Meniń «Álem. HHI ǵasyr» manıfesim HHI ǵasyrda ómir súrip, jumys isteý kerek bolatyn óskeleń urpaqtyń taǵdyryna shynaıy alańdaýshylyqtan týyndap otyr. Bizder, memleket basshylary men saıasatkerler, adamzattyń bolashaǵy úshin zor jaýapkershiliktemiz. Adamzatty ajal sepken soǵys qaterinen árqashan aryltý úshin qolymyzdan kelgenniń bárin jasaýymyz kerek. Biz úshin qazir jáne taıaý bolashaqta budan kókeıkesti mindet joq!
Nursultan NAZARBAEV
Semeı ıadrolyq synaq polıgonynyń jabylǵanyna – 25 jyl! 1991 jyldyń 29 tamyzynda óz Jarlyǵymen Semeı ıadrolyq synaq polıgonyn japqan Nursultan Nazarbaev – álemdik tarıhtaǵy adamzat balasynyń ıadrolyq qarýsyz damýynyń jańa kezeńin bastap bergen jáne sol izgi múdde úshin osy kúnge sheıin kúresip kele jatqan saıası dara tulǵa! Adamzat balasynyń múddesi úshin ıadrolyq qarý-jaraqsyz álem qurýdyń bastamashysy jáne ony batyldyqpen júzege asyrýshy Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaev bolatyn! Muny árdaıym qaıtalap aıtýdan jalyqpaıyq! О́ıtkeni, Qazaqstan 1991 jyly, óz táýelsizdiginiń qarsańynda turǵan tusta, qýaty jóninen álemdegi tórtinshi ıadrolyq arsenaldy ıelenip otyrǵan edi.
Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev beıbit dúnıege jańa dem bergendigi men dúnıeniń úmiti men senimin oıatqandyǵy úshin álem jurtshylyǵynyń alǵysyn arqalap kele jatqandyǵy da bar. Keshegi Keńes Odaǵyn ýysynda ustap turǵan Stalınniń 1947 jyldyń tamyzynda qol qoıǵan qaýlysymen qazaq jerinde qurylǵan qasiretti Semeı ıadrolyq polıgonyn 1991 jyldyń 29 tamyzynda Keńes Odaǵynyń tusynda óziniń Jarlyǵymen japqany da jahan jurtynyń esinde áli. Elbasynyń bul parasattylyǵy máńgi umytylmaıdy jáne adamzat damýy órkenıetiniń betterine altyn áriptermen jazyp qoıylǵan.
Kóne tarıhtyń zerdeli jadyndaǵy jaıttyń biri sol, 1949 jyldyń 29 tamyzynda Keńes Odaǵy Semeı ıadrolyq polıgonynda birinshi atom bombasynyń synaǵyn ótkizgendigi adamzat tarıhynda «qyrǵı-qabaq soǵystyń» bastalýymen este qalǵan-dy. «Qyryq jyl boıy qyrǵyn salǵan ıadrolyq synaqtyń aýyr zardabyn, sóz joq, eń áýeli qazaq dalasy men qazaq balasy tartqan edi. Elbasy sol óz dalasy men óz halqyn aýyr qasiretten birjolata aryltý úshin 1991 jyldyń 26 jeltoqsanynda AQSh-pen keń aýqymdy dıplomatııalyq qarym-qatynastar ornatyp, Qazaqstandaǵy ıadrolyq arsenaldyń taǵdyryna qatysty másele eki el basshylary úshin aldyńǵy qatarly mańyzǵa ıe boldy», degen bir oıymyzdy taǵy da qaıtalaı otyryp, 1991 jyldyń 30 jeltoqsanynan bastap, Keńes Odaǵy óziniń ómir súrýin toqtatqan tusta, Qazaqstan 370 ıadrolyq oqtumsyqty «H-55» qanatty zymyrandarmen jaraqtandyrylǵan 40-qa tarta «TÝ-95» aýyr bombalaýshy eskadrony bar, sondaı-aq, 104 «MBR RS-20» (NATO júıeleýinde SS-18 «Satana») kontınentaralyq ballıstıkalyq zymyrandary úshin árqaısysynyń trotıldik balamasynyń qýaty 1040 ıadrolyq oqtumsyqty quraıtyn ıadrolyq arsenalǵa ıe bolyp qalǵan álemdegi tórtinshi memlekettiń biri bolǵandyǵyn búgingi áńgime oraıynda taǵy da bir eske sala keteıik.
