Elimizde bul kúnniń qalyptasýy sál ózgeshe. 2016 jyly bekitilgen mereke túrli halyqtyń týǵanynan kem kórmeı, qushaq jaıa qabyldaǵan qazaqtarǵa Alǵys aıtý kúni bolyp belgilendi. Osylaısha, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń qurylǵan kúni – 1 naýryz Alǵys aıtý kúnine aınaldy. Ekinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde keńes ókimeti kóptegen halyqty tarıhı otanynan aıyryp, kúshtep jer aýdardy. Eldegi 130 etnos ókilderi osy saıasattyń nátıjesinde qazaq eline qonys aýdaryp, jersindi. Statıstıkalyq málimetterge súıensek, 1946 jyly 2,5 mln adam jer aýdarylǵan. Onyń 1 mln 200 myńy elimizge kelgen.
Jalpy, Alǵys aıtý kúni álemde burynnan bar. Brazılııa, Kanada, Qytaı, Anglııa, Gana, Grenada, Nıderland, Úndistan elderi toılaıdy. Amerıkalyqtardyń Alǵys aıtý kúni «Thanksgiving Day» – eń tanymal mereke. AQSh-ta 1620 jyldan bastaý alatyn merekeni negizi aǵylshyndar qalyptastyrǵan. Otarlaý maqsatymen Amerıkaǵa taban tiregen brıtandyqtar qysy qatty, ashtyq jaılaǵan elge úırenise almaı, sol jyly jergilikti úndisterdiń arqasynda aman qalǵan. Otarlaýshy eldiń gýbernatory Ýılıam Bredford osyny eskerip ári sol eldegi turǵyndardyń kóńil kúıin kóterý maqsatynda 1621 jyly úndister men taıpalardyń kósemin jınap, alǵys bildirgen. Osydan soń bul úrdis dástúrge aınalyp, jyl saıyn aǵylshyndar úndisterdiń basyn qosyp, kúz mezgilinde rahmet aıtatyn boldy. Keıin AQSh-tyń tuńǵysh prezıdenti Djordj Vashıngton ulttyq mereke retinde bekitti. Osyǵan oraı 1941 jyly AQSh kongresi arnaıy zań qabyldady. Alǵys aıtý kúni Amerıkada qarashanyń tórtinshi beısenbisinde atalyp ótiledi. Alaıda qazir amerıkalyqtar úndisterge emes, otbasy múshelerine alǵys aıtyp, kúrketaýyq pisirip, arnaıy merekelik dastarqan basyna jınalady. Jyl saıyn otbasylyq mereke retinde atap ótedi.
Japonııada Alǵys aıtý kúni «Kinro kansha no hi», ıaǵnı «Eńbekti baǵalaý» kúni dep atalady. 23 qarashada belgilengen ataýly kúndi halyq alǵashynda egin bitik shyǵyp, jaqsy ónim jınap alǵany úshin alǵys aıtý merekesi retinde toılaǵan. Al qazir japondyqtar osy eńbekti ter tógip jasaǵan adamdar desip, bir-birine alǵys aıtý kúni dep qalyptastyryp alǵan.
Koreıada da Egin merekesinde (Chhýsok) mol ónim bergeni úshin jerge alǵys aıtqan, sondaı-aq «ata-babalarǵa Alǵys aıtý kúni» bolyp jarııalanǵan. Chhýsok – Koreıadaǵy barlyq mereke sekildi otbasylyq mereke. Týysqan aǵaıyndar bir-birine qonaqqa barady, týǵan jerin eske alyp, dúnıege kelgen ata-anasynyń úıine arnaıy kelip, qona jatyp, bul kúndi atap ótedi. Tańerteńgisin ertemen barlyq otbasy músheleri jınalyp, ata-babalarynyń rýhyna tabyný rásimin jasaıdy. Ulttyq kıimi hanbokti kıip, bir-birine syılyq beredi. Chhýsok káris tilinde «mol jaıylǵan dastarqan» degen maǵynany bildiredi.
Kanadada Alǵys aıtý kúni 1957 jyldan bastap toılanyp keledi. El halqy aýyl sharýashylyǵy ónimderi mol shyǵyp, qor jınaqtap alǵany úshin alǵys aıtyp, máre-sáre bolǵan. Qazannyń ekinshi dúısenbisinde atap ótiledi.
Al Germanııada «Erntedankfest» – Alǵys aıtý merekesi qazannyń alǵashqy jeksenbisinde toılanady. Nemis halqy bul kúndi egin alqabynda toılaıdy. Keler jylda da egin bitik bolyp, astyq mol shyqsyn dep tilek bildirip, tabıǵat-anaǵa alǵys aıtqan. Qazir olar dástúrli taǵamdaryn pisirip, dastarqandy kókónis, jemis-jıdek, dándi-daqyldarmen toltyryp, áýlet múshelerimen atap ótedi.
О́zge halyqqa, tabıǵat, jer-anaǵa alǵys aıtýdy bir-birine alǵys aıtý dep «ózgertpegen» úndi halqy ǵana. Úndistanda jan-janýar, taǵamǵa, Qudaıǵa alǵys aıtý rásimderi bar, alaıda arnaıy belgilengen Alǵys aıtý kúni joq. Olar ár merekede duǵa jasap, Qudaıǵa rahmet aıtýdy dástúrge aınaldyrǵan.
Árıne, ár eldiń salty basqa... Kóptegen el Alǵys aıtý kúnin ózderine yńǵaılap alǵanymen, onyń tarıhy ózgerissiz qala bermek ári bir-birimizge alǵys bildirip, qurmet kórsetken artyq bolmas.
