Úkimet qarapaıym halyqqa bet burdy

Keshe Úkimet otyrysynda jumyspen qamtý máseleleri qaraldy. Osyǵan oraı eldegi negizgi jaǵdaıdy Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstri Tamara Dúısenova baıandady. Mınıstrdiń málimetinshe, «Ju­myspen qamtýdyń jol kar­tasy-2020» baǵdarlamasyn júze­ge asy­rýdyń aıasynda 167 myń adam memlekettik qoldaýǵa ıe bolyp, ju­mys isteýge járdem aldy. Al mu­nyń eńbek naryǵyndaǵy ahýal­ǵa oń yqpaly bar. Qazir eli­miz­degi jumyssyzdyq deńgeıi – 5 paıyz. T.Dúısenovanyń habar­laýyn­sha jyldyń sońyna deıin de «Jumyspen qamtý-2020» baǵ­dar­lamasynyń jol kartasy aıasynda áli biraz ınfraqurylymdyq jobalar iske qosylyp, talaı adamǵa jumys tabylaıyn dep tur. Bul baǵdarlamaǵa negizinen 101 mlrd. teńge bólingen. Aǵymdaǵy jyly 1177 ınfraqurylymdyq jobany, sonymen birge, 26 jańa feldsherlik-akýsherlik pýnkti, otbasylyq-dárigerlik ambýlatorııany iske qosý josparlanǵan. Tolyqtaı alǵanda, 20 myń ju­mys orny qarastyrylǵan. «Osy maq­sattarǵa óńirlerge 4,4 mlrd. teńge baǵyttaldy. 830 joba boıynsha baıqaý aıaqtaldy jáne 470 jobany júzege asyrý bastaldy. Olarǵa shamamen 5 myń adam jumysqa turdy», dedi T.Dúısenova. 2016 jyly Kásipkerlikti damytý kartasy aıasynda 9 myńnan astam adam 3 mln. teńgege deıin sha­ǵyn nesıe alǵan. «Mundaı nesıe­lerdi alý úshin mindetti túr­de sharýa qojalyǵy nemese jeke kásipker retinde tirkelý qajet. Búgingi tańda 1,6 myń adamǵa 3,5 mlrd. teńgeden astam shaǵyn nesıe berilgen. Alaıda, keıbir óńirlerde jumys baıaý júrip jatqan kórinedi. Máselen, BQO, OQO, ShQO, Qos­tanaı, Qaraǵandy, Aqmola oblys­tary men Almaty, Astana qala­larynda josparlanǵan joba­lardyń júzege asyrylý jaıy 40 paıyzǵa jetpeıtindigi aıtyldy. Soǵan baılanysty mınıstr ju­mys­­ty shıratýdy surady. Jalaqy qaryzy baqylaýda ustalmaq T.Dúısenova elimizde jumys­shylaryna jalaqysyn bermeı júrgen kásiporyndardyń bar ekendigin atap ótti. Mınıstrdiń deregine súıensek, jyl basynan memlekettik ınspektorlar el ká­sip­oryndarynyń aǵymdaǵy bere­shekteri 2,8 mlrd. teńge kóle­minde eken­digin anyqtap, daǵda­rys­qa qar­sy shtabtyń qabyldaǵan shara­larynyń arqasynda onyń 2,4 mlrd. teńgesi ótelgen. «Degenmen, óńirlik daǵdarysqa qarsy shtabtyń málimetterinde jalaqy boıynsha jalpy bere­shek­tiń kólemi búginde 1,6 mlrd. teńgeni qurap otyrǵany kórse­tilgen. Onyń ishinde úsh aıǵa deıingi aǵymdaǵy bereshekter 514 mln. teńgeni, úsh aıdan asatyn ýaqyty ótip ketken bereshek shamamen 134 mln. teńgeni quraıdy. Bankrotqa ushyraǵan kásiporyndardaǵy qaryzdyń eń kólemdisi – 955 mln. teńge. Qazirgi ýaqytta bul baǵytta Bas prokýratýramen, Qarjy mınıstrligimen jáne jergilikti atqarýshy organdarmen birlesken jumystar júrgizilýde», dedi T.Dúısenova Úkimet basshysyna qarata aıtqan sózinde. Premer-Mınıstr bul rette jumys oryndarynda eńbekaqy tóleý máselesi aǵymdaǵy másele­den ózekti máselege aınalyp ketýi múmkin ekendigin atap ótti. «Úki­mettiń kelesi otyrysynda jal­a­qy­lardyń tólenýi máselesi bo­ıynsha aımaqtar ákimderiniń baıan­damalaryn tyńdasam deımin. Osy aptada kásiporyndarmen belsene jumys jasap, jaǵdaı qaı jerde qalaı bolyp jatqanyn, qandaı