О́zgergen ómir, túzelgen turmys

Ákim esep berdi. El ne dedi?

Oıyl – biryńǵaı mal ósirýmen aınalysatyn aýdan. О́ndiristi oryndardan, temir joldan shalǵaı jatqan óńir halqynyń barlyq turmys-tirshiligi tórt túlik malǵa táýeldi. Soǵan qaramastan, aýdanda sońǵy jyldary ómir ońǵarylyp, turmys túzelip keledi.Bul aýdan ákimi Muhtar Jumaǵazıevtiń halyq aldynda bergen esebinen aıqyn ańǵaryldy. Aýdan basshysy eldi mekenderden jáne aýdan ortalyǵynan jı­nal­ǵan turǵyndar aldynda aýdan­nyń 2010 jylǵy áleýmettik-eko­nomı­kalyq damý qorytyndy­lary jáne 2011 jylǵy mindetter týra­ly baıan­dady. Bir jyl ishinde at­qa­ryl­ǵan isterdi saralaı kele, Muh­tar Sabyruly júzege asqan sha­rýa­­lardy útir-núktesin qal­dyr­maı tizbelemeı-aq, aldaǵy kún­derdiń enshisindegi jumystardy taratyp berdi. Onyń aıtýynsha, aýdannyń 2010 jylǵa áleýmettik-ekonomıka­lyq damý kórsetkishi onyń al­dyndaǵy jyldan ana­ǵulym jo­ǵa­ry bolǵan. Aýdan bıýd­jetiniń kiris jospary 100,8 pa­ıyzǵa oryn­dal­ǵan. Oblystyq bıýdjetten bó­lin­­gen 716 516,8 mln. teńge maqsat­ty transfertter 98,7 paıyz, al ob­lystyq bıýdjetten bólingen sýbvensııa 100 paıyz ıgerilgen. Aýdanda mal sany ósip keledi.Soǵan sáıkes ótken jylmen sa­lystyrǵanda, et óndirý, 90,0 ton­naǵa, sút 40,0 tonnaǵa artqan.Tórt eldi mekende mal soıý sehy ashylǵan, bireýiniń qurylysy aıaq­­talýǵa taıaý. Qysqa túsetin qol­­daǵy malǵa qajetti 120 750 tonna pishen­niń ornyna 145 466 tonna shóp daıyndalypty. Jemmen qam­tama­syz etilý 125,0 pa­ıyzdy qura­ǵan. Mal tuqymyn asyldan­dy­rý qolǵa alynyp, júıeli júr­gizil­gen. Aýdanda shaǵyn jáne orta ká­sip­kerlikti damytýǵa da kóńil bó­lin­di. Bul salada 2861 adam ju­mys­pen qamtylyp, bıýdjetke zań­dy tulǵalardan 4 538,1 myń teńge, jeke kásipkerler men sharýa qoja­lyq­tarynan 6 345,3 myń teń­ge túsken. 35 kásipkerlik sýbek­tige 18,0 mln. teńge shaǵyn nesıe berilgen. Aýdan basshysy ózge de oń óz­geris­ter týraly jan-jaqty baıan etti. Shyny kerek, shyǵyp sóıleý­shiler buǵan deıin Qobda, Qarǵa­l­y aýdandaryn basqarǵan Muhtar Jumaǵazıevtiń atyna biraz marapat sózder aıtty, aýdan kóleminde sońǵy kezde atqarylǵan ıgi isterdi sonyń esimimen baılanys­tyrdy. Biz esepti kezdesýge kelgenderdi sózge tartqanbyz. Bizdiń: «Aýdan ákiminiń esepti kezeńde atqarǵan jumystaryna kóńilińiz tola ma? Qyzmetin qalaı baǵalaı­syz?» degen saýalymyzǵa olar tómendegishe jaýap berdi. Muhıt KEREEV, Sarbıe aýy­ly­nyń turǵyny, eńbek ardageri: – Eń shetkeri jatqan bizdiń aýyldyń ózinde turmys túzelip keledi. 50 oryndyq balabaqsha ashyldy. Sý júıesi iske qosyldy. Feldsherlik-akýshkerlik pýnkt jumys istep tur. Aýylda 3,5 myń iri qara, 15 myń qoı, 600 jylqy bar. Ár úıdiń aýlasynan 15-20 iri qara, 70-80 qoı óredi. Al otarlap qoı, tabyndap iri qara ósirip otyr­ǵandar da bar. Muhtar Ju­ma­­ǵazıev aýdandy basqarǵan az­ǵan­taı ýaqytta ónegeli isimen tur­ǵyn­dardyń yqylasyna bólen­di, kóp jumystardy atqarýǵa uıyt­qy boldy. О́zindik ustanymymen ha­lyq­tyń kóńilinen shyǵa bildi.Adam­dardyń ótinish-tilegine uda­ıy nazar aýdaryp