Antııadrolyq aksııa

Semeı synaq alańynyń jabylǵanyna  25 jyl tolýy aıasynda ótti Qazaqstan – álemdik qoǵam­dastyqqa «beıbitshilik bitimgeri» retindegi batyl dıplomatııalyq qadamdarymen tanylǵan memleket. Ásirese, Semeı qalasy táýelsizdik jyldary adamzatty ıadrolyq qa­rý­syzdanýǵa úndegen, beıbit atom­dy qoldaıtyn iri ortalyqqa aına­lyp úlgerdi. Munda jyl saıyn 29 tamyz – Halyqaralyq ıadro­lyq qarýǵa qarsy is-qımyl kúnin­de «Beıbitshilik» aksııasy ótedi. Bıyl atalǵan aksııa Semeı ıadrolyq synaq polıgonynyń jabylǵanyna 25 jyl tolýyna arnaldy. Jalpy, 29 tamyz – qazaqstandyqtar úshin aıtýly kún. Osydan 25 jyl buryn, dál osy kúni Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Semeı synaq alańyn jabý týraly taǵdyrsheshti sheshim qabyldady. Iá, sodan beri, ajal aranyn ash­qan ıadrolyq jarylystardyń toq­ta­ǵanyna shırek ǵasyr tolypty. Túıemoınaq aralyndaǵy «О́limnen de kúshti» monýmentiniń janyna jınalǵan jurtshylyqtyń qatary bıyl da qalyń eken. Atal­ǵan sharaǵa Shyǵys óńiri men alys-jaqyn shet elderden, atap aıtqanda, Japonııa men Pákis­tannan, Reseıden kelgen qonaqtar bar, barlyǵy 25 myńnan astam adam qatysty. Mártebeli meımandar azaly monýmentke gúl shoqtaryn qoıyp, polıgon qurbandaryn bir mınýttyq únsizdikpen eske aldy. «Beıbitshilik» aksııasyna Birikken Ulttar Uıymynyń Bas hatshysy Pan Gı Mýn arnaıy joldaýyn joldaǵan eken. «Búginde álem halqy Qazaqstandaǵy Semeı polıgonynyń jabylǵan sátinen beri shırek ǵasyr bolǵanyn atap ótýde. Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń arqasynda bul kún Birikken Ulttar Uıymyn, múshe memleketterdi, úkimetaralyq jáne úkimettik emes uıymdardy, jastar jelileri men BAQ-ty meılinshe qaýipsiz álem qurýdyń qundy qadamy retinde ıadrolyq synaqtarǵa tyıym salý qajettiligi jónindegi aǵartý men aqparattandyrýdy belsendi júrgizýge úndeıdi! Men ıadrolyq qarýdan azat, beıbitshilikke umtylǵan qazaqstandyqtardyń batyldyǵyn bólip qaraımyn. Barlyq elder men halyqtardy Bas Assambleıanyń 20 jyl buryn qabyldaǵan ıadrolyq synaqtarǵa tyıym salýdy tegis qamtý týraly kelisiminiń kúshine enýine tez arada qol jetkizýge shaqyramyn!» delingen BUU Bas hatshysynyń joldaýynda. О́ńir basshysy Danıal Ahmetov óziniń baıandamasynda memlekettiń jahandyq antııadrolyq bastamasy halyqaralyq beıbitshilik pen qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa kúsh jumsaýynan aıqyn kórinetinin atap aıtty. – Jas Qazaqstan memleketi osydan 25 jyl buryn – búkil álem elderin beıbit ómir súrýge shaqyrýdyń teńdessiz úlgisin kórsetti. Álemdegi 4-inshi ıadrolyq arsenaldan óz erkimen bas tartty. Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń synaq polıgonyn jabý týraly Jarlyǵy, ıadrolyq derjavalar basshylaryna taǵylym boldy. Búgingi Qazaqstan – ıadrolyq qarýsyz álem jolyndaǵy qadamdardyń búkil álem moıyndaǵan kóshbasshysy. Bereke men birlikti, tynyshtyq pen tatýlyqty murat etken halqymyz maqsatyna jetti, bir kezdegi úreı dalasy beıbitshiliktiń altyn besigine aınaldy. Bul biz úshin – zor maqtanysh. Búgingi aksııa dúnıe júzi elderin, ortaq maqsatty