Eń jaýapty jerdegi kerek maman

Dalada boran ulyp tur. Sarybaı kareriniń tereńdigi 600 metrden asady. Biraq alyp qazan shuńqyr qansha tereńdese de yqtasyn bolmaıdy eken. Qyrdyń basynda aq tútek boran qalaı soqsa, 600 metr tereńdikte de sol alaı-dúleı jyndy minezinen bir tanbaıdy. «Tabıǵatta jamandaıtyn aýa raıy joq», dep orys áninde aıtylatyndaı, Ǵubaıdolla Aldabergenulyna týǵan jerdiń aptaby men boranynyń jaqpaı qalǵan jeri joq desek te Sokolov-Sarybaı ken óndirý birlestiginiń kenishterindegi temirjol tóseý jumysy kezinde aqpandatqan borannyń álegi ońaı emes, árıne. О́ıtkeni, qar úrip tastaı beredi de, joldy buzǵanda da, salǵanda da kedergisi kóp bolady. Úskirik aıaz topyraqty ábden qatyryp tastaǵandyqtan, ekskavatordyń tisi tasqa tıgendeı shaqyldaıdy. Temirjol tóseý jumysy qys aılarynda osyndaı qıyndyqpen júredi. Kóktem men jazdyń, kúz­diń daıyndaıtyn «sybaǵasy» óz aldyna. Degenmen, jazdyń tolas­s­yz jaýatyn jańbyry men tóbeń­­nen shyjǵyratyn aptap ys­­ty­ǵy, kúzdiń qarasýyǵy men ót­kir jeli karerdegi temirjol ýchas­­kesinde 35 jyl úzilissiz istep kele jatqan Ǵubaıdolla Janah­metov­ke úırenshikti bolyp ketkeli qashan?! Ken qazý jumysyn qazir alyp teh­nıkalarsyz elestetýdiń ózi qıyn. Sheteldik alyp ekskava­tor­lardyń shómishi bir salǵanda 190 tekshe metrge deıin jynys­ty bir-aq shyǵarady. Biraq adam qoly aralaspaı jumys bitpeıdi. Karerde temirjol tósep júrgen jumysshylardyń qolynan qaıla­sy men balǵasy, kúregi men kilti túspeıdi. Tehnıka temirjol túse­tin joldyń barlyǵyn qolmen qoı­ǵan­daı tegistemeıdi, onyń da adam qolymen atqarylar tus­tary jetip-artylady. Jer tegis­tel­meı temirjol tóselmeıdi. Boran soǵyp nemese jańbyr quıyp turǵanda jumysty túnde atqa­rýdyń qıyndyqtary óz al­dyna, qaýiptiligin aıtyńyz. Karer tereńdegen saıyn jol da qý­sy­ry­lady. «Etigiń tar bolsa, dúnıeniń keńdiginen ne paıda» degendi ár ju­mysshy sezinip júredi. Ýchas­keniń bastyǵy Ǵ.Janahmetov ár qadam jerdegi jumysqa jaýap beredi, óıtkeni, onyń syzbasyn da, júrgiziletin jumystyń baǵyt-baǵdaryn da, jabdyqtar men quraldardyń jumsalýyn da ózi josparlap beredi jáne onyń basy-qasynda bolady. Bir ýchaskede jumys toqtasa, búkil kenish qulaqqa urǵan tanadaı typ-tynysh kúıge enedi. Elektr qýatyn berip turǵan jeliden aqaý shyqsa da nemese baǵanalar jelmen qulap, sym úzilse de búkil ke­nish toqtaıdy. О́ıtkeni, elektr qýa­­tyn­syz bir ýchaske jumys iste­meı­di. Ken jynysyn tasyp júr­gen mashınalar buzylyp qal­sa, búkil kenish jumysy taǵy qań­tary­lady. Sebebi, qulatylǵan jy­nys­ty syrt­qa shyǵaryp, oryn bos­atyp tur­masa, ken qazý múmkin emes. Al eger karerge temirjol tósel­mese, onda tipti kenishte jumys júredi degen túsinik te bol­mas edi. Sebebi, ekskavator qazyp bergen ken baıytý fab­rıka­syna jetkizilmeı qalady. Karer ishindegi temirjolmen kelgen vagondar tizbegine ken artylady. Ári bul jumys kúndiz-túni toq­ta­maı júredi. Kenishtegi eń jaýap­ty, túıindi jumys ýchaskesi de osy. – Kenishten basqa orynda ju­mys kúndiz ǵana júredi. Tipti tabı­­ǵattyń ózi túnde damyl­daǵan­­daı bolady ǵoı? Kúndiz jort­qan ań, ushqan qus túnde inine kirip, uıasynda qonaqtamaı ma? Tek kenishterde ǵana kún­diz-túni damylsyz eńbek qaınaı­­dy, – deıdi Sarybaı jáne Sokolov kenishterindegi karer temir­jol ýchaskeleriniń