Qazaq zııalylarynyń joqtaýshysy

Beısebaı Qarataevtyń esimi elimiz­diń tarıhynda tereń iz qaldyrǵan kór­nekti tulǵalardyń biri – Oraz Jan­do­sovtyń esimimen qatar atalýy tegin emes. Qan­dary qaınap turǵan pro­g­resshil qazaq jastary Orazdyń da, Beı­sebaıdyń da armany men múddesi bir edi, ol – HIH ǵasyrdaǵy orys pat­shalyǵynyń otarshyldyq saıasatyna qarsy shyǵý bolatyn. Eskishe dáris alǵan, kókiregi oıaý, kózi ashyq ultjandy Beısebaı Qarataevtyń sol kezde óz qolymen qaǵaz betine tú­sir­­gen «Qusalyq» poemasy (1906 jyl.) tarıhı úlken shyndyqtyń betin ashady. Shyǵarma keıipkeri Nurym esimdi jas jigit óziniń ata-babasynyń jerin daýlaǵany úshin otarshylardyń qo­lynan qaza tabady. Alataýdyń kók­maısa baý­raıyn jaılaǵan kúlli qazaqtyń shuraıly jerinen aıyryla bastaǵan qasiretin ashy aıtqan, aıtyp qana qoı­maı, keýdesin oqqa tósep, qarsy kóte­rilgen ultjandy azamat 1915 jyly qasaqana qamaýǵa alynyp, Sibirge aıdalady... Jambyl atyndaǵy Qazaq memle­kettik fılarmonııasynyń keń zalynda ásem sazǵa oranyp ótken estelik keshte sóz alǵandar – halyq patrıoty, kúresker Beısebaı Qarataevtyń ónerdegi qyryna – kompozıtorlyq, aqyndyq sheberligine kóp kóńil aýdardy. Onyń jóni bar. Beısebaıdyń aıdaýda júrgen úsh jyl­dyń ishinde júregin jaryp shyǵarǵan birneshe án-jyrlarynyń ishinen qazaq mýzy­kasynyń altyn qoryna kirgenderi bar. Áıgili kompozıtor A. Zataevıch ke­zinde Oraz Jandosovtyń kómegimen Beısebaıdyń «Hosh, aman bol», «Oı jalǵan, altyn tań» ánderin notaǵa túsirgen. Almaty ýeziniń Kúrti bolysynda Qazybek taýynyń baýraıynda týǵan Beısebaı Qarataev ataqty Qazybek bek Taýarulynyń shóberesi. Tektiniń tuqymy qazaqtyń sýyryp salma óneri – aıtys degende de shashasyna shań juqtyrmaǵan daraboz júırik edi. Jyr saıysyna qatyssa – oıy júırik, tili ótkir bozbala aýyl-aımaqta aldyna jan salmaǵan. Onyń aqyn qyzdar Tumar jáne Zeınepııamen aıtysy aýzymen qus tistegen ataqty halyq aqyny Ásimhan Qosbasarovtyń jyrlaýynda kúni búginge deıin jetti. Osy arada konsert-keshti Qa­zaqstan Kompozıtorlar odaǵy, onyń basshysy áıgili kompozıtor Bal­nur Qydyrbektiń tikeleı uıym­das­tyrǵanyn da atap ótken jón bolar. Saltanatty keshti jazýshy, mádenıet qaıratkeri Manarbek Izbasaruly mar­jan sózdiń tunbasyn tógip-tógip júr­gizdi. О́ner tulǵalary – Qýat Ba­ǵysbek, Bazarhan Qosbasarov, Tó­leýjan Ǵumar, belgili jazýshy­lar Beksultan Nurjeke, Berik Shahan, Qyrǵyz Respýblıkasynyń ha­lyq artısi, Qyrǵyzstan konser­va­to­rııa­synyń rektory Muratbek Bega­lıev jarqyn beıne Beısebaı Qara­taev týraly ózderiniń pikir-oı­laryn ortaǵa saldy. Fılarmonııa men QR Memlekettik sımfonııalyq orkestriniń, B.Baıqa­damov atyndaǵy Memlekettik hor ka­pellasynyń súıemeldeýimen qazaq­tyń tanymal sahna ıeleri Marat Ilııasov, Qalıbek Derbisov, Donedil Qajymov, Talǵat Kúzembaev, Quralaı Sátmaǵambetova, Qurmet Saqaı án shyr­qady. Beısebaı Qarataevtyń «Úsh shoqynyń aıaǵy qum bolady», «Nur­­­jamal», «Úsh Almaty», «Kórikti Bal­qash, kók Balqash», «Qazybek meniń óte­nim» sııaqty án sazyna tyńdaýshy beıjaı qalmady... Qoǵamdyq sana men memlekettik qu­rylystyń shyn máninde ózgergenin jan-tánimen qalaǵan Beısebaı da, Oraz Jandosov sekildi, revkomnyń jumysyna tańdy tańǵa uryp aralasty. О́ıtkeni, jańa qoǵamnyń bas­taýshysy – Keńes úkimetinen týǵan halqynyń bolashaǵy úshin bar jaq­sylyqty kútedi. О́kinishke qaraı, ult bozdaqtarynyń appaq armandary aıaqasty etildi. Aldymen Oraz Jan­dosov, odan soń Orazdyń aǵasy degen «aıyppen» Beısebaı Qarataev aty­lyp ketti. Beısebaıdyń sońǵy shy­ǵarǵan «Qaıran Oraz!..» áni qazaq zııa­lylaryna – stalındik qýǵyn-súrgin zobalańynyń qurbandaryna arnalǵan joqtaý bolyp qaldy... Talǵat SÚIINBAI, «Egemen Qazaqstan». ALMATY.