Qarjylyq urlyqqa jol berilmeıdi

Ártúrli joldarmen shetel asyp ketken aktıvterdi qaıtarý qazirgi kezde mańyzdy mindetterdiń birine aınalyp otyr. Osyǵan oraı keshe Bas prokýratýrada «Qarjylyq tergep-tekserýdiń jáne urlanǵan aktıvterdi shetelden qaıtarýdyń ulttyq júıesin damytý» taqyrybynda dóńgelek ústel ótip, onda «Shetelderden urlanǵan aktıvterdi qaıtarý» jobasy tanystyryldy. Atalǵan sharaǵa Parlament depýtattary, ortalyq quqyq qorǵaý jáne múddeli memlekettik organdardyń basshylary, halyqaralyq uıymdardyń ókilderi, sarapshylar men prokýrorlar qatysty. Sheteldegi aktıvterdi nendeı jolmen keri qaıtarý jáne qarjylyq qylmystardy qalaı utymdy zertteý kerektigi jóninde kóptegen pikirler ortaǵa salyndy. Keltirilgen málimetterge qaraǵanda, 10 jyl ishinde tek qozǵalǵan qylmystyq ister boıynsha shetelderge 10 mıllıard AQSh dollarynan astam qarjy áketilipti. Bir ǵana mysal, úleskerlerdiń 14 mıllıard teńgesin jymqyrǵan Taıjanov Avstrııaǵa qashyp ketip, urlanǵan aqshalarǵa jyljymaıtyn múlikter satyp alǵan. Osyǵan oraı Bas prokýror Jaqyp Asanov qarjylyq qylmystyq isterdi ashý áli de báseń ekendigine nazar aýdartty. Bul rette J.Asanov elimizdiń iz kesýshileri kúrdeli degen, ásirese, tulǵalarǵa qatysty qylmystardy izin sýytpaı ashyp jatatyndyǵyn da tilge tıek ete kelip, bul jaǵynan kóptegen eýropalyq elderden de jaqsy nátıjege qol jetkiziletindigin alǵa tartty. Alaıda, qarjylyq krımınaldy tergeý áli de nashar kúıinde qalyp otyr. «О́ıtkeni, qarjy qylmyskeri óte aılaker, tehnıka jaǵynan bilikti, qýlyǵyn asyryp, birneshe qadam alda júredi. Aqshany anyqtap, tyıym salynǵannan keıin keri qaıtarýdyń ornyna tergeý ózge sharýalarmen aınalysyp jatady. Saraptama ótkizip, shyǵyndy eseptegenshe qylmysker urlanǵan aqshalardy ofshorǵa aýdaryp, ózderi elden ketip qalady. Bizdiń tergeýshiler men prokýrorlar shetelderde qalaı utymdy jumys isteýdi kerektigin bilmeıdi», dedi Jaqyp  Qajmanuly. Bas prokýror tergeýshiler men prokýrorlardyń sheteldik standarttarǵa saı halyqaralyq suraý salýdy da bilmeıtindigin erekshe atady. Sonymen qosa, ózge elderdiń talaptary da eskerile bermeıdi eken. Sonyń saldarynan jymqyrylǵan qarjymen birge, qylmys istegender de shetel asyp ketedi. Oǵan naqty mysaldar da joq emes. Tergeý amaldary bastalǵansha Atyraý oblysynyń burynǵy ákiminiń esepshileri shet elderge urlanǵan 0,5 mıllıard dollardy shyǵaryp, ózderi Anglııaǵa qashyp ketken. Olar qazir sonda eshbir alańsyz turyp jatqan kórinedi. Al «Qazatomónerkásip» kásip­or­ny ofshordan kúkirt qyshqylyn joǵa­ry baǵamen satyp alǵan. Naqtyraq aıt­qanda, 70 mıllıon dollardy ult­tyq kompanııanyń vıse-prezıdenti Tur­synbaev qaltasyna basqan. Qazir onyń Kanadada jasyrynyp júrgeni atap kórsetildi. Sondaı-aq, Álimbetov degen azamat Astanada úleskerlerdiń 5,5 mıllıon dollaryn jymqyryp, qashyp ketken. Qylmystyq is qozǵalǵannan keıingi úsh aı boıy onyń shetelderdegi esep-shotyna Qazaqstannan qarjy aýdarylyp turypty. Al tergeýshiler tipti odan habary da bolmaǵanǵa uqsaıdy. Qazirgi kúni qashqyn elge qaıtarylǵanymen, onyń aqshasynyń izi joǵalǵan. Sondyqtan da tergep-tekserý bastalǵannan keıin qarjylyq krımınaldy ashý men qylmystyq kiristerdi qaıtarý bir mezgilde júrgizilmek. Tipti, sheteldik sarapshylardyń usynysymen vedomstvoaralyq jumys toby da qurylmaq. Ásirese, tergeýshiler men prokýrorlardy oqytý, álemdik standarttarǵa saı ádisteme jasaý jáne oǵan normatıvtik-quqyqtyq mártebe berý erekshe mánge ıe. Reti kelgende Bas prokýratýra,  Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi, Memlekettik kirister komıteti IIM qyzmetkerlerinen quralǵan top shetelderden kelgen sarapshylar tarapynan oqytylýda ekendigin aıta keteıik. Munymen qosa, 10 ulttyq trener daıarlanyp, Bas prokýratýra janyndaǵy Quqyq qorǵaý organdary akademııasynyń bazasynda tergeýshiler men prokýrorlar arasynda jańa ádistemelerdi taratý qolǵa alynbaqshy. Jáne de elimiz Eýropadaǵy «CARIN» jáne Azııadaǵy «ARIN-AP» aktıvterdi qaıtarý boıynsha aqparat almasý jónindegi álemdik jelilerge qosylýǵa daıyn ekeni belgili boldy. Dóńgelek ústel otyrysy barysynda belgili bolǵandaı, «Shetelderden urlanǵan aktıvterdi qaıtarý» jobasyna qatysty barlyq daıyndyq qujattary jyl sońyna deıin ázirlenedi. Al ony iske asyrý 2017 jylǵa josparlanyp otyr. Osynyń barlyǵy da tıisti organdardyń ózara is-qımylyn retke keltirip, shetelden aktıvterdi qaıtarýdy barynsha jetildirýdi kózdeıdi. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan»