Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Ult Jospary – qazaqstandyq armanǵa bastaıtyn jol» atty maqalasynda «Sapaly josparlaýdy júzege asyrý úshin memlekettik statıstıkanyń anyqtylyǵyn qamtamasyz etý qajet. Sondyqtan, sapaly statıstıkalyq málimetter berýde respondentter men ákimshilik kózderiniń jaýapkershiligin arttyrý mańyzdy. Osy jaılardyń barlyǵy normatıvtik-quqyqtyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý barysynda eskerildi» delingen.
Uzaq jyldar boıy oblystyq statıstıka salasyna basshylyq jasaǵan, onyń qyry men syryna qanyq qyzmetker retinde birshama jaıtty baıandaǵym keledi. Osy jyldar ishinde kóptegen adamdarmen qyzmettes bolyppyz. Degenmen, bul aralyqta oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý kórsetkishterin burmalap, kemshiligin jasyrǵan faktiler bolǵan emes. Onyń esesine «aryq aıtyp, semiz shyqqan» sátter kóbirek kezdesti. Oǵan bir jaǵynan, zańdy tulǵalar men respondentterdiń shynaıy eseptilik kórsetkishteri nátıjesinde, ekinshi jaǵynan, oblys basshylarynyń iskerliginiń arqasynda qol jetkizdik.
Statıstıka qaı kezde de qur maqtan úshin jasalmaǵan. Shynaıy statıstıkalyq kórsetkishter arqyly memlekettiń basym damý baǵyttary aıqyndalady, júrgizilip jatqan ekonomıkalyq baǵyttarǵa der kezinde ózgerister engizilip turady. Sondyqtan naqty statıstıkalyq kórsetkishterdi joǵary memlekettik organǵa berý barysynda «Týra bıde týǵan joq» qaǵıdasyn ustandyq.
Bul jyldar aralyǵynda statıstıka salasy da ózindik damý jolynan ótti. Zańdy tulǵalar men respondentterge eseptilikti jeńildetý maqsatynda elektrondy esep berý boıynsha tek 2015 jyly 31,0 myńnan astam qujat qabyldandy. Iаǵnı, búginde jurt esepterin burynǵydaı qolma-qol qaǵaz túrinde ótkizbeıdi. Qaıta jumys oryndarynda otyryp elektrondy túrde tapsyrady. Bul baǵyttaǵy ıgi bastamalar áli jalǵasa beretini sózsiz. Eseptilik shynaıy, sapaly, tolyq jáne ýaqtyly bolýy úshin ákimshilik kodekske aıyppul mólsherin birneshe ese arttyrý kózdelýde. Bul – statıstıkalyq kórsetkishterdi berýdegi jaýapkershilikti arttyrý úshin jasalǵan sharýa.
Elbasy jobasyndaǵy memlekettik basqarý organdarynyń jumysyna baǵa berýdiń jańa júıesi syrtqy táýelsiz aýdıttiń mindettiligi, jarııalylyǵy jurtshylyqpen keri baılanys, basshylardyń derbes jaýapkershiligi qaǵıdattaryna negizdeledi. Memlekettik aýdıt júıesin jetildirý sheńberinde Esep komıteti men qarjylyq baqylaý organdaryn reformalaý josparlanyp, álemdik aýdıtorlyq kompanııalar modeli boıynsha jumys isteýi tıis. Onyń syrtynda kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń jyl saıynǵy aýdıti, ásirese, bıýdjet qarjylaryn paıdalaný bóliginde aýtsorsıngke beriledi.
Budan bólek, memlekettiń transparenttiligi men eseptiliginiń negizgi krıterııleriniń biri halyqtyń aqparattarǵa qoljetimdiligin keńeıtý bolyp tabylady. 2016 jyldan bastap azamattar men zańdy tulǵalardyń saýaldary boıynsha, memlekettik qupııalar men ózge de zańmen qorǵalatyn qupııalardan basqa, memlekettik organdardyń barlyq aqparattaryna qoljetimdilik qamtamasyz etiletin bolady.
Osy oraıda statıstıkalyq aqparattardy ýaqtyly oqı bilý, málimetterge túsinistik bildirý, olardy saýatty iske asyrý erekshe jaýapkershilikti kerek etedi. Sol kezde ǵana onyń qaıtarymy mol bolady. Olardy neǵurlym tereńirek taldap, saraptap, tarazyǵa tartqandaı qorytyndy jasaýǵa úırený kerek. О́z nátıjesinde qandaı kemshilikterdiń baryn, olardy qalaı joıýǵa bolatyndyǵyn nemese nendeı sharalardy júzege asyrý joldaryn izdestirýge kómegin tıgizedi. Eseptilikti jasyryp kórsetse, soǵurlym oǵan beriletin kómekter azaıyp, jalpy istelip jatqan naqty jumystar kórinbeı kóleńkede qalyp qoıady. О́z basym osy máselege durys kózqaras jasaýǵa shaqyrar edim. Kásipkerliktiń túrlerin, onyń kólemin, jumysshylardyń sanyn, óndirgen ónim mólsherin búkpesiz kórsetse, óte durys bolar edi. Ol ózine de, halyqqa da, jalpy Úkimettiń qoldanysyna, elimizdiń ekonomıkasynyń órkendeýine qosylǵan úles. Onyń tıimdiligi de, qaıtarymy da asa zor dep bilemin. «Kim aqparatty bilse, sol álemdi bıleıdi» degen qanatty sóz beker aıtylmaǵan.
El Prezıdentiniń tikeleı qoldaýymen memleket tarapynan kóptegen jeńildikter berilýde, onyń ishinde shaǵyn bıznesti tekserýdi qysqartý, aýyrtpalyqty meılinshe jeńildetý, eseptiliktiń sanyn kemitý, ony bir terezeden qabyldaý jáne elektrondy formatta tapsyrý sııaqty kóptegen isti jeńildetý, ári kásipkerliktiń qaǵaz bastylyǵyn azaıtý sııaqty túrleri bar. Al bul – el ekonomıkasyn damytýǵa jasalǵan naqty qadam. Ony óz qajetine jaratyp, elimizdiń ósip-órkendeýine úles qosý – árbir azamattyń paryzy.
Baqyt SAPAR,
Statıstıka komıteti Aqparattyq enshiles ortalyǵynyń
Qyzylorda oblystyq fılıalynyń dırektory.