bastyǵy Ǵ.Janahmetov. Jol salýshylar ken qazatyn ekskavatordy baǵyt etip ustaıdy. Eks­kavator qalaı jyljysa, ken ar­tatyn vagon tizbegi de solaı jyl­­jı beredi. Sondyqtan Ǵubaı­dolla Aldabergenuly basqaratyn temirjol ýchaskesi jyl táýliginde 80 shaqyrymnan asa temirjoldy tósep, ony qaıta buzyp otyrady. Mysaly, ekskavatorǵa deıingi 500 metr joldy eki táýlikte bitirýge tapsyrma keledi. Jumysshylar damylsyz qımyldap, temirjoldy ekskavator shómishi jetetindeı jerge deıin tóseıdi. Sonda ǵana vagonǵa ken artylady. – Mundaı kezderde karerde jumys qyzady. Halyq­ara­lyq naryqta temir jentegi baǵa­synyń arzandaýyna baılanysty keıingi jyldary óndiris kóle­mi yqshamdaldy. Soǵan oraı jumys aýqymy da azaıdy. Áıt­pese, buryn karer ishinde jylyna 160 sha­qyrymǵa deıin temirjol tóseı­tinbiz, – deıdi Ǵubekeń. Ol búkil ǵumyryn kenish­t­e ót­kizip keledi. Ǵ.Janah­­­metovtiń eń­bek kitapsha­synda Eýrazııalyq topqa kire­tin «Sokolov-Sarybaı ken ón­dirý birlestigi» aksıonerlik qoǵa­mynan basqa kásiporyn kórse­til­megen. 1981 jyly Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtynyń «О́nerkásip kólikteri» fakýl­tetin bitirip, Sokolov-Sarybaı ken óndirý birlestigine jumysqa keldi. Mamandyǵy boıynsha óndiristegi iri kólikter ınjeneri bolyp sanalatyn buǵan kadr meńgerýshisi ótinish aıtty. «Bizde karerlerge temirjol tóseý isi óte mańyzdy, ol jerde mamandar tapshylyǵy bilinip tur, seni sonda jibere tursaq, qalaı qaraı­syń?» degen. Bul kelisti. Jumys aýqymy óte kóp, kúrdeli seh eken. Kenishterde ár jumys ýchas­kesi seh dep atalady. Temirjol tóseý sehynyń bastyǵy Vık­tor Ivanovıch Kaıda bilikti, táji­rıbeli jáne ákesindeı qamqor, adamgershiligi mol kisi eken. Jas maman men ýchaske bastyǵy tez túsinisti, elgezek jigit Vıktor Ivanovıchke unap qaldy. Ustazy aldymen tehnıkalyq qaýipsizdikti barynsha muqııat saqtaýdy, tipti jumystyń ózi sodan bastalatynyn úıretti. «Ulym, eń aldymen aman bolǵanyń durys, sosyn jumys. Baıqamasań, myna tehnıkalar, sonsha qýatpen jumys isteıtin elektr energııasy, myń­daǵan tekshe metr topyraq, ken jynysy seni qumyrsqa qurly kórmeıdi, adamnyń aqyl-oıymen jasalyp jatsa da, onyń qurbany bolyp ketý túk emes», deıtin. Ken, jynys tasıtyn vagondar temirjolmen ǵana júredi. Sondyq­tan relsterdi qalaı tez arada tósese, solaı jyldam buzyp tastaýy tıis, kúndiz-túni shómishi ty­nym tappaıtyn ekskavator sońy­nan bular da jyljyp otyrady. Kenishte topyraqtyń túsine qarap kenin tanıtyn, tehnıkanyń tilin, is tetigin biletin mamandar eń qajet adamdar. Jas maman Ǵubaıdolla Aldabergenuly jyldar boıy jınaǵan tájirıbesi arqasynda bilikti mamanǵa – eń qajet adamǵa aınaldy. 1998 jy­ly Vıktor Ivanovıch osyndaı dárejege jetken Ǵubaıdollany óziniń orynbasary etip aldy. 2005 jyly ol ustazynyń ornyna karerdegi temirjol tóseý ýchaskesiniń bastyǵy bolyp taǵa­ıyndaldy. Ǵ.Janahmetov te osy iske berilgen jastardy janyna úıir etti. Qazir Vıktor Babenko, Vladımır Starkov, Aleksandr Trýbeskoı degen iske myǵym jigitter bar. Qarap otyrsa, ke­nish­­tegi tirlik te ýaqyt aǵy­ny­na baǵynyp, ǵalammen birge da­myp bara jatqandaı. О́ziniń zeınet­ker­likke shyǵatyn ýaqyty da ja­qyn­dap qalypty. Áıteýir kenish­terdegi temirjol tóseý isi eshqan­daı tótenshe jaǵdaısyz, jaqsy jalǵasatynyna senimdi, óıtkeni, álgi