Qazaqstan Respýblıkasy men Amerıka Qurama Shtattarynyń ıadrolyq qarýdy taratpaý jáne ıadrolyq qaýipsizdik salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly birlesken málimdemesi

(Vashıngton, 2016 jylǵy 31 naýryz)

Bul málimdeme Memleket basshysynyń Vashıngton qalasynda ótken Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıtke qatysýy barysynda qabyldandy. Qujatta taraptar eki memlekettiń ıadrolyq materıaldardy saqtaý qaýipsizdigin arttyrý úshin qabyldap jatqan naqty keshendi sharalaryn atap kórsetip, osy salada is júzindegi ózara yqpaldastyqty jalǵastyrýǵa degen ortaq ustanymdy rastady. Qazaqstan Respýblıkasy men Amerıka Qurama Shtattary ıadrolyq qarýdy taratpaý rejimin nyǵaıtý jáne ıadrolyq qaýipsizdikti kúsheıtý jónindegi naqty sharalardy júzege asyrýdaǵy birlesken ustanymdaryn rastady. Amerıka Qurama Shtattary Qazaqstan Respýblıkasynyń ıadrolyq qaýipsizdikti nyǵaıtý, sondaı-aq, Vashıngton, Seýl jáne Gaaga sammıtteriniń ıadrolyq qaýipsizdikke qatysty sheshimderin iske asyrý jónindegi kúsh-jigerin quptaıdy. Osyǵan oraı, taraptar  Qazaqstannyń Iаdrolyq fızıka ınstıtýtynda  VVR-K zertteý reaktoryn onyń kúrdeli quras­tyrylymdaryn konversııalaýdan keıin tómen  baıytylǵan ýranǵa (TBÝ) negizdelgen otynǵa aýystyrýdy jýyrda aıaqtaǵanyn qanaǵattanýshylyqpen atap ótti. Budan basqa, taraptar Qazaqstandaǵy VVR-K reaktorynyń búkil joǵary baıytylǵan ýran (JBÝ) otyny ıadrolyq otyn óndiretin qazaqstandyq kásiporynda materıal qosyp suıyltý arqyly sátti túrde joıylǵandyǵyn jarııalaıdy, sondaı-aq, Qazaqstannyń quramynda JBÝ bar paıdalanylǵan otyn qaldyǵyn Reseı Federasııasyna tezirek qaıtarý jónindegi mindettemesin eskere otyryp, Iаdrolyq fızıka ınstıtýtyndaǵy JBÝ qory osylaısha túgel joıylatynyn atap ótedi. Taraptar Qazaqstannyń jaramdy TBÝ otyny qoljetimdi bolǵanda IVG.1M jáne IGR reaktorlaryn TBÝ otynyna aýystyrý jáne  olardy konversııalaý aıaqtalǵannan keıin paıdalanylǵan JBÝ otynyn osy zertteý reaktorlarynan Reseıge qaıtarý  jónindegi buljymas ustanymyn quptaıdy. Taraptar sezimtal ıadrolyq materıaldar paıdalanylmaıtyn jańa tehnologııalardy tehnıkalyq jaǵynan múmkin bolatyn, ekonomıkalyq turǵydan tıimdi bolatyn tustarda engizý jónindegi ıadrolyq sala umtylysyn qoldaıdy. Buǵan qosa, taraptar Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi oqý ortalyǵyn qurý isine birlesken kúsh-jiger jumsalyp otyrǵanyn qanaǵattanýshylyqpen atap ótedi. Ortalyq ıadrolyq qarýdy taratpaý salasynda materıaldardy qorǵaý, baqylaý jáne esepke alý trenıngterin, ıadrolyq jáne basqa da radıoaktıvti materıaldardyń zańsyz aınalymyna qarsy is-qımyl trenıngterin ótkizetin bolady. Ortalyq qurylysy 2015 jyldyń sońynda bastaldy, ol 2016 jyldyń aıaǵyna deıin paıdalanýǵa beriletin bolady. Qazaqstan men Amerıka Qurama Shtattary nysandar kúzetin, qorlardy basqarý júıelerin, saqtaý nysandarynyń jáne materıal tasymaldaý qaýipsizdigin, kıber qaýipsizdikti qamtamasyz etý kúshteri úshin trenıng ótkizý jónindegi birlesken jumysqa jáne ıadrolyq materıaldardy anyqtaýdyń jahandyq arhıtektýrasyn nyǵaıtý jolyndaǵy yntymaqtastyqqa budan ári de bekem bola beretindigin málimdeıdi. Qazaqstan men Amerıka Qurama Shtattary ıadrolyq qaýipsizdik pen ıadrolyq qarýdy taratpaý rejimin nyǵaıtý máseleleri boıynsha taraptardyń qazirgi ózara is-qımylyn kúsheıtýdi jalǵastyrýdyń mańyzdylyǵyn ataı otyryp, Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıtterge zor mán beredi.