sharalar qabyldaý kerektigin anyqtaý kerek», dedi K.Másimov. Úkimet basshysy jýyrda ju­mys saparymen Qaraǵandy obly­­syna barǵanynda iri taý-ken me­tallýrgııalyq kásiporyn­dardyń basshylyǵy barlyq ju­mys oryn­daryn saqtap qalý­ǵa ýáde etkenin eske saldy. «Budan basqa, kóp­tegen orta jáne sha­ǵyn kásip­oryndar bar, qazirgi ekono­mıka­lyq jaǵdaı bul másele bizdiń baqy­laýymyzda bolýy tıis ekenin kórse­tedi. Kelesi aptada bul bizdiń qarastyratyn ekinshi máselemiz bolmaq», dedi K.Másimov. Qosalqy sharýashylyqtarǵa qoldaý kórsetiledi Úkimet otyrysynda aýyl tur­ǵyndaryn jumyspen qamta­masyz etý jáne jeke qosalqy sharýashylyqtardy paıdalaný arqyly agroónerkásip keshen ónimderi óndirisiniń kólemderin arttyrý jáne azyq-túlik qaýipsiz­digi máselelerin sheshý sharalaryna da basa nazar aýdaryldy. Bul rette Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri A.Myrzahmetov «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdar­la­masynyń qarajattaryn sút qa­byldaý pýnktteri jáne ot­basylyq bordaqylaý alańdaryn qurýmen shuǵyldanatyn aýyl sharýashylyǵy kooperatıvterin uıymdastyrýǵa, olardy nesıelen­dirýge baǵyttaýdy usyndy. Ol sút jáne ettiń 70-80 paıyzy jeke qosalqy sharýashylyqtarda ón­di­riletinin atap ótti. Al qaıta óńdeýshi kásiporyndar qýat­­ty­lyǵy tek 60 paıyz ǵana júk­telgen. Sebebi, jeke qosalqy sharýa­­shy­lyqtardan aýyl sharýa­shy­lyǵy ónimderin daıyndaý jáne ta­symaldaý úshin qajet bola­tyn ınfraqurylymdar áli qalyp­tasqan joq. Qoldanystaǵy sút zaýyttarynyń qýat kólemin shıki­zatpen qamtamasyz etý úshin 3 jyl ishinde 668 sút qabyldaý pýnktterin quryp, jeke qosalqy sharýashylyqtardan 380 myń tonna qosymsha sút jınaý jáne ótkizý josparlanǵan. Bul sút zaýyttarynyń júktemelerin 64 paıyzdan 84 paıyzǵa deıin kóbeıtip, qaıta óńdelgen ónim óndirisin 30 paıyzǵa deıin art­tyrýǵa múmkindik beredi. Ekinshi ózekti baǵyt retinde otbasylyq bordaqylaý alań­daryn qurý usynyldy. О́zin ózi jumyspen qamtyǵan turǵyn­dardyń maldaryn buqa jáne azyqpen qamtamasyz etý úshin je­ńil­dikpen nesıeleý qarasty­rylady. Baǵdarlama sheńberinde 100 myń tonna sıyr eti óndiriletin 32 myń otbasylyq bordaqylaý alańdaryn ashý josparlanǵan. Úsh jyl ishinde 65 myńnan astam únemi qyzmet istep turatyn ju­mys oryndary qurylatyn bolady. Osynyń nátıjesinde qaıta óndeýshi kásiporyndardyń júkte­meligin 61 paıyzdan 95 paıyzǵa deıin jetkizý jospar­lanǵan. Qurylatyn aýyl sharýashy­lyǵy kooperatıvteri buǵan qo­symsha basqa da baǵyttarmen ju­mystana alady. Mysaly, jún jáne teri daıyndaý, jemis-kók­ó­nis­ter daıyndaý, ara shar­ýa­shy­lyǵy, otbasylyq qus sharýa­shylyǵy jáne taýarly balyq sharýashylyǵy bar. Baǵ­darlamany júzege asyrý úshin «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» jáne «QazAgro»UBH» AQ qarajattary tartylatyn bolady. Premer-Mınıstr K.Másimov otyrys barysynda Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstrine Qara­ǵan­dy­daǵy kúıdirgi aýrýyna (sibir jara­syna) qatysty týyn­daǵan máselege baılanysty mán-jaıdy anyqtaýdy tapsyrdy. «Keshe Qaraǵandy oblysynda osy máselege qatysty jıyn ótkizdik. Jalpy túıgenimiz – bizde mal qorymyn kúzetý máselesi