iske asyrýǵa shaqyrý­dyń taǵy bir anyq kórinisi. Halyq­aralyq qaýymdastyq álemdik kóshbasshy retinde tanylǵan Nur­sultan Ábishulynyń is-qımy­lyn joǵary baǵalaıdy. Shyǵys­qazaq­standyqtar – joıqyn qarýdyń qýatyn bastan ótkergendikten de ıadro­lyq qarýsyzdaný sala­syn­­daǵy bastamanyń eń belsendi jaqtaýshy­lary. Bizdiń uly zamandasymyz Nur­sultan Nazarbaevtyń beıbit­shilik bastamalary men «Álem. HHI ǵasyr» manıfesinde kórinis tapqan álemdik damý usta­nymdary barlyq elderde keńinen qoldaý tabýda, – dedi oblys ákimi. Beıbitshilik aksııasyna Japonııadan kelgen qonaq, Tokıo ýnıversıtetiniń professory Terýe Okado ıadrolyq qarýdyń zardabyn jappaı tartqandyqtan qıratqysh qarýdan bas tartý barlyq elder úshin óte mańyzdy ekenin jete túsinetinin jetkizdi. – Semeı mysalynan birtutas eldiń turǵyndary zardap shekken el qaýipsizdiginiń kóleńkeli jaǵyn kórýge bolady. Sizderdiń elderińiz óte joǵary ıadrolyq áleýetten óz erkimen bas tartty! Kelesi jyly Qazaqstan BUU Qaýipsizdik keńesiniń turaqty emes múshesi bolady. Jáne bizdiń elderimiz ıadrolyq qarýsyzdaný salasynda joǵary nátıjelerge qol jetkizedi degen úmittemiz, – dedi Terýe Okado. Aksııa qatysýshylary keleshek urpaq ókilderiniń Qazaqstan men Japonııa turǵyndary qatty zardap shekken qatelikti qaıta­lamaıtynyna senim bildirdi. Osy oraıda aksııaǵa qatysýshylar ózge elderdi Elbasynyń barlyq álemdi beıbitshilikke shaqyrǵan bastamasyna qoldaý kórsetýge shaqyrdy. – Búgingi aksııaǵa jastar kóp jınaldy. Beıbitshilik aksııasy – biz, jastar úshin óte mańyzdy. О́ıtkeni, Qazaqstan ıadrolyq qa­rý­dan bas tatqan tuńǵysh memleket retinde álemge úlgi bolyp otyr. Barsha álem halqynyń elimizden úlgi alyp, izgi bastamalarǵa qol­daý kórsetýi óte mańyzdy. Búgin­gi sharanyń negizgi tini osynda. Táýelsiz elimizdiń tuńǵysh Pre­zıdenti Nursultan Nazarbaev «ATOM» jobasyna qol qoıǵan bolatyn. Biz, semeılik jastar, osy joba aıasynda jumys atqarýdamyz. Búginde Semeı qalasynda 40 myńǵa jýyq jas petısııaǵa qol qoıdy. Týǵan topyraǵymyzda 40 jyl atom qasireti oıran salǵandyqtan, semeılik jastar bul bastamanyń parqyn jaqsy biledi, sondyqtan olar árdaıym beıbitshilikti qol­daýǵa ázir, – deıdi Semeı qala­lyq «Sana» jastar qoǵamdyq uıy­mynyń jetekshisi Aıdos Tóleýhan. Qazirgi kezde ıadrolyq synaq­tardan zardap shekken óńirde atom qýaty beıbit maqsatta qolda­nylýda. Kýrchatov qalasynda Ult­tyq ıadrolyq ortalyq pen ıadrolyq tehnologııalar parki bazasy aıasynda ınnovasııalyq jobalar júzege asyryla bastady. Sondaı-aq, atom salasyn damytý, eldiń energetıkalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý, qorshaǵan orta men halyq densaýlyǵyn qorǵaý mindettemeleri sheshimin taýyp, radıasııa saldarynan paıda bolatyn onkologııalyq aýrýlardy anyqtaý, emdeý jáne ońaltý boıynsha radıologııalyq medısına klasterin qurý jumystary atqarylýda. Aksııadan keıin sheteldik ǵalymdar men sarapshylardyń qatysýymen ıadrolyq qarýsyzdaný men atom zardabynan arylýdyń ózekti máselelerin talqylaǵan túrli jıyndar ótti. Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan» SEMEI