Nursultan Nazarbaev bastaǵan bizdiń tarıhı jolymyzdyń eń bir este qalar tusy taǵy da myna bir jaı bolsa kerek-ti. 1992 jyldyń 23 mamyrynda Qazaq Keńestik Sosıalıstik Respýblıkalar Odaǵy men Amerıka Qurama Shtattary arasyndaǵy strategııalyq shabýyldaýshy qarýlarǵa shekteý qoıý jáne qysqartý jónindegi Lıssabon hattamasyna qol qoıyp, ıadrolyq qarýdy taratpaý mindettemesin bekitti jáne ıadrolyq qarýǵa ıe bolýdan óz erkimen bas tartty. Muny da umytpaıyq!
Qazaqstan Parlamenti álemdik tarıhqa «SNV-1» dep engen kelisimdi 1992 jyldyń 2 shildesinde bir ratıfıkasııalap aldy da, 1993 jyldyń 14 qańtarynda elimiz hımııalyq qarýdy qoldanýǵa, jınaý men óndirýge, jasap shyǵarýǵa tyıym salý jáne ony joıý týraly konvensııaǵa da qol qoıǵan bolatyn. Iаdrolyq qarýdy taratpaý jónindegi shartty Qazaqstan Parlamenti 1993 jyldyń 13 jeltoqsanynda ratıfıkasııalasa, dál sol kúni Almatyda Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen AQSh-tyń sol kezdegi vıse-prezıdenti Albert Gor Qazaqstanda ıadrolyq qaýipterdi birlese qysqartý baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa jol ashatyn negizdemelik kelisimge qol qoıǵan edi.
Nursultan Nazarbaev 1994 jyldyń 14 aqpanynda ıadrolyq qarýy joq memleket retinde ıadrolyq qarýdy taratpaý jónindegi shartqa Qazaqstannyń da qosylatyndyǵy jaıyndaǵy ratıfıkasııalyq qujattardy Vashıngtonda AQSh-tyń sol kezdegi Prezıdenti B.Klıntonǵa tabys etti de, sol 1994 jyldan beri bizdiń táýelsiz elimiz ıadrolyq qarýdan bas tartý týraly jáne ıadrolyq qarýdy taratpaý salasynda álemdegi kóshbasshy memleket bolyp kele jatyr. Bul da árdaıym este júrerlik jaı!
Taǵy da jady myqty tarıhqa júginer bolsaq, 1994-jyldary Qazaqstandaǵy ıadrolyq oqtumsyqtar sany 1400-ge jetip qalǵan-dy. Sol tusta Qazaq elindegi tajal qarýy Fransııa, Ulybrıtanııa jáne Qytaı syndy álemniń úsh birdeı qýatty memleketteriniń ıadrolyq qarýyn qosa alǵandaǵydan da kóp bolǵandyǵyn aıta ketý kerek. Elbasynyń ıadrolyq joıqyn qarýdan óz erkimen bas tartý týraly sheshim qabyldap, tumsyǵynda alapat atom zarıady bar sol qarýlardy asa qatań qaýipsizdik jaǵdaıynda Reseıge ótkizýi eń áýeli Qazaq eliniń baıandy bolashaǵyn oılaǵandyǵy edi.
Qazaqstan Respýblıkasy 1994 jyldyń aqpanynan Atom energııasy jónindegi halyqaralyq agenttikke múshe bolyp kirdi de, qazirgi tańda elimizdiń barlyq ıadrolyq nysandary MAGATE-niń keń aýqymdy kepildiginde tur. 1996 jyldyń 21 sáýirinde el aýmaǵynan 1216 dana ıadrolyq qarýdy alyp ketý úderisi aıaqtaldy da, sol 1996 jyldyń 30 mamyrynda Semeı polıgonyna ornatylǵan sońǵy ıadrolyq synaq zarıady joıyldy. Sóıtip, ıadrolyq synaqtardan japa shekken qazaq jeri tajal qarýdan birjolata bosatylyp, halqymyzdyń kóz jasyn qurǵatý, qasıetti jerimizdiń topyraǵyn zalalsyzdandyrý bastaldy. 1999 jyldyń 5 tamyzynda Qazaqstan Jenevada Qarýsyzdaný jónindegi konferensııanyń tolyqqandy múshesi bolyp qabyldandy. Qazaqstannyń jáne Nursultan Nazarbaevtyń aımaqtyq jáne jahandyq qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa qosqan zor úlesi men izgi qadamy ekendigi de árdaıym maqtanysh etýge turarlyq is!
