Erlikti umytpaý – eldiktiń belgisi

О́rimdeı jastardyń ásker qataryna shaqyrylyp, Otan aldyn­da­ǵy boryshyn atqarýǵa attanyp bara jatqandaǵy áserin sýretteıtin: «Tartty eshelon shoıyn jolmen belesterdi tilgilep, Qapyryqty basty daǵy, bir serpiltti túngi lep. Gıtara úni shyǵyp jatty jylamsyrap, zaryǵyp, Árbir jannyń keýdesinde shoqtaı jandy nar úmit», dep keletin jyr joldary eske túsip otyr. Týǵan úıinen alys­tap, bal­dáýren balalyqpen qosh aıtysyp, eresek ómirge sapar shekken jandardyń sezimin Ádilbek Ybyraıymuly osylaı jetkizgen edi. Asylbek Nurbalauly Mamajanov ta sol 1979 jyldyń kókte­min­de eshelonǵa otyryp, áskerı boryshyn óteýge attanǵan bolatyn. Saparǵa shyǵar aldynda balań jigit úıindegilerge: – Kóke, jaqsy boldy, áskerı bory­shy­m­dy Almatyda óteımin. Astana­ny bir kórý armanym edi, – dep qýany­shyn jasyra almaı «jaqsy boldyny» qaıta­laı berdi. – Durys bolǵan eken. Jaryqtyq, úlken atań (Áben atasyn aıtady, – avtor) joq­­shy­lyqqa qaramaı qajylyq­qa barǵan, elge eleýli, halqyna syıly kisi bol­ǵanyn kózimiz kórdi. Marqum ákeń bol­sa búkil Qarsaqbaı, Úshtaý, Jez­qaz­­ǵan óńirine tanymal edi ǵoı. Sen de bory­­shyń­dy abyroımen atqaryp, aman-esen kel, – dep jeńgesi qýanyshyn bil­di­rip jatyr. Asylbek buıyrǵan dám­nen aýyz tıip, kóp uzamaı attanyp ketti. Arada az kún ótkende áskerı kazar­maǵa ornalasqany týraly, Ant berý rásimine daıyndalyp jatqany jaıynda aıtyl­ǵan hattary kele bastady. Asyl­bek Almatynyń kóz toımas kórkin, Ala­taý­­dyń asqaqtyǵy men tylsym tabı­ǵa­­tyn sýrettep, tamsanýdan jalyq­paı­tyn. Sońǵy hatyn 1979 jyldyń 29 jel­toqsanynda aldyq. Naǵyz sarbaz bol­ǵanyn jazypty. Biz de qýanyp, qut­tyq­tap, hat joldadyq. Qýanyshymyz uzaqqa barmaıtynyn qaıdan bileıik?! ...1980 jyldyń 9 qańtary kúni tańǵy sa­ǵat jetilerde telefon bezildep qoıa ber­­di. Oıym­da dáneńe joq, jumysta bir­­­de­­ńe bolyp qaldy ma dep, tutqany kóterdim. – Begejanovtardyń úıi me? Ol kisi­ni tele­fonǵa shaqyrýǵa bola ma? – de­gen er adamnyń qatqyldaý daýsy estildi. – Iá, men tyńdap turmyn. – Bul Jezqazǵan qalasynyń áskerı komıssarıatynyń basshysy Hollo. Bizge kelińiz, qazir mashına barady, – dep tutqany qoıa saldy. – Kim eken erteletip telefon soqqan?.. Áıteýir, amandyq pa? – zaıy­bym ábi­­ger­lenip qaldy. – Voenkamattan, «sborǵa» shaqy­ryp jatqan shyǵar, – dedim de, kıine basta­dym. «Sborǵa» mashına jibermeýshi edi, ne boldy eken, oıym san-saqqa júgirdi. Jibergen mashınalary tez keldi. Kólikten shyqqan kapıtan: – Bárin voenkom ózi túsindiredi, oty­ry­ńyz, – degennen basqa eshteńe aıt­pa­dy. Áskerı komıssardy burynnan tanı­tynmyn. Kabınetine kirgen betim­de oryndyqty nusqady: – Otyryńyz. 1978 jyldyń sáýirin­­degi Halyq demokratııalyq par­tııa­­synyń bastaýymen bolǵan tóń­keris­ten keıin Aýǵanstanda azamat soǵy­sy bastalǵanyn bilesiz ǵoı. KSRO men Aýǵanstan Demo­kratııalyq Respýb­lı­kasynyń ara­syn­daǵy dostyq, tatý kórshilik jáne yn­ty­maqtastyq týraly shartqa sáıkes, Keńes Odaǵy Aýǵan eline kómek retin­de qarýly kúshter engizgeni týraly habardar shyǵarsyz. Men únsiz basymdy ızedim. Bir ja­man­­dyq­ty sezgendeı ishim alaı-dúleı. – Sol 40-armııanyń quramynda sizdiń inińiz Mamajanov Asylbek Nur­balauly da barǵan bolatyn. Azamatsyz ǵoı, berik bolyńyz, Asylbek Aýǵan jerinde ınternasıonaldyq boryshyn óteý kezinde erlikpen qaza tapty. Bul – bárimizge ortaq