otyrdy. Biz uzynqulaqtan bul azamatty basqa jumysqa aýysady dep estidik, múm­kin bolsa bastaǵan sharýa­laryn tııanaqtaǵanyn qalaımyz. Zoıa BOZShINA, aýdandyq máslıhattyń depýtaty: – Osy kisi aýdan tizginin ustaǵaly aýdanda biraz jumystar atqaryldy. Áli de kóp sharýa tyndyratynyna senim bar. Bizdiń Qaraoı aýylynda bıyl balalar baqshasy ashylatynyn, sý qu­byry tartylatynyn estip qýa­nyp jatyrmyz. Muhtar Sabyr­uly halyqtyń muń-muqtajyna udaıy qulaq túrip júredi. Esepti kezdesýde sóılegen azamattar da ákim jumysyna oń baǵa berip jatyr, men oǵan tolyqtaı qosylamyn. Qýanysh QYSTAÝBAEV, «Mıras» sharýa qojalyǵynyń basshysy: – Aýdan ákimi atqarylǵan isterdi tizbelemeı, erteńgi kúni atqarylatyn sharýalardy atap ótti. Burynǵy ákimder istegen isin tizbelep, bárin bir ózi tyndyr­ǵan­daı áserde qaldyratyn. Bul joly olaı bolmady. Qaıta sheshýi qıyn máselelerdi qaýzaı áńgimelep, er­teńgi tyndyrylatyn sharýalar­ǵa toqtaldy. Aýdanda shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytýǵa qo­laı­ly jaǵdaı týǵyzylýda. Ákim­niń osyn­daı kózqarasynyń arqa­synda sha­ǵyn kásipkerliktiń keregesi ke­ńeı­di. Aýdan ákiminiń eseptik kezdesýine qatysqan oblystyq qarjy bas­qarmasynyń bastyǵy Saǵat Eńse­gen­uly bul aýdanda bıylǵy jyly da birtalaı irgeli isterdiń atqary­latyndyǵyn tilge tıek etti. Eldiń erteńine jumys isteıtin jobalarǵa muryndyq bolyp júr­gen aýdan ákimi halyqtyń ys­tyq iltıpatyn sezindi. Olar Muhtar Jumaǵazıev­tiń jumysyna jaqsy baǵa berdi. P.S. Materıal daıyndalyp jatqanda Oıyl aýdanynyń ákimi bolǵan Muhtar Jumaǵazıevtiń oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy­nyń bastyǵy bolyp taǵaıyndalǵany týraly habar aldyq. Satybaldy SÁÝIRBAI, Aqtóbe oblysy.

Aýdan baýyryn jazyp keledi

Oblys ortalyǵynan shalǵaıda jatqan Amangeldi aýdany –Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldaryndaǵy naryq qıynshylyǵyna aldy­men urynyp, ony nardaı kótergen aýdandardyń biri. Negizinen aýyl sharýa­shylyǵymen aınalysatyn aýdan sońǵy kezderi tyǵyryqtan shyǵyp qana qoımaı, baýyryn jazyp keledi. Amangeldi aýdanynyń ákimi Sa­byrjan Ahmetov – aýyl sharýa­shylyǵyn uıymdastyrýda tájirı­besi molyqqan, ysylǵan basshylar­dyń biri. Aýdan qýatty kóshtiń sońy­nan erdi. Ákimniń aýdan tur­ǵyn­darynyń aldyndaǵy esebinde sońǵy jyldary ekono­mı­kanyń, ha­lyq­tyń áleýmettik turmysynyń burnaǵy kezdermen salystyrǵanda serpilgeni, adamdar boıyndaǵy ma­syl­dyqtyń silkinisi baıqalady. Bul mysalsyz emes. Oblys­tyń soltústik aýdandaryna qara­ǵanda, jeri shóleıtti bolyp keletin Amangeldide buryndary egin alqaby óte az bolatyn. Ásirese, turymtaı tu­synda bolǵan 90-shy jyldary egindik tym qýsyrylyp ketken edi. Amangeldilikter ony jyl saıyn birte-birte kóbeıtip keledi. О́tken jyly 75 myń gek­tar­ǵa jetkizgen edi. Ústimizdegi jyly 80 myń gek­tarǵa dán sebýdi josparlap otyr. Amangeldi aýdany Torǵaıdyń keń baıtaq dalasynda jatyr. Bul endi malǵa qolaıly ekeni beseneden belgili. Sońǵy jyldary aýdan bas­shylyǵy men aýyl sharýa­shylyǵy taýarlaryn óndirýshiler sharýashy­lyqtyń