óziniń aınalasyndaǵy maman jigitter isti ilip áketeri sózsiz. – Qazir qaramaǵyńyzda 160 adam jumys isteıdi. Mynandaı aýyr jumysqa turaqtamaýshylyq bar ma? – deımiz biz Ǵubaıdolla Aldabergenulyn áńgimege tartyp. – Joq, jumystan ketý sırek. Bizdegi jumys jeńil emes. Relsterdi krandar kótergenimen, báribir, qol jumysy da jetkilikti ǵoı. Biraq jumysshylar da, ózimiz de tapsyrmany oryndap bolǵansha jumystyń aýyr-jeńili, ketý-ketpeý týraly oılap bas qatyryp jatpaımyz. Oǵan shamamyz kelmeıdi. Ekskavator toqtap turyp qalmaýy tıis. Joldy tez buzyp, tez tósep otyramyz. Mejelegen ýaqytta vagondar tizbegi kelip, ken artylǵanda ıyǵymyzdan júk túskendeı, jeńildenip qalamyz. Aıazda tońǵanymyz, jańbyrda sý bol­ǵanymyz, shań qapqanymyz umy­tyl­ǵandaı bolady. Al jumys bit­ken soń kimniń ketkisi keledi? – deıdi Ǵubekeń kúlip. – Ekeýmiz de osy Rýdnyı qalasyna jas maman bolyp keldik. Sodan beri Ǵubaıdolla Sokolov-Sarybaı ken óndirý birlestiginde isteıdi. Men muǵa­limmin. Kenishtegi qaı jumys ta ońaı emes. Ǵubekeń jumystan óte sharshap keledi. As-sýyn iship tynyqqannan keıin ǵana bala-shaǵasyn oılaıdy, – dep zaıyby Gaýhar áńgimege aralasty. Úıinde Gaýhar apaı sekildi arqasúıeri bolmasa, er azamattyń qaısysy da kenishte jaqsy jumysshy bola almaıdy. О́zi aıtqandaı, jumystan keıin adam úıine kelip, alańsyz tynyǵýy tıis. Al otbasynyń berekesi joq adam kenishtiń aýyr jumysyna tótep bere almaıdy. Ǵubaıdolla men Gaýhar bir ul, eki qyz ósirdi. Balalary jaqsy oqy­dy, Astanadaǵy L.N.Gýmılev aty­n­daǵy Eýrazııa ýnıversı­tetinde bilim aldy, bir-bir maman­dyq ıesi atandy. Ákesiniń eńbek­qor­lyǵyna, ózgeniń ala jibin at­ta­maǵan adaldyǵy men adamger­shi­ligine qarap ósken balalary da ómirden óz oryndaryn tapty, onyń maqtanyshyna aınaldy. Ǵubaıdolla Janahmetov bas­­qaratyn karer temirjoly ýchaskesi ken alybynyń Sokolov jáne Sarybaı kenishterin temir­jol­men qamtamasyz etip kele­di. Jumystyń jartysynan kóbi kúndiz, qalǵany túnde at­qa­ry­lady. Jarylyspen ken qoparǵan kezderde jumys ta qaınaıdy, ár mınýt esepke alynady. Jarylys keıde jol salatyn topyraqty aýdaryp ketedi, ony kran greıderden shyǵyp ketpesteı etip jón­deý de ońaı sharýa emes. Ýchas­ke bastyǵy alańsyz telefonda otyryp, búkil jumysty uıym­dastyrady, esepteıdi, nysana­ly jerdi baryp kóredi. Oǵan da, birge isteıtin mamandar men jumys­shylarǵa da damyl joq. Kenishterdegi jumystardyń bir kún toqtaýy tek ken alybyna emes, búkil elimiz ekonomıkasy­na dabyl qońyraýyndaı áser etedi. Jerimizdiń baılyǵyn eli­miz­diń yrysyna aınaldyrýǵa Ǵubaı­dolla Janahmetov pen onyń ýchaskesindegi temirjol tósep júrgen qurysh qoldy jumys­shy­lardyń da úlesi az emes. Jaýap­kershilik júgin sezingen­dikten, olar jyly jer izdep, ýchas­keni tastap ketpedi. Biraq Ǵubaıdolla Aldabergenuly men kenshilerde maq­taný, mindetsý degen túsinik joq. О́zimen ujymda qatar júr­gen­derdiń bári de taban et, mańdaı terimen otbasyn asyrap, bala ósirýde. Ýchaskege jańa tehnıka alynsa, jumystyń ónetinin oılap, barlyǵy birge qýanady. Ken alybynyń basshy­lyǵy­nan alǵan «Alǵys hattar» Ǵ.Janahmetovtiń úıinde bir albom bolǵan, «SSKО́B» aksıonerlik qoǵamynyń Qurmet taqtasynda sýreti ilýli tur. Ony ujymy, kenshiler qalasy qurmetteıdi. Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan» RÝDNYI