Al endi búgingi alasapyrandy jáne de adamdary bosqan dúnıe men bir-birine oq qarýyn kezenip, beıbit kúnnen úmiti úzilgeli turǵan dúnıege Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Álem. HHI ǵasyr» manıfesi taǵy da bir jańa dem berdi.
Qazirgideı jahandyq qaýip pen qaterler asqynyp, adamzat balasynyń taǵdyry qyl ústinde qylpyldap turǵan sátte 2016 jylǵy sáýir aıynyń alǵashqy kúnderi Amerıka Qurama Shtattarynyń astanasy – Vashıngtonda bolyp ótken Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi IV sammıtke álem bar nazaryn aýdarǵan edi. AQSh-qa álemniń 51 elinen kelgen prezıdentter men premer-mınıstrler bastaǵan, jáne de buǵan qosa Birikken Ulttar Uıymy, Eýropalyq keńes, Eýropalyq komıssııa, MAGATE-si bar, budan da ózge halyqaralyq bedeldi uıymdardyń áıdik jetekshileri jınalǵan bul Sammıtten ne kútýge bolatyn edi?! Álem jurtshylyǵynyń kókeıindegi osy bir úmiti aqtalyp, kúdigi seıilgendeı boldy. Sol úmit bolyp qaıta janǵan da jáne sol kúdikti kóńil seıiltken de Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Álem. HHI ǵasyr» manıfesi edi!
Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń álem memleketteriniń basshylaryn ıadrolyq qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa shaqyrýǵa jáne de bul iske bastamashy bolýǵa tolyq moraldyq ta, adamdyq ta quqy bar bolatyn. Búgingi dúnıe damýynyń jáne barsha adamzat balasy aldyndaǵy jan men ar tazalyǵynyń aıǵaǵyndaı bolyp Elbasy Nursultan Nazarbaev aıdaı álemge jáne de sol álemdi onyń búgingi de keler urpaqtaryn, jalpy adamzatty soǵystan qutqaryp, aryltýdyń ózindik júrek úni – óz manıfesin jarııalady!
Bári de esimizde! 2010 jyldan beri árbir eki jyl saıyn ótkizilip kele jatqan bul Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıttiń úshinshi kezeńi 2014 jyly Nıderlandtyń Gaaga qalasynda ótkendigi de esimizde. Muny búgingi alań dúnıeniń búgingi adamdary da umyta qoıǵan joq. Sol Gaagada ótken Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi jahandyq III sammıtke qatysyp, sóz sóılegen Prezıdent Nursultan Nazarbaevqa 2014 jylǵy naýryz aıynyń 24-inde qyrmyzy qyzǵaldaqtyń «Prezıdent Nazarbaev» atty jańa túriniń tanystyrylyp, syıǵa tartylǵandyǵy da esimizde!
Sondaǵy kóńil qýanyshymen: «Qyrdyń topyraǵynan nár aldy deıtin sol qyrmyzy qyzǵaldaqtyń náziktigindeı adam úmiti de Nursultan Nazarbaevtyń esimimen búr jardy. Nursultan Nazarbaev qarýsyzdaný men ıadrolyq qarýsyz dúnıe qurýdyń jańa kezeńin bastaǵan álemdegi tuńǵysh saıasatker boldy. «Qyrǵı-qabaq soǵystyń» aýyr zardabynan tunshyǵa bastaǵan dúnıege jańa dem berdi! Erteńine eleńdep, bolar kúnine alańdap otyrǵan dúnıeniń úmitin oıatty! Bir-birimen jaýlasyp jatqan dúnıeni jarastyrýǵa bolar degen senimin oıatty!» Bul oıymyzdy sol kezde aıtqan da, jazǵan da bolatynbyz.
