"Nurly jol" qarjysy qalaı ıgerilýde? N.Sabılıanovpen suhbat

Jaqynda Parlament Májilisindegi «Nur Otan» partııasy fraksııasynyń keńeıtilgen otyrysy ótip, onda 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan «Nurly jol» ınfraqurylymdy damytýdyń memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý barysy talqylanǵan edi. Jıynda atqarylǵan jumystarmen qatar, baǵdarlamany júzege asyrýǵa bólingen qarajattyń qalaı ıgerilip jatqany jóninde de sóz boldy. Otyrys aıaqtalǵan soń, osy máselelerge baılanysty Májilistiń Ekonomıkalyq reformalar jáne óńirlik damý komıtetiniń tóraǵasy Nurtaı Sabılıanovpen áńgimelesken edik. – Memleket basshysynyń 2014 jylǵy Qazaqstan halqyna Joldaýy jarııa etilgen soń, «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa bólinetin qarajattyń ıgerilýin baqylaý úshin Parlament Májilisindegi «Nur Otan» partııasynyń fraksııasy janynan komıssııalar qurylǵan edi, – dep bastady sózin Nurtaı Salıhuly bizdiń qoıǵan suraǵymyzǵa tolyqqandy jaýap berýge nıettenip. – Komıssııalarǵa múshe depýtattar jumys barysynda atalǵan baǵdarlamanyń iske asyrylýyna baılanysty ortalyq memlekettik organdar men kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń esepterin tyńdady. Sondaı-aq, oblystyq máslıhattar janyndaǵy óńirlik komıssııalardyń da málimetterin paıdalandyq jáne olarmen birge jumys istedik. Depýtattar baǵdarlama boıynsha salynyp jatqan nysandardy arnaıy baryp kórdi jáne nesıe alǵan kásipkerlermen kezdesýler ótkizdi. Jergilikti jerdegi birqatar máseleler anyqtalyp, solarǵa qatysty tıisti usynystar jasaldy. Týyndaǵan máselelerdi sheshý úshin komıssııalar memlekettik organdar men ulttyq holdıngterden qosymsha aqparattar da suratty. Alaıda, bizdiń suratqan máselelerge barlyǵy birdeı túsinistik tanyta bermedi. Mysaly, ózim jetekshisi bolyp tabylatyn Energetıkalyq, ındýstrııalyq ınfraqurylymdardy damytý, kásipkerlikti jáne iskerlik belsendilikti qoldaý komıssııasy boıynsha Qarjy mınıstrliginiń Memlekettik kirister komıtetinen jeke tabys salyǵyna baılanysty aqparat alý qıynǵa soqqanyn atap ótken jón. – Baǵdarlamany júzege asyrýǵa baǵyttalǵan qarjynyń ıgerilý nátıjesi qandaı boldy? – Búginde respýblıkalyq bıýdjetten, sondaı-aq Ulttyq qordan bólinetin qarajattyń maqsatty jáne tıimdi jumsalýyna baqylaý júrgizý boıynsha tórt komıssııa jumys isteýde. Al anyqtalǵan máselelerge kelsek, kólik-logıstıka ınfraqurylymyn damytý baǵytyna qatysty ýákiletti organdardyń málimetterine qaraǵanda, baǵdarlamada josparlanǵan 11 dálizdiń altaýynda ǵana jumys júrgizilýde. Keıbir ýchaskelerdiń qurylysy birneshe jylǵa sozylyp barady. Arasynda týyndaǵan daýǵa baılanysty sottasyp jatqandar da bar. Bıylǵy jyldyń qazanyna deıingi jaǵdaı boıynsha, 922 shaqyrym jol paıdalanýǵa berilgen. Al paıdalanýǵa berilgen osy ýchaskelerdegi jumys 2013 jyldyń basynda qolǵa alynǵan edi. – Qazirgi tańda Astana – О́skemen baǵyty boıynsha bólingen qarajat 70% ǵana ıgerilgen. Josparlanǵan jumystyń belgilengen merzimnen keshiktirilý sebebi nede? – Kólik-logıstıka ınfraqurylymyn damytý baǵytyn alatyn bolsaq, jol qurylysy jumystarynyń keshiktirilýine eń basty sebep – bólingen qarjynyń kóptegen qosalqy merdigerlerge bólshektenip, bólinip ketkendiginde jatyr. Al jol salynatyn ýchaskeler merdigerlerdiń shama-sharqyna, qarjy-ekonomıkalyq múmkindigine, eń negizgisi – qajetti jol-qurylys tehnıkalarynyń jetkilikti bolýyna qaraı berilýi tıis edi. Jumystardyń kesh bastalýy jáne kúzge qaraı bastalýy da óz áserin tıgizýde. Jumystyń qazirgi jaı-kúıi, qarqyny istiń bastapqy kezden-aq tıimdi uıymdastyrylmaǵanyn kórsetip turǵandaı. Sonyń saldary joldardyń sapasyz salynýyna soqtyrýy ábden múmkin. Ekinshiden, baǵdarlamada aıaqtalǵan jol qurylysynyń ár jyldary jáne avtomobıl dálizderi bólinisinde árbir sanaty boıynsha joldyń bir shaqyrymynyń boljamdy ózindik quny týraly kórsetkishter kórsetilmegen. Sonymen birge, «Qazavtojol» aksıonerlik qoǵamynda da, Avtomobıl joldary komıtetinde de jobalardy basqarýdyń biryńǵaı júıesi jasalmaǵan. Bul jobalardy basqarýǵa múmkindik bermeıdi. Mysal keltireıin, Ulttyq qordan jáne bıýdjetten qarjylandyrylatyn jobalar boıynsha «Qazavtojol» aksıonerlik qoǵamy, al