Jaqsy kórshi aǵaıynnan jaqyn

Jumbaqqa toly myna qyzyl­dy-jasyldy dúnıede adam aldynda jaqsylyq ta, jamandyq ta kezigip otyrady. Jaqsylyq kezdesse, janyń jadyrap, kóńil kókjıegiń keńeıe túsedi. Al jaman­dyq kezikse, kerisinshe, mazań ketip, keýdeń qysylyp, ty­ny­­syń tarylyp, júrekke sal­maq túsip, syzdaıtyny taǵy bar. Bul – ómirdiń buljymas zań­dy­lyǵy. Degenmen adam balasy bar­lyǵyna tózedi, shydaıdy. Biraq ómir jolymyzda minezge baı, jaqsy, aqpeıil, jany jomart adamdar kezdesse, mereıiń ósip, kóńiliń tasyp, qýanysh pen ba­qytqa kenelesiń. Ondaıda nur­ly, shýaqty, shapaǵaty mol kún­der mol bolsa eken dep tileı­siń. Tipti, kórshilerińniń jaq­sy jandar bolǵanynyń ózi – kóp qýa­n­ysh, erekshe baqyt, kóńil­ge demeý. Sondyqtan bolar, kór­shiler týra­ly halyq arasynda neshebir keremet sózder aıtylǵan. My­saly, «Aǵaıynnyń aty oz­ǵan­sha, aýyl­dastyń taıy oz­syn» nemese «Jaqsy kórshi – jaman aǵaıy­nyń­nan artyq». Taǵy­­sy taǵy. Osylaı jalǵasyp kete beredi. …Joǵary medısınalyq oqý or­nynda alty jyl oqyp, qoly­ma dıplom alǵan soń, mı­nıstr­liktiń joldamasymen Jam­byl qala­syndaǵy oblystyq aýrý­hana­ǵa dáriger-hırýrg bolyp ornalas­tym. Zaıybym da jas maman, úı­lengenimizge bar bolǵany 5-6 aı bolǵan. Bir-eki jyldaı páter jal­dap turdyq. Sol arada jas sábıimiz dúnıege keldi. Rasyn aıt­saq, biraz qıyndyqty bas­tan ótkerdik. О́ıtkeni bireýge táýeldi bolýdan ótken qıyndyq joq. Qudaı jarylqap, sondaı kúnderdiń birinde, oılamaǵan jerde, jas maman retinde kezekten tys qalalyq atqarý komıteti 2 bólmeli páterdiń kiltin berdi. Ol kezde jas mamandardy jumysqa ornalastyrý, turǵyn úı berý degen qamqorlyq erekshe bolǵanyn basa aıtýymyz kerek. Sóıtip aıaq astynan bizdiń kóńilimizshe han saraıyndaı memlekettik páterge ıe bolyp, arqa-jarqa bolyp, kóńilimiz jadyrap, júregimiz jy­lyp qaldy. Birer kúnnen keıin jan-jaǵymyzǵa qarap, kim­­dermen «qudaıy kórshi» ekeni­mizdi zerdeleı bastadyq. О́ıt­­keni «Qaladaǵy turaqty jaıyń­­daǵy kórshiń jaman bolsa, Alla­dan pana sura. Saharadaǵy kór­shiń jaman bolsa, tez kóship ket»,  demeıtin be edi atam qazaq. Shúkir, bir úıde 12 páter bolsa, sonyń 3-eýinde qazaqtar turady eken. Ekinshi qabatta qalamyzdaǵy beldi joǵary oqý orny sanalatyn Jeńil jáne tamaq tehnologııalyq ınstıtýty matematıka kafedrasynyń aǵa oqytýshysy, ómirdiń biraz be­le­­sin atqarǵan Ekpin Mah­mutov­­­tyń otbasy tursa, besin­shi qabat­­ta jasy 35-40-tyń shama­syn­­daǵy Nurmahan degen jigit «Iýjgıprovodhoz» ǵylymı-jos­parlaý ınstıtýtynyń qyzmetkeri bolyp shyqty. Basqalardyń bar­lyǵy basqa ult ókilderi. Tez arada álgi eki kórshimizben til tabysyp, ájeptáýir aralasyp, otbasylarymyzben