Vashıngtondaǵy sammıtte sóz sóılegen Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan ıadrolyq nysandar men materıaldar qaýipsizdiginiń deńgeıi óte joǵary memleketterdiń alǵashqy jıyrmalyǵynyń qataryna kiretinin aıta kelip, Qazaqstannyń búgingi kúni ýran qory jáne onyń kenin óndirý jóninen álemdik kóshbasshy bolyp, osy ónimdi negizgi eksporttaýshylardyń biri ekenin atap ótti. Endigi arada túrli elderdiń ulttyq energetıkalary men ónerkásipterin tómen baıytylǵan otynǵa kóshirý isin yntalandyrý sharalaryn ázirleý qajettigin alǵa tartty. О́ıtkeni, tutas planeta boıynsha jyl saıyn adam sanynyń jedel artýy men osy zamanǵy ǵylymnyń shapshań qarqynmen damýy energııa kózderine degen suranysty ólsheýsiz ósire túspek. Endigi zamannyń múddesin ıadrolyq tehnologııasyz elestetýdiń ózi múmkin emes. Elbasynyń «memleketterdiń azamattyq ıadrolyq tehnologııalarǵa qoljetimdiligi teń bolýy tıis» deýi adamzat sanasyndaǵy atomnyń kúshi men qudireti sol adamzatty qyryp-joıýǵa baǵyttalǵan degen áýelgi sanany ózgertý kerektigin meńzegendigi dep uǵynǵanymyz abzal.
Qazirgi ýaqytta oqta-tekte bolsa da aspanǵa kóterilgen ushaqtardan bastap, adamdardyń eń kóp shoǵyrlanǵan jerlerinde aıaýsyz jarylystar jasap jatqan terrorshylardyń jappaı qyryp-joıý qarýyn paıdalanyp ketýleriniń naqtyly jaǵdaıǵa aınalyp otyrǵanyn da aıta kelip, Elbasynyń Birikken Ulttar Uıymynyń aıasynda barlyq eldiń qatysýymen terrorızmge qarsy kúrestiń jahandyq jelisin qurý qajettiliginiń de pisip-jetilgendigin alǵa tartýy búgingi úreıli álemniń jarııalanbaǵan soǵystan jeńilis tappaýyn aldyn ala oılaǵandyǵy edi. Munda jalpy adamzat taǵdyry jatyr.
Sol barsha adamzatqa jahandyq soǵys qateri tónip turǵandyǵyn da Nursultan Nazarbaev óz manıfesinde ashyq aıtty. Dúnıeni soǵys vırýsy jaılap bara jatqandyǵyna alańdaýshylyǵyn bildirgen Elbasy sol soǵys jáne de mılıtarızm adam balasynyń oı sanasy men minez-qulqyna tereńdeı boılap, enip barady degendi de jasyrmaı aıtty. Al adam balasynyń sanasyndaǵy soǵys kez kelgen qarý túrinen de qaýipti bolary bar. О́ıtkeni, Elbasy óz manıfesinde «Iаdrolyq qarýdy taratpaý týraly shart óziniń mindetterin oryndamaýda. Ajal sebetin qarý men ony daıyndaýdyń tehnologııalary iri derjavalardyń qosarlanǵan standarttarynyń saldarynan búkil álemge tarap otyr. Olardyń terrorshylardyń qolyna tııýi ýaqyttyń enshisindegi nárse ǵana sııaqty kórinedi», dep málimdeýi qaharly sıpatqa ıe bolyp bara jatqan halyqaralyq terrorızmniń búgingi qaýpin dóp basqandyǵy dep sanaımyz.