osy salasyn­da­ǵy ınnova­sııa­ǵa kóńil qoıyp, mo­ıyn burdy. Amangeldi aýdany jyl­­­qysyz emes edi. Biraq mal tuqymyn asyl­dan­dyrmaı jáne odan alyna­tyn ónim­di uqsatpaı qazekemniń tól maly da paıda kórsetpeıdi eken. Osyndaı túıinnen keıin «Meat Land» JShS aýdanda jylqy sharýashylyǵyn damytý jumys­taryn bastady. О́tken jyly bul iske 185 mıllıon teńge jumsaldy. Alǵashqy 90 bas asyl tuqymdy bıeler satyp alyn­dy. Qazir mal soıý, et ystaý sehyn salý ju­mystary júrgizilýde. Úr­pek aýyldyq okrýgindegi «Narbaı» sharýa qojalyǵy bazasynda da mal soıý pýnkti ashyldy. О́tken jyly aýdanda 62 mıllıon 990 myń teńgeniń ónerkásip ónimi óndirilgen eken. Aıtpaqshy, bul aldyńǵy 2009 jyldan 5 mıllıon teńgege jýyq artyq. Osyn­daı tabysqa kásipkerlik qyzmet sala­synyń qosqan úlesi óz aldy­na. Aýdan boıynsha 626 shaǵyn bız­nes qurylymdary jumys isteıdi. Tur­ǵyndardy jumyspen qam­týda da shaǵyn jáne orta bız­nestiń orny bólek. О́tken jyly bıznes kásip­oryndary 1872 amangeldilikti ju­mysqa tartty. Jyl ishinde olar 823 mıllıon teńgeniń ónimin ón­dirip, qyzmetin kórsetti. Shalǵaı aýyldarda damyp otyr­ǵan shaǵyn bıznestiń bıýdjet qor­jynyna sa­lyp otyrǵany da jaman emes, ót­ken jyly olar 30 mıl­lıon teńge­den artyq salyq tólegen. Aýyldaǵylardy sharshatatyn shar­asyzdyqtyń biri – jumyssyz­dyq. Sondyqtan ótken jyly aý­dan­­daǵy atqarýshy bılik kóp isti ju­myspen qamtý jáne qoń­to­ǵaı otyr­ǵan aǵaıynnyń jaǵ­daıyn jaq­sar­tý­ǵa baǵyttady. Osy oraıda 540 adam turaqty jáne ýaqytsha ju­mys­tarǵa ornalastyryldy, 196 jańa jumys orny ashyldy. Aqyly qoǵamdyq jáne áleýmettik ýaqyt­sha jumys­tarǵa 350-den asa adam tartyldy. Jastar ketken aýyl aqqan juldyzdardaı kartadan da óshedi. Al jas maman kelgen aýyldyń bo­la­shaq kókjıegi kórinedi. Amangeldilikter erteńgi kúnge senimmen qaraıdy. Jyl saıyn «Dıplommen – aýylǵa» baǵdarlamasy boıynsha jas mamandar kelip jatyr. Jaǵ­daıy jasalsa olar turaqtap qala­dy. Bul oraıda ótken jyldyń úle­si de jaman emes. Aýdanǵa kelip jumysqa ornalasqan 33 adamǵa 3,5 mıllıonnan artyq teńge járdem­aqy tólense, 5 jas mamanǵa turǵyn úı alý úshin nesıe berildi. Alys aýyldyń jolyna qarap, onyń áleýmettik deńgeıin de tanýǵa bolady. Amangeldi aý­da­nyna barǵan kisiniń kóńilin jol túsire qoımas. О́tken jyly ǵana aýdan ishindegi tas joldardy kútip ustaýǵa 41 mıllıon teńge jumsaldy. Mundaı sharalar úzdiksiz jalǵasady. О́tken jyl oblystyń basqa óńirleri sııaqty baǵanyń qymbat­taýymen de amangeldilikterdiń esin­­de qaldy. Alaıda negizgi azyq-túlik pen kúndelikti qoldanylatyn taýarlardyń baǵasy ýaqtyly jú­zege asyrylǵan sharalar nátıje­sin­de oblystyq orta deńgeıden as­qan joq. Aýyl sharýashylyǵy taýarlarymen turǵyndardy qamta­masyz etý úshin apta saıyn aýdan ortalyǵynda jármeńke ótkizildi. Serpindi ister aldaǵy jyly da jalǵasyn tabady. Bul oraıda turǵyndar ákimge qoıǵan suraq­taryna kóńilderge úmit pen senim uıalatqan jaýaptar aldy. Aýdannan qalaǵa kóshý turaqtady. Al bul – jyldyń basty kórsetkishi­niń biri. Názıra JÁRIMBETOVA, Qostanaı oblysy.     