tanys bolyp aldyq. Keıde bir-birimizdi shaıǵa, syrttan qonaq kelse, solarǵa qosyp shaqyryp, áńgime-dúken qura­tyn da dárejege jettik. Keıinirek Ekpin aǵam óziniń Qumshaǵaldaǵy saıajaı janynan satylyp jatqan shaǵyn úıdi bizge aldyrdy. «Balalaryń ósip keledi, olardy eńbekke baýlyp, qara jumysqa úıretkeniń jón. Onyń ústine qysy-jazy qamalyp kóp qabatty úıde otyra bergenshe, bir mezgil qala syrtyna shyǵyp, taza aýamen tynystaısyńdar, saıa­jaıda demalasyńdar. Taǵy bir jaq­sy­lyǵy – saıajaıǵa birge baryp turamyz», dedi. Shynymdy aı­ta­ıyn, alǵashqy kezde: «Onsyz da ju­mysbasty bolyp júrgende saıa­jaıdy neǵylamyn, erteń ýaqytym jetpeı, kúte almaı, jerdiń obaly­na qalyp júrmeımin be eken?» degen oımen boldym. Ýaqyt óte kele oǵan da úırendik, senbi men jek­senbini otbasymyzben sonda ót­kizetin boldyq. «Ár nárseniń óz rahaty bar», degendeı apta boıy qol eńbegin saǵynyp, saıajaıdaǵy taza aýa ózine yntyqtyryp turatyn bol­dy. Bara salyp ketpen-kúrekti qol­ǵa alyp, aryq-atyzdy tazalap, kanal­dan sý jyǵyp, aǵashtardyń túp­terin qopsytyp, aramshóbin shaýyp, mańdaıdan qara ter shyp-shyp etip shyǵyp, bir jan rahatyna bólenesiń. Odan keıin ortaǵa eki ıininen demalǵan sary samaýryndy alyp, sekseýilge qaınaǵan kúreń qyzyl shaıdy súısine ishesiń. Qol qalt etkende jaqyn kórshilerge baryp, olarmen baý-baqshasyn kórip, san túrli suraqtaryńa jaýap alyp, tájirıbe almasasyń. О́mirdiń ystyq-sýyǵyn kór­gen kóńili oıaý, keýdesine túıgeni mol Ekpin Hamıtuly kele-kele naǵyz aqylshy aǵama aınaldy. Onyń sabyrly keıippen sóz sap­taýynan, tereń, oıly áńgi­me­lerinen, tipti búkil bolmysy men boıynda tektiliktiń, erek­she bir qasıettiń nyshany bar ekenin ańǵarý qıyn bolmaı­tyn. Keıin bildim, bul kisi ulty­myz­dyń klassık jazýshysy Ǵabıt Músirepovtiń jaqyn nemere inisi eken. Ǵabeń Mahmutuly bol­sa, Ekpin aǵamyz Hamıtuly Mahmutov dep jazylatyn, ıaǵnı Ekpin aǵanyń ákesi Hamıt pen Ǵabıt bir áke, bir shesheden týǵan aǵaıyndylar bolyp shyqty. Sóıtip aıaq astynan Ekpin aǵanyń esimi elge belgili tulǵanyń, halyq maqtanyshy Ǵabeńniń jaqyny ári ádebıet pen ǵylymǵa jaqyn jan ekenin bilip, keremet bir kómbege kezikkendeı boldym. Saıajaıǵa barǵannan keıin negizgi jumysty bitirip alyp, Ek­pin aǵa ekeýmiz keıde basqa da saıa­jaıdaǵy kórshilermen bas qosyp alyp áńgimege kóshemiz. Áńgi­­­meler men estelikter sonaý tún­­niń jartysyna deıin jal­ǵasa­tyn kezder az bolǵan joq. «Jaman kórshi senen jaq­sy­lyq kórse jasyrady, jamandyq kórse asyrady» degen qazaqta sóz bar. Biz Ekpin aǵamen jaqsy kórshi retinde 17 jyl tonnyń ishki baýyndaı bolyp syılastyqpen turdyq. Balalarymyz da Ekpin aǵaǵa, Bıken táteıge