Úreı kóp adam balasynda. Sol úreıdiń eń bastylaryn Elbasy atap aıta otyryp, álemniń kórnekti oqymystylary Albert Eınshteın men Bertran Rasseldiń «qatal, qaterli jáne qashyp qutyla almaıtyn suraq: biz adam balasyn joıýǵa tıispiz be álde adamzat soǵystan bas tarta ma?» degen osydan alpys jyl buryn adamzattyń aldyna tartylǵan manıfesin búgingi dúnıeniń esine taǵy da bir salǵany bar. Sony aıta kelip, Qazaqstan Prezıdenti adamzat balasynyń barshasyna «HHI ǵasyr: soǵyssyz álem» atty keń aýqymdy baǵdarlama qajet degen oı tastady. Sol oıyn naqtyly etip tujyrymdaı otyryp, bul baǵdarlamada negizgi úsh basty qaǵıdatty, «qazirgi kezdegi birde-bir soǵysta jeńimpaz bolmaıdy jáne bola da almaıdy, onda bári de jeńiledi», «jańa soǵysta jappaı qyryp-joıatyn qarýlar – ıadrolyq, hımııalyq, bıologııalyq jáne ǵylym jetistigi negizinde oılap tabylýy yqtımal basqa da kez kelgen qarý túrlerin qoldanýdan qashyp qutylý múmkin bolmaıdy. Bul búkil adamzattyń qyrylýyna alyp keledi» jáne de «memleketter arasyndaǵy barlyq talas-tartystardy retteý úshin negiz beıbitshilik pen qaýipsizdik úshin teńdeı jaýapkershilik, ózara qurmet jáne ishki iske aralaspaý qaǵıdattaryna negizdelgen beıbit únqatysýlar men konstrýktıvti kelissózder bolýy kerek» degendi alǵa tartty. Eger de adamzat balasy – biz qazirgi myna tirshilikti, ózimizdi jáne keler urpaqty saqtap qalamyz desek, Elbasynyń bul qaǵıdattary búgingi dúnıeniń berik ustanymyna aınalýǵa tıisti.
Elbasy manıfesin adamzattyń endigi damýy úshin mindetti túrde oryndalýǵa tıisti basty baǵdary dep qabyldar edik. Manıfestegi bes birdeı mindetti qaǵıdattardyń birazyn Qazaqstan Nursultan Nazarbaevtyń aqyl-parasatymen, erik-jigerimen júzege de asyra bastaǵan memleketterdiń biri. Elbasy atap kórsetip otyrǵandaı, 2015 jyldyń 7 jeltoqsanynda BUU Bas Assambleıasy Qazaqstannyń bastamasy boıynsha Iаdrolyq qarýdan azat álem qurý týraly jalpyǵa ortaq deklarasııa qabyldady. Aıdaı álemge anyq jaı, Qazaqstan osydan 25 jyl buryn álemde alǵash bolyp Semeı ıadrolyq synaq polıgonyn máńgige japty jáne de Keńes Odaǵynan muraǵa qalǵan atom qarýynan, ony jetkizý quraldarynan óz erkimen bas tartty. MAGATE aıasynda Qazaqstan aýmaǵynda atom energetıkasyn damytýdy josparlap otyrǵan memleketterge arnalǵan tómen baıytylǵan ıadrolyq otyn banki de quryldy. Mine, Nursultan Nazarbaev, sondaı-aq, búgingi kúni ıadrolyq qarýlaryn endigi arada ǵarysh keńistigine, álemdik tórt muhıttyń beıtarap sýlarynyń túbine, Arktıkaǵa ornalastyrýǵa tyıym salatyn jahandyq sheshim qabyldaý máselesiniń de asa kókeıkestiligine dúnıe nazaryn aýdara otyryp, jappaı qyryp-joıatyn jańa qarý túrlerin jasaý úshin ǵylymı jańalyqtardy paıdalanýǵa tyıym salatyn halyqaralyq qujat jasap, ony oryndaýdy mindetteý mańyzdy ekenin kóldeneń tartty. BUU-da jappaı qyryp-joıatyn qarý jasaý jáne jetildirý úshin paıdalanyla alatyn ǵylymı jańalyqtardyń Tirkeý reestrin qurǵan abzal, degen oıy da álem halyqtarynyń zor razylyǵyn týdyrdy.
