Alǵys – kóne túrikshe sóz. Bul kezinde eski túrki tilinde «alqysh» dep aıtylǵan kórinedi. Onyń maǵynasy bata, tilekke keledi. Júre kele qazaq tilinde rızashylyq bildirý maqsatynda aıtylatyn, jeke mánge ıe «alǵys» sózine aınalǵan. Mamandar álgi «alqysh» búgingi birqatar túrki tektes halyqta (altaı, tatar, týva) bata («alqysh sos» – bata sóz), jaqsy tilek maǵynasynda qoldanylatynyn aıtady. Máselen, týva, altaı tilderinde batany «alǵysh» dep atasa, ıakýttar «alǵys» deıdi eken. Budan biz «alǵys», «tilek», «bata» sózderi ózara mándes, tórkindes uǵymdar ekenin túsinemiz.
Qazirgi qazaq tilinde «Altyn alma, alǵys al», «Qarǵys alma, alǵys al», «Jańbyrmen jer, alǵyspen er kógerer» degen syndy maqaldar jıi qoldanylady. Qazaq alǵysyn sózben ǵana emes, is-áreketpen, syılyq jasaý, jaqsy qatynas ornatý arqyly da bildirgenin aıta keteıik.
Endi osy alǵys sózimen sınonım bolyp ketken, arab tilinen engen «rahmettiń» de túpki negizine az-kem toqtalsaq.
Bizdińshe «rahmetti» «raqym et» degen eki sózdiń qosyndysy dep qarastyrý qate bolmaıtyndaı. Bul sózdiń arǵy astarynda rızashylyq bildirilgen adamǵa qarata aıtylǵan «Qudaıdyń raqymy ne raqımy bolsyn» degen duǵa-tilek turǵanyn túsinýimiz kerek. Odan ári naqtylaı tússek, «rahmet» sózin rızalyǵyn bildirýshiniń alǵys alýshyǵa Qudaıdyń raqym ne raqım etýin suraý tilegi dep bilgenimiz jón. Dáliregi, rızashylyq bildirýshiniń «E, Qudaı, buǵan (alǵys alýshyǵa) raqym et, raqymyńdy jasa, raqımyńdy túsir» degen duǵasy. Biz basqosýlarda, túrli jıyndarda bir-birimizge jyly lebizimizdi aıtyp, jaqsylyq tilep jatamyz. Biraq kóbine sol ıgilikterdi kimnen tileıtinimizdi ashyq aıtpaımyz. Shyn máninde kisige jaqsylyqty áldekimnen emes, Qudaıdan tileıtinimiz sózimizdiń arǵy kóleńkesinde qalyp qoıady. Sol sııaqty «alǵys», «rahmet» sóziniń astarynda Qudaıdan jaqsylyq, ıgilik suraý duǵasy turǵanyn umytpaıyq. Demek, alǵys, rahmet aıtý, alǵys bildirý – bir taraptyń ekinshi tarapqa Táńirden meıirim tileýi. Olaı bolsa, saǵan alǵys aıtýshy, rahmet bildirýshi – tileýlesiń, tilekshiń. Alǵys bildirý, rahmet aıtý – bata-tilektiń, duǵanyń eń qysqa nusqasy.
Bir-birimizge shynaıy peıilimizben rahmet aıtyp, alǵysymyzdy bildirip júreıik, aǵaıyn!
