Biz jaqynda Erkin Turnııazulyna jolyǵyp, saýaldarymyzǵa jaýap alǵan edik. – Erkin Turnııazuly, sizdiń oıyńyzsha, 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan bilim berýdi damytýdyń memlekettik baǵdarlamasyn jasaýǵa ne sebep boldy? Bizdiń bilýimizshe, “Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy teh­nıkalyq jáne kásiptik bilim berýdi damytýdyń 2008-2012 jyl­darǵa arnalǵan memlekettik baǵdar­lamasy” áli de óziniń kókeı­kes­tiligin joǵalt­qan joq qoı. – Iá, siz óte durys suraq qoı­yp otyrsyz jáne oǵan bir jaǵynan ózińiz jaýap ta berip otyrsyz. Siz aıtyp otyrǵan baǵdarlama ol taza tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýdiń 2008-2012 jyldarǵa arnal­ǵan damý baǵdarlamasy. Ol baǵ­darlama da Qazaqstan Respýblı­ka­synyń 2020 jylǵa deıingi stra­te­gııalyq damý josparyna sáıkes oryndalady. Al búgingi usynylyp otyrǵan joba ol Qazaqstan Res­pýblıkasy Prezıdentiniń 2010 jylǵy Qazaqstan halqyna arnalǵan Joldaýynda aıtylǵan “Oqý uıym­darynyń tolyqqandy áreket etý úshin, aǵymdaǵy jyldyń birinshi toqsanynda Úkimetke tıisti zań jo­basyn jasap, Parlamentke engizýdi tapsyramyn” dep aıtqan tap­syr­masyna baılanysty jasalǵan “Bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy”. Bul baǵdarlamaǵa sáıkes Qazaqstanda 2020 jylǵa qaraı bilim berý júıesiniń barlyq deńgeıleri – mektepke deıingi bi­limmen joǵary bilimge deıin tú­be­geıli jańǵyrtylatyn bolady. Bilim berýdiń árbir dengeıinde bilim alý, sondaı-aq kásibı biliktilikti arttyrý, adamnyń búkil ómir boıy turaqty túrde jańa bilim men daǵdylardy alý múmkindikteri usynylady. Bul baǵdarlama eki kezeńde iske asyrylady: Atap aıtqanda, birinshi kezeńde 2011 – 2015 jyldar jekelegen baǵyttar boıynsha bilim berýdi damytýdyń modelderin ázirleý­men, olardy synaqtan ótkizýmen, sondaı-aq aýqymdy qaıta qurýlar júrgizý kózdelip, nátıjesinde 2015 jylǵa deıin ótpeli kezeń aıaqta­lady. Qazaqstannyń bilim berý júıesi qurylymy, mazmuny, bas­qarý tetikteri men qarjylandyrý damyǵan elder modeline sáıkes keletin bolady. Sondaı-aq, ekinshi kezeńde 2016 – 2020 jyldar qural-jabdyqtardy satyp alýdy, ınvestısııalardy kóz­­deıtin is-sharalardy júzege asy­­rýǵa baǵyttalady. Baǵdarla­ma­nyń bilim berý júıesin damytý mindetterin sheshýge baǵyttalǵan is-sharalaryn ádistemelik, kadrlyq aqparattyq qamtamasyz etýge ba­symdyq beriledi. Árbir kezeńde jyldar boıynsha Baǵdarlamanyń iske asyrylýyn jáne baǵdarlamanyń, is-shara­lar­dyń bilim berý júıesiniń, jaı-kúıine áserin sıpattaıtyn kór­set­kishterdi ózgertý josparlanǵan. Nátıjesinde, 2020 jylǵa deıin bi­lim berý júıesi joǵary bilim sa­pa­sy men halyqaralyq ındıkator­lar­men rastalǵan adamı kapıtal­dyq damý deńgeıinde nátıje bere­tin bolady. Osynyń barlyǵy Qa­zaqstan Respýblıkasynyń 2020 jylǵa deıingi damý josparyna saı jasalynyp otyrǵan jumystar. – Ereke, siz kásiptik bilim berý salasynyń mamanysyz, osy baǵdar­lama kásiptik bilim berý salasyna ne beredi? – Suraǵyńyz óte oryndy. Qa­zaqstan Respýblıkasy Prezıden­ti­niń ústimizdegi jylǵy Qazaqstan hal­qyna arnalǵan Joldaýynda ká­siptik jáne tehnıkalyq bilim berý týraly “Kásiptik jáne tehnıkalyq bilim­ kásiptik standarttarǵa negiz­delip, mindetti túrde ekonomı­ka­nyń talaptarymen tyǵyz baı­la­nysty bolýy qajet” dep aıtqan bolatyn. Soǵan baılanysty osy baǵdarlamada tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý týraly taraýda, osy saladaǵy keıbir kemishilikterdi