baqylaýsyz jatyr desek bolady. Osy máseleniń jaı-kúıin anyqtaý kerek. Keshe tıisti tapsyrma berdim. Kelesi Úkimet otyrysynda osy máseleni de qarastyramyz. Mal qorymdaryn kúzetý qajet. Qarajat bólingen bolatyn, endi qarjynyń qaıda jumsalǵanyn jáne kimniń jaýapty ekenin qaraý kerek», dedi K.Másimov. Bul oraıda, Úkimet basshysy, veterınarlyq baqylaý másele­siniń mańyzdy ekenin atap ótti. «О́ńirlerde bul jumys tıisti deńgeıde emes degen oıdamyn», dep túıindedi Premer-Mınıstr. Qarjyny ıgerý  qadaǵalanady О́z kezeginde Premer-Mı­nıstr­diń orynbasary D.Nazar­baeva Jumyspen qamtýdyń jol kartasy jáne jalpy jumyspen qamtý máselesi boıynsha Úki­mettiń aýqymdy jumys júr­gizip, úlken qarjy resýrstaryn bólip jatqandyǵyn atap ótti. «Bul jerde másele onyń nátı­jeliligi men tıimdiliginde bolyp otyr. Shaǵyn nesıeler berý óte mańyzdy, ol halyqtyń ekono­mıkalyq belsendiligin ynta­lan­dyrady jáne bul jerde jergi­likti organdar osy qarjyny ońtaıly paıdalanýǵa erekshe kóńil bólýleri kerek. Jáne ıgerýshilik somasyna ǵana emes, sonymen qatar onyń nátıjesine de nazar aýdarýlary tıis», degen D.Nazarbaeva jumyspen qamtýǵa jáne eńbek naryǵyn turaqtandyrýǵa baǵyttalǵan baǵdarlamalar qarajatynyń bir bóligi salyq jáne áleýmettik aýdarymdar túrinde qaıtarylýy tıis ekenin, taýar aınalymy jáne halyqtyń satyp alý belsendiligi ulǵaıýy kerek ekenin atap ótti. «Osy turǵyda bizde naqty statıstıkalyq málimet joq. Jáne men bul qarjyny ıgerý úrdisteriniń qalaı baqyla­natyndyǵyn anyqtaǵan kezde salalyq mınıstrliktiń osy qarajatty ıgerý úderisin belsendi baqylaıtyndaı jetkilikti quzyreti joq ekenine kózim jetti. Bul rette mınıstrlik pen ákimdikterdiń arasynda osy aqshanyń tıimdi jumsalýyna jaýap beretin ózara jańa deńgeıdegi qarym-qatynas ornatý kerek. Barlyq osy jobalar boıynsha, ınfraqurylymdy qalyptastyrý men jóndeý, shaǵyn nesıelerdi berý júıesinde tolyq ashyqtyqty qamtamasyz etý kerek, ınternettegi ınfraqurylymdyq jobalardyń pasporty tolyq ornalasýy tıis», dep túıindedi D.Nazarbaeva. Qalaı degenmen, Úkimet múshe­leri alǵa tartqan derekter ju­myspen qamtýǵa qyrýar qarjy bólinip, júıeli jumys júrip jatqanyn jetkizdi. Alaıda, qazirgi kúni aýyl-aımaqtardaǵy jumyspen qamtýdyń jaǵdaıy áli de bolsa kóńil kónshitip otyrǵan joq. Endeshe, Premer-Mınıstrdiń orynbasary D.Nazarbaeva aıtqandaı, bólingen qarjy qanshalyqty nátıjeli jumsaldy, qorytyndysy qandaı degen suraqtarǵa da aıryqsha nazar aýdarǵan jón. Árıne, qorytyndy týraly qaýzaǵanda, jumyspen qamtý degen jurttyń bárine memlekettik mekemelerden jumys berý nemese memlekettik qyzmetkerlerdiń qataryn kóbeıtý emes ekenin de eskergen jón. Qazir qoradaǵy malyńdy kóbeıtýge kómektesip, sút satýǵa jol ashylsa da, onyń arǵy jaǵynda Úkimettiń úlesi jatady. Al aýyl adamdary mal ósirip, jerdi ıgerip-aq ózin ózi jumyspen qamtı alatyny aıqyn. Al ol úshin Úkimetke aýyl-aımaqtardaǵy ınfraqurylymdar men jol jaǵdaıyn jaqsartý ábden qajet-aq. Áıtpese, qansha qarjy qaryz-nesıe bersek te, qatynas jasaý jaıy durys qalypqa kelmeı sharýa shalqymaıdy-aý degen kúdigimiz de joq emes. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan»