Bir kezde álemdegi úlken teńizderdiń biri bolǵan Araldyń aýmaǵy 50 jyldyń ishinde eki ese, sý kólemi 5 ese azaıdy. Sýdyń tereńdigi 18 metrge tómendedi.
Araldyń apatqa ushyrýynan týǵan ekologııalyq problema Qazaqstan men О́zbekstanǵa tikeleı áser etti. Tartylǵan soń teńiz ekige bólindi: Úlken Aral – О́zbekstanda, Kishi Aral – Qazaqstanda.
Ámýdarııa sýy kanaldar arqyly egistikterge buryldy
Aral máselesin sheshýge qatysty atalǵan eki eldiń kózqarasy eki túrli. Qazaqstan óz terrıtorııasy arqyly ótetin Syrdarııanyń sýyn durys paıdalaný jáne Kókaral bógetin salý jolymen Araldyń ózine qarasty bóligin qutqaryp qalǵysy keledi. Kishi Aralda sońǵy 13 jylda sý deńgeıi birneshe metrge kóterildi. Sonyń arqasynda munda balyq sharýashylyǵy qaıtadan birtindep damı bastady. Kókaral bógetin taǵy eki-úsh metrge bıiktetse, teńiz 20 shaqty jyl ishinde Aral qalasyna keledi degen boljam bar. Qazir qala men teńizdiń arasynda 17 km qashyqtyq jatyr.
Kishi Araldyń deńgeıi 6 jylda 12 metrge kóterildi
Al О́zbekstanǵa kelsek, Aralǵa quıatyn taǵy bir ózen Ámýdarııa bul eldiń sharýashylyǵy úshin asa mańyzdy ról atqarady. О́zen sýy túgeldeı egistik sýarýǵa jumsalady da, teńizge múldem barmaıdy. Sondyqtan О́zbekstanǵa Araldy qutqarýdan góri, óziniń aýyl sharýashylyǵyn sýmen qamtý mańyzdy. Ekinshiden, teńizdiń qurǵaǵan tabanynda munaıdyń mol qory jatyr degen joramal bar. Tashkent sony ıgergisi keledi. 2006 jyldyń tamyz aıynda ózbek úkimeti halyqaralyq konsorsıýmmen 40 jylǵa kelisim jasady. Konsorsıým quramynda qazir «О́zbekmunaıgaz», reseılik «Lýkoıl Oversız», qytaılyq CNPC bar. Olar Araldan munaı barlaý jumystaryna 110,2 mln dollar jumsady.
Araldaǵy tuzdy boran
Qurǵaǵan teńizdiń orynda qalǵan mıllıardtaǵan tonna tuz aımaqtyń tabıǵaty men turǵyndardyń densaýlyǵyna orasan zııan keltirýde. О́zbekstan qurǵaǵan teńiz tabanynan ushqan tuzdy shańdy toqtatý úshin sekseýil egýdi qolǵa aldy. Búginge deıin Úlken Aralda 500 myń ga aýmaqqa 4 mln sekseýil kósheti otyrǵyzylǵan. Qumǵa egilgen ár 100 kóshettiń 40-y ǵana ósse de, qazir teńiz ornynda kádimgideı sekseýil toǵaıy paıda bolǵanyn kórýge bolady.