Saýaly men jaýaby

Turǵynbek Ismaıylov: Bizdiń Qumkeshý aýylynda aýyz sý máselesi qashan sheshimin tabady? Aýdan ákimi: Bıyl Qumkeshý aýylyna aýyz sýdy tushytatyn qondyrǵy ornatylady. Ol 74 mıllıon 138 myń teńgege túspek. Áıgerim Ahmetova: Jas mamandar men muǵalimderdi turǵyn úımen qamtamasyz etý jaıy bıyl qalaı bolmaq? Aýdan ákimi: О́tken eki jylda eki turǵyn úı bergenbiz, bıyl 16 páterlik úshinshi jaldyq turǵyn úı daıyn bolady. Jubanysh Birmanov: Úshtoǵaı aýylyna mektep kerek. Aýdan ákimi: Iá, aýylǵa 60 oryndyq ortalaý mektebin salý oıda bar. Ony 2012 jyldyń bıýdjetine engizý úshin bıyl onyń qujattaryn daıyndaımyz.

Aldaǵy mindetter aıqyndaldy

Memleket basshysynyń tapsyrmasyna baılanysty jyl saıyn barlyq deńgeıdegi ákimder el aldynda esep berip keledi. Halyq ta osy sátti asyǵa kútetindeı. О́ıtkeni, qordalanǵan áleýmettik máselelerdiń túıinin tarqatatynyn, aldaǵy jylǵy aımaqtaǵy jumyssyzdyqtan bastap, turǵyn úı máselesi, jol, kóshe jóndeý, densaýlyq saqtaý, bilim berý salalaryndaǵy san suraqqa jaýap beriletinin biledi. Oblystaǵy irgeli aýdandar qatarynan sanalǵan Talǵar aýdany ákiminiń esebi keshe ótti. Biz aýdan ákimi Talǵat О́MIRÁLIEVKE jolyǵyp, esepti kezeń aralyǵynda atqarylǵan jumys pen aldaǵy josparlar, jurtshylyq pikiri jaıly oı órbitýin ótingen edik. – Talǵat Ábenuly, ákimderge qoıylatyn búgingi talap jáne halyqtyń áleýmettik, turmys­tyq jaǵdaıyn jaqsar­tý máse­lesiniń sheshilýine toqtalsańyz. – Iá, ákimderge júktelgen jaýapkershilik salmaqty. Bú­gingi kózi ashyq, kókiregi oıaý jandar jıyn­ǵa daıyndyqpen kelgeni baı­qal­dy. Negizinen El­ba­sy alǵa qoıǵan mindetterdi buljytpaı oryndaý, ha­lyq­tyń áleý­mettik-turmystyq jaǵ­­daıyn kóterý, shaǵyn jáne orta kásip­kerlikti qoldaý, bilim berý men densaýlyq saqtaý, aýyl sharýa­­shy­lyǵy, ónerkásip, taǵy basqa sala­lar­dy damytý boıynsha aıtarlyq­taı jumys atqaryldy. Jalpy, kezdesýlerde bir jyldaǵy jetistik pen áli de oraıyn keltiretin máse­lelerdiń arajigi aıqyndaldy. – Jalpy, ınfraqurylym­dy damytý jónindegi jumys­tarǵa toqtalsańyz. – Álemdik qarjy daǵdarysy­nyń ınfraqurylymdy damytýǵa yqpal etkeni belgili. Desek te bul aýdandaǵy jaǵdaıǵa kóp áseri tımedi. Nátıjesinde Talǵar aý­dan­­dyq toptyq sý júıesin salýǵa 530,4 mln. teńge qarjy bólinip, bul ju­mysty «NAZ» seriktestigi júrgizý­de. Tuzdybastaý aýylyn­daǵy «Arman» jáne «Belaǵash» shaǵyn aýdandaryn sýmen qamtý úshin 134 mln. 337 myń teńge bóli­nip, 7,5 shaqyrymdyq sý qu­byry tartyl­dy, 2 skvajına iske qosy­lyp, tur­ǵyndar qajetin sheshti. – Josparly mindetterdi iske asyrý úshin