eskere otyryp onyń sheshý jol­daryn qarastyrǵan . Atap aıtqanda, mamandarǵa qoıylatyn eskirgen biliktilik ta­lap­tary boıynsha kadrlardy da­ıarlaý mazmuny ındýstrııa jáne ju­mys berýshiler suranystaryn qa­na­ǵattandyra almaıdy. Qoldanystaǵy ınfraqurylym jáne materıaldyq-tehnıkalyq jaraqtandyrý tehnı­ka­lyq jáne kásiptik bilim júıesinde suranysqa ıe kadrlar daıarlaýdy qamtamasyz ete almaıdy. Injener-pedagogıkalyq qyz­metkerlerdiń mártebesiniń tómen bolýy joǵary bilikti kadrlardy tartýǵa múmkindik bermeıdi. Qarjylandyrý kóleminiń tó­mendigi men tıimsiz basqarý saq­talyp otyr. Osy máselelerdi eskere otyryp baǵdarlamany ázirleýshiler Baǵ­dar­lamanyń basty maqsattaryn an­yqtaǵan. Ol: qarjylandyrýdy je­tildirý. Bilim berý júıesin joǵary bilikti kadrlarmen qamtamasyz etý. Ol úshin memlekettik qoldaýdy kú­sheıtý jáne pedagogıkalyq ju­mys­­­­kerlerdiń eńbegin yntalandyrý. Bilim berý saıasatynyń barlyq sýbektileriniń rólin jáne olar­dyń ózara baılanysyn arttyrý. In­dýstrııalyq-ınnovasııalyq damý talaptaryna sáıkes tehnıkalyq já­­ne kásiptik bilim júıesin je­til­dirý sııaqty mindetterdi kózdeıdi. – Durys eken. Osy jerden bir suraq týady. Baǵdarlama qarapaıym halyqqa ne usynady? – Qarapaıym halyqtyń bul baǵdarlamadan utary kóp. Ol úshin negizgi baǵyttardy aıta ketkeni jón bolar. Birinshiden: 2013 jyldan bastap mektepke deıingi jáne orta bilim berýdiń pedagog qyzmetkerlerine biliktilik sanaty úshin tólenetin qosymsha aqshanyń mólsheri artty­rylatyn bolady. Pedagog qyzmetkerlerdiń orta­sha jalaqysy 2015 jyly eko­no­mıkadaǵy ortasha respýblıkanyń jalaqysynyń deńgeıine jetki­ziledi. 2016 jyldan bastap azamattyq qyzmetshiler laýazymdarynyń ti­zimine ózgerister engizý arqyly ón­diristik oqytý sheberleriniń ja­la­qylaryn arttyrý qarastyrylady. Qazirgi qosymsha aqylar men ús­teme aqylardyń mólsheri qaıta qa­ralady. Jyl saıynǵy eńbek de­malysyna beriletin saýyqtyrý jár­demaqysy bir laýazymdyq ja­laqydan eki laýazymdyq jalaqyǵa kóbeıedi. Jyldar boıy eńbegi úshin zeı­netkerlikke shyǵý múmkindigi qaras­tyrylady. Memlekettik bıýdjetten jáne jumys berýshiler qarajattarymen tólemderdi qosa qarjylandyrý bó­li­ginde zeınetaqy qoryn qalyptas­tyrý tetigi jetildiriledi. Ekinshiden: Bilim berý me­nedjmenti engiziledi. Ol úshin: bilim berýdiń basqarý júıesin jetildirý; bilim berýdi damytýdyń mo­nı­to­rıng júıesin jetildirý; elek­trondy oqytý; qajetti normatıvtik negizdi qurý; qajetti ınfroqu­ry­lymdy qurý; oqý prosesin avtomat­tan­dyrý. Halyqqa turaqty, turǵylyqty, joǵary tólemdi jumys oryndary ashylady. Kishi jáne orta bıznesti damytý arqyly jeke kásipker­lik­pen aınalysýǵa múmkinshilik tý­yndaıdy. Ár jeke tulǵa áleýmettik jaǵynan tolyq qorǵalýy, otandyq jáne sheteldik kompanııalarǵa ju­mysqa erkin ornalasýyna kepildik jasalady. Jastarǵa óziniń turaqty meken-jaıynda bilim alý arqyly, jol tó­lemaqysy qysqartylyp, jalda­ma­ly páter aqysy toqtatylady. Ási­rese, bul másele aýylda turatyn jastarǵa qatysty. Sondyqtan ózi­niń sanaly tańdaýymen tehnıkalyq jáne ká­siptik bilim alýǵa jastar­dyń qy­zy­ǵýshylyǵy artady dep oılaımyz. Mine, osy atalǵan máselelerdiń barlyǵy bul baǵdarlamada qamty­­lyp, halyqqa bilim berýde ha­lyq­aralyq standarttarǵa saı qyzmet kórsetýge múmkindik týǵyzylady. – Áńgimeńizge rahmet. Baǵdar­lamanyń órisi keń bolyp, jasta­ry­myzdyń kásiptik bilim alýyna ba­rynsha jaǵdaı jasasyn dep tileıik. Áńgimelesken Baqtııar TAIJAN.