qaıǵy, sizge kóńil aıta­myz, – dep toqtady. Ústime muzdaı sý quıyp jibergendeı kúı keship, otyryp qaldym. – Marqumnyń denesin búgin ushaqpen jetkizedi. Endi anasy men apasyna estir­týdiń qamyna kiriseıik, – degen áskerı komıs­sar basqa sharýashylyq jaǵyn aıtyp ketti. Asylbekti sol kúni jetkizdi. О́zi­men birge áskerı boryshyn atqarǵan jerlesi Vıktor Taradaıdyń máıiti eki-úsh kúnnen keıin 202-júk esebinde keldi. Ekeýiniń jerleý shyǵyndaryn jergilikti basqarý organdary kóterdi, mar­qum­dardyń jaqyndaryna úı berildi. Úkimet eskerýsiz qaldyrǵan joq. 1989 jyly Jezqazǵan qalalyq atqarý komıteti eki azamatty este saqtap, rýhtaryna qurmet kórsetý maqsatynda jyl saıyn A.Mamajanov pen V.Taradaı atynda bokstan respýblıkalyq týrnır ótkizý týraly sheshim qabyldandy. 90-jyldardaǵy ótpeli kezeńde báseń­sip qalǵany bolmasa, bul týrnır respýb­lıkalyq dárejede úlken bedelge ıe bolyp, oblys, respýblıka, tipti, dúnıe júzine áıgili boksshylar shyq­ty. Atap aıtqanda, Qazaqstan chem­pıony, sport sheberi M.Bóltirikov, KSRO birin­­shiliginiń kúmis júldegeri K.Báı­deshev, Azııa oıyndarynyń chem­pıo­ny A.Adambaev syndy ataqty sport­shy­lar kezinde osy týrnırde baq synaǵan. Olım­­pıada chempıony Vasılıı Jırovtyń da úl­ken sporttaǵy jeńisti joly osy týr­nır­den bastalǵan, ol 1990 jyly bul jarysta jeńiske jetip, sport sheberligin qorǵady. Eńbek sińirgen jattyqtyrýshy, Ulttyq quramanyń aǵa jattyqtyrýshysy bolǵan S.Ábdinálıev bas tóreshi retinde qatys­ty. Aty ańyzǵa aınalǵan bylǵary qol­ǵap sheberi, Ulttyq quramanyń bapkeri Ábdi­salan Nurmahanovtyń da bas tóreshi bol­ǵanyn sóz retine qaraı aıta ketkim keledi. Bozdaqtardyń esimin el osy týrınr arqyly el esinde jańǵyrtýǵa jergilikti azamattardyń, onyń ishinde Jezqazǵan qalasynyń bılik basyndaǵy ókilderi, ár ýaqyttarda Jezqazǵan qalasynyń, oblysynyń sport komıtetin basqarǵan Rústem Seıitov pen Muhamedııa Ábsat­tarovtyń sińirgen eńbegi erekshe. Alaıda, sońǵy jyldary túrli syl­taýlarmen týrnırdiń dárejesi tómen­dep, mańyzy kete bastaǵandaı. Buryn Qazaq­stannyń barlyq oblys­tarynyń, Almaty qalasynyń sportshy­lary qa­tys­­­sa, byltyrǵy jarysqa qatysý­shy­lar sany az boldy. Pavlodar, Qyzyl­or­­da, Soltústik Qazaqstan oblys­tary­­­nyń, Almaty, Astana, Qaraǵandy jáne Balqash qalalarynyń ǵana boks­­­shy­­­lary baq synady. Joǵaryda aıt­qan aza­mat­tar Rústem Seıitov pen Muha­m­edııa Áb­sat­tarovtyń atsalysýy­nyń ar­qa­synda týrnırdi halyq­aralyq dáre­jege kóterý úshin jumystar istelip, byltyr­ǵy ja­rysqa О́zbekstannyń bylǵary qol­­ǵap sheberleri kelgeni ǵana kóńilge medeý. Aýǵan soǵysy qurbandarynyń atyn­­daǵy týrnır bıyl 25-shi márte ótki­zilýge tıis. Alaıda, shırek ǵasyr mereı­toı­lyq mártebesi bar jarystyń deń­geıin art­tyrýǵa taǵy da qarjy qol­baı­­laý bola­tyn sııaqty. Bul máseleni sheshý­­de Jezqazǵan qalasy ákimdigine, ob­l­ys­­tyq, respýblıkalyq sport komı­tet­­terine úmit artyp otyrmyz. Respýb­lıka­­lyq týrnır­diń bedelin túsirmeı, ha­lyq­­ara­lyq dárejege kóterýge qala bas­­shy­sy B.Ahmetov atsalysady dep senemiz. Aldaǵy ýaqytta eki bozdaqtyń atyn­­daǵy týrnırdiń dárejesi ósse, Jez­qaz­ǵan qalasynda bilim alǵan №8 gım­na­zııaǵa Asylbek Mamajanovtyń esimi beril­se, bul jastarǵa patrıot­tyq tár­bıe berý­ge negiz bolar edi. Sebe­bi, erlikti umyt­­paý da eldiktiń bir nyshany dep bilemiz. Májıt BEGEJANOV Qaraǵandy oblysy