ınvestısııa tartý máselesi de kóterilýde. Ońtústik astanaǵa jaqyn ornalasqan­dyqtan, aýdanda onyń sheshimin tabýy jaıyn tarqatsańyz. – Qaı salanyń da búgingi jedel qarqynmen damýy ınvestısııa tar­tý­dyń tıimdiligine, ıaǵnı qarjy­ǵa táýeldi ekeni ras. Aý­danǵa ótken jyly 39 575,6 mln. teńge ınvestısııa tartyldy. Osy­nyń barysynda kóptegen óndiris oryndary iske qosyldy. Jańa ju­mys oryndary ashyldy. Jal­py aýmaǵy 89,2 myń sharshy metr turǵyn úı paıda­laný­ǵa berilgenin de aıtqan jón. Aǵym­daǵy jyly da ınvestorlarmen kelissóz júrgizi­lýde. – Búginde básekege qabiletti shákirt tárbıeleý qajettigi basa aıtylýda. Árıne, ol bilim berý shańyraqtarynyń búgingi ja­ıy­na baılanysty desek, bul jónindegi pikirińiz qandaı? – Kelisemin. Elbasy Jol­daýyn­da ákimderge osy máselege baı­lanysty naqty tapsyrma berildi. Jas urpaq tárbıesi men bilimine oblys ákimi de asa mán berip keledi. 2010 jyly kishi Baıserke aýylyn­aǵy №40 bas­taýysh, Talǵar qala­syn­daǵy №49, Dáýlet aýylyndaǵy №11, Qyzyl-Qaırat aýylyndaǵy №9, Panfılov aýylyndaǵy №17 orta mektepterge kúrdeli jóndeý ju­mystary tolyq júrgizilip, zamanaýı qural-jabdyqtarmen qamtyldy. Sondaı-aq, Tuzdybastaý aýy­lyn­­daǵy №31, Talǵar qalasyndaǵy № 3 orta mektepterdiń elektr jelisi men sý júıesin jóndeý jumys­tary q­alypqa keltirildi. Besqaınar aýy­lynda «Arystan» áskerı mek­tebiniń qurylysy aıaqtalyp, bıyl­ǵy jyl­dyń qańtarynda paıda­lanýǵa berilip, 80 bala oqýǵa qa­byl­dandy. Keńdala aýy­lyn­­da 240 oryn­dyq mek­teptiń jo­ba­­lyq-smetalyq qujat­tary jasaldy. Aqtas aýylynda – 180, Tuz­dybastaý aýylynda 900 oryndyq mektepterdiń jobalyq-smetalyq qujattary daıyn. Bu­ıyrt­­sa, al­daǵy jyly bul másele de oń sheshimin tabady. «Balapan» baǵdar­lamasymen Tal­ǵar qalasynda 320 oryndyq balabaqsha salý da bıylǵy jyldyń enshisinde. – El aldynda esep berý ba­rysynda aıtylǵan turǵyndar tilegi men ótinishterin qaraý, qana­ǵat­tandyrý jaıy týraly ne deısiz? – Turǵyndar aıtqan usynys-tilek­terdi oryndaý boıynsha birshama jumystar atqaryldy. О́tken jylǵy esep berý jıyn­darynda turǵyndar tarapy­nan 162 usynys, talap-tilek tús­ti. Bular­dyń kópshi­ligi áleýmettik mazmun­daǵy másele­ler edi. Son­dyq­tan olardyń kópshi­ligine qol­ma-qol jaýap berilip, 57-si baqy­laýǵa alyn­ǵan bolatyn. Solar­dyń 32-si sheshildi, qalǵandary oryn­­dalý ústinde. Aldaǵy ýaqytta da jurtshylyqtyń talap-tilegin tolyq oryndaý jáne olardyń sura­n­ysyn barynsha qanaǵattandyrý jónindegi sharalar jalǵasa beredi. Ol úshin qolda bar múmkindikterdi jumyl­dyra­tyn bolamyz. Áńgimelesken  Kúmisjan BAIJAN, Almaty oblysy.