baýyr basyp, balalarymen qoıan-qoltyq aralasyp ketti. Bir jerge qonaqqa, toı­ǵa, keshki konsertke barsaq, bala­larymyzdy Ekpin aǵanyń úıi­ne qaldyryp, asyqpaı, túnniń bir mezgilinde kelip, kórshimizdiń úıin­de uıyqtap qalǵan balalarymyzdy óz páterimizge ákeletinbiz. Sonda Ekpin aǵa men Bıken táte­ı birde-bir ret qabaq shytyp kórgen emes. Qaıta bizdiń jaǵ­daıy­myzdy jasap, aqyldaryn aı­typ, bala­larymyzǵa qamqorshy bo­lyp, úl­ken azamattyqtaryn ta­ny­typ, kór­gen­dikterin kórsete bildi. Ekpin aǵa zeınetkerlikke shyq­qannan keıin de birer jyl Taraz­da eńbek etip, 2001 jyly óz týǵan jeri – Soltústik Qazaq­stan ob­lysynyń ortalyǵy Petropavl qalasyna kóshti. Son­­daǵy bizdiń kóńilimizdiń as­tan-kesteń bolyp, qımastyq sezim tunshyqtyrǵanyn aıtyp jet­kizý qıyn. Ekpin aǵa da otbasy­men ózderiniń eń nurly, shýaqty, qyzyqty 37 jyl ómirin ótkizgen Taraz óńirimen qımaı-qımaı qoshtasyp edi. О́ıtkeni bul qalada dostary, zamandas-áriptesteri, jaqyn aralasyp ketken aǵa-qaryndastary, jegjat­tary qalyp bara jatqan bolatyn. Ekpin Hamıtuly aǵamyz eline baryp, Ǵabıt Músirepovtiń 100 jyldyǵyn óz dárejesinde ótkizýge atsalysyp, Qyzyljardyń bir kóshesine Ǵabeńniń atyn bergizip, qala ortalyǵynan arnaıy skver uıymdastyryp, oǵan Ǵabeńe eń­seli eskertkish ornatýǵa kóp eń­bek etti. Ǵabıt pen ózi týyp-ós­ken Jańajol aýylynda boı kóter­gen Ǵabeńniń murajaıyn retke keltirýge úles qosty. Kúıbeń tirshilikten qolymyz qalt etse, Ekpin aǵamyzben mez­gil-mezgil telefon arqyly habar­lasyp, aman-saýlyq surasyp tur­dyq. Bir-eki ret Petropavlda qonaq­ta bolyp ta qaıttyq. Olar da tarazdyq jigitke turmysqa shyq­qan ózderiniń kenje qyzy Aıshaǵa jol sýytpaı kelip-ketip júrdi. Sóıtip Ekpin aǵamyzben kór­shilik, ómirlik aǵalyq-inilik baı­lanysqa aınalǵanymyz bar. Átteń, ómir jalǵan. 2010 jyly Ekpin aǵamyz júrek talmasynan kóz jumdy. Sóıtip týǵan jer to­py­­ra­ǵyn jastanyp, máńgilik ty­nysh­­tyq mekeniniń qushaǵynda jatyr. Iá, ótken kúnderdiń barlyǵy arman, kóńildiń tereńinde saırap jatqan ańsaý, sanańda týlap jatqan taýsylmaıtyn saǵy­nysh… Kóp jyldar boıy qudaıy kórshi turyp, birimiz aǵa, birimiz ini bolyp syılasqan, janymyzǵa jaqyn bolyp ketken Ekpin aǵany biz osy kúnge deıin saǵynyshpen eske alamyz. О́mirde ne bolmaıdy. Kórshi­ler týraly jurt arasynda talaı áńgimeler bar. Myń qubyl­ǵan myna tynymsyz, beımaza tir­shilikte túkke turmaıtyn nár­sege bola sózge kelip, janjaldasyp, daýlasyp jatatyn jaılar sırek bolsa da kezdesip jatatyny ras. Bes saýsaq birdeı emes. Bul  – myna qazirgi dúrbeleńge toly tirshiliktiń shyndyǵy. Saǵyndyq ORDABEKOV, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor TARAZ