Ázirge álemde ıadrolyq qarýdan azat alty aımaq bar bolsa, endigi arada halyqaralyq bar kúsh-jigerdi Taıaý Shyǵysta ıadrosyz aımaq qurýǵa belsendi kirisý kerektigin Elbasy óz manıfesinde teginnen tegin aıtyp otyrǵan joq. О́ıtkeni, sol Taıaý Shyǵys óziniń geosaıası jaǵdaıyna baılanysty qazirgi de, bolashaqtaǵy da qarýly qaqtyǵystardyń órship, ýshyǵa túser ortalyǵy bolyp qala bereri anyq. Bul ýshyǵýdyń sońy ıadrolyq lańkestikke ákelip soqpasyna ázir eshkim de kepildik bere almaı otyrǵandyǵy taǵy bar. Olaı bolsa, Elbasynyń taıaýdaǵy on jyldyqtyń jalpyǵa ortaq mindeti retinde Aýǵanstan, Irak, Iemen, Lıvııa men Sırııa, odan qaldy Ýkraınanyń shyǵysyndaǵy soǵystar men janjaldardy jáne Palestına-Izraıl qarsy turýshylyqtaryn toqtatý, Koreı túbegi, Ońtústik-Qytaı teńizi men Arktıka endigindegi jarylys qaýpin azaıtýdy usynýy XXI ǵasyrdy jáne tutas adamzat órkenıetin eshqashan jáne eshbir «jeńimpazy bolmaıtyn» jahandyq soǵystan qutqaryp qalýdyń planetarlyq mańyzy bar jedel sharalary retinde tanı bilsek, adamzattyń beıbit te alańsyz ómiriniń jańa kezeńi bastaldy deı berińiz.
Biz – keshegi Keńes Odaǵy bar tusta álemdegi áskerı bloktardy jatqa bilip ósken urpaqpyz. Keńes Odaǵy men Eýropadaǵy sol kezdegi sosıalıstik memleketter Varshava sharty áskerı blogynyń quramynda bolatyn da, Keńes Odaǵy ydyraǵannan keıin Varshava sharty blogy da tarap, keshegi kúni keńestik armııanyń turǵan oryndaryn túrli jeleýlermen aqyryn jyljyp NATO blogy ala bastaǵany da osy kúngi anyq jaı. Elbasy óz manıfesinde: «Geosaıası ahýaldyń máni mynada: eger tym bolmasa bir iri áskerı blok bar bolatyn bolsa, onda onyń antıpody qurylatyny zańdylyq. Kúsh qarsy kúsh týdyrady», deı kelip, qazirgi áskerı bloktarǵa beıbitshilik pen qaýipsizdiktiń jaýapkershiligin tolyq sezine de bermeıtin túrli memleketterdiń enip otyrǵandyǵyna óz alańdaýshylyǵyn bildiredi. Bul – búginde búkil dúnıeni alańdatyp otyrǵan másele! Al sol jaı álemdik arena tórinen tuńǵysh ret aıtyldy! Aıtqan da Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev! Jáne Elbasy osyǵan oraı ne isteý kerektigin de aıta kelip, endigi arada áskerı bloktarǵa Birikken Ulttar Uıymynyń týy astynda ózge de memleketterdiń beıbitshilik, turaqtylyq, senim men qaýipsizdik úshin Jahandyq koalısııasyn qarsy qoıý qajet degen pikirin bildirdi.
Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń «Álem. HHI ǵasyr» manıfesi halyqaralyq qarýsyzdaný úderisterin jańa tarıhı jaǵdaılarǵa beıimdeý ıdeıasymen de asa mańyzdy bolyp sanalady. Taıaýdaǵy jyldary jer-jahandy áskerı ári saıası mılıtarlandyrýdan, qarý-jaraqtyń odan ári taralýynan saqtap qala almasaq, jańa qaterlerdiń birinen soń biriniń týyndaı beretindigin de Elbasy atap kórsetti.
«Is-áreketsiz otyrý nemese bitimgershilik qyzmetpen aınalysqansý álemdik apatpen para-par», degen Elbasynyń tujyrymy – jer-jahannyń jáne adamzat balasynyń tirshiligi men órkenıetiniń de jer betinde saqtalyp qalýyna degen alty qurlyqtyń tórt buryshyn da alańdatyp otyrǵan máselesi.
Iá, Elbasy aıtqandaı, HHI ǵasyrda álemge tynyshtyq kerek!
Jabal ERǴALIEV,
jazýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri,
Parlament Senatynyń depýtaty