halyqaralyq qarjy uıymdary qarjylandyratyn jobalar boıynsha Investısııalar jáne damý mınıstrliginiń Avtomobıl komıteti tapsyrys berýshi bolyp tabylady. Bul da basqarý júıesiniń birtutastyǵyna keri áserin tıgizedi. – Endi «Nurly jol» baǵdarlamasynda kórsetilgen jalǵa beriletin jáne nesıelik turǵyn úı qurylysy, sondaı-aq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq ınfraqurylymyn jańǵyrtý baǵyty boıynsha júrgizilgen jumys barysyna toqtalsańyz? – Aǵymdaǵy jyly Ulttyq qordan jalǵa beriletin jáne nesıelik turǵyn úı qurylysyna 202,5 mıllıard teńge baǵyttalǵan edi. Qyrkúıek aıynyń 1-ine deıingi málimetterge qaraǵanda, sol qarjynyń 110,2 mıllıard teńgesi ıgerilgen. Bul jerde nazar aýdaratyn ári jyl saıyn qaıtalana beretin birneshe ózekti másele bar. Olar – saraptama jasalǵan jobalaý-smetalyq qujattamanyń bolmaýy jáne ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylymdy júrgizý boıynsha jergilikti atqarýshy organdar men qurylys salýshylardyń ózara kelisimsiz áreket etýi. Jalpy, jappaı qurylys jumystary júrgiziletin aýdandarda ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylymdy salýǵa 78,5 mıllıard teńge kózdelgen bolatyn. Osy qarjynyń 50,7 mıllıard teńgesi oblystarǵa aýdarylǵan edi. Qazirgi kezde osy qarajattyń 95 paıyzy ıgerildi. Bes saýsaqtyń birdeı bolmaıtyny sııaqty, túrli sebepterge baılanysty ózge óńirlerge qaraǵanda, Soltústik Qazaqstan (67 paıyz) jáne Astana qalasy (69 paıyz) bólingen qarjyny ıgerýde salǵyrttyq tanytqan. Atalǵan baǵyt boıynsha jumys istegen komıssııa budan basqa da birqatar kemshilikterdi anyqtady. Negizinen olar jobalardy josparlaý men basqarý sapasynyń tómendigine qatysty. О́ıtkeni, konkýrstyq rásimder kesh ótkiziledi, josparlanǵan jumystardy oryndaý kesteleri jıi buzylady. Osynyń saldarynan bólingen qarajat tolyq ıgerilmeıdi. – Nurtaı Salıhuly, ındýstrııalyq jáne energetıkalyq ınfraqurylymdy damytýǵa qarastyrylǵan qarajattyń ıgerilý jaıy qalaı? – «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda eki ındýstrııalyq jobany júzege asyrý kózdelgen. Onyń biri – Atyraý oblysynda quny 233 mıllıard teńge bolatyn «Ulttyq ónerkásiptik munaı-hımııa tehnoparki» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń ınfraqurylymdyq nysandaryn salý. Buǵan 2014-2016 jyldary respýblıkalyq bıýdjetten jáne Ulttyq qordan 103 mıllıard teńge bólingen edi. Bul jobany iske qosý merzimi sozylyp ketýi múmkin. Sebebi, atalǵan nysan ınfraqurylymynyń jobalyq qujattamasy óz ýaqytynda daıyndalmaǵan, oǵan áli de ózgerister engizilip jatqan kórinedi. Onyń ústine ótken jyly osy jobaǵa bólingen qarajat tolyq ıgerilmeı, esep-shottarynda 21 mıllıard teńge qalyp qoıǵan. Bıylǵy jyly da shamamen 17 mıllıard teńge ıgerilmeı qalady degen boljam jasalyp otyr. Al ındýstrııalyq jobanyń ekinshisi – «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń ınfraqurylym nysandaryn salý jaıyna keletin bolsaq, tıisti 68 nysannyń 51-i qabyldanǵan, qalǵan nysandar jyl sońyna deıin tolyq tapsyrylmaq. – Shaǵyn jáne orta bıznesti jáne iskerlik belsendilikti qoldaý máselesi qalyp bara jatqan sııaqty... – Kásipkerlik sýbektilerine jeńildikpen nesıe berýge Ulttyq qordan jalpy kólemi 200 mıllıard teńge bólindi. Onyń ishinde «Nurly jol» baǵdarlamasyna ótken jyly 50 mıllıard teńge baǵyttaldy. Al kásipkerlikti qoldaýǵa bólingen osy jáne basqa da qarajattardyń jumsalýyna kelsek, jeńildetilgen nesıelerdi maqsatsyz paıdalaný boıynsha 8,7 mıllıard teńgeni quraıtyn qarjylyq zańnamany buzýshylyq anyqtalyp otyr. Bul bólingen nesıelerdiń maqsaty – óńdeýshi ónerkásibin damytý, jumys oryndaryn ashý. Negizi osy jaǵyna nazar aýdarý kerek. Sondyqtan «Báıterek» ulttyq basqarýshy holdıngi» AQ, «Qazaqstan Damý banki» AQ jáne «Damý» kásipkerlikti damytý qory» AQ bólinetin qarajatty maqsatty paıdalaný jáne óńdeýshi ónerkásiptegi óndiris kóleminiń ósýine olardyń áser etý turǵysynan baǵdarlamaǵa qatysýshy kásipkerlik sýbektileriniń qyzmetine tolyq monıtorıng júrgizýi qajet. Osyndaı máselelerge baılanysty komıssııa kásipkerlik sýbektileri boıynsha aqparat berýdiń arnaıy nysanyn ázirlegen bolatyn. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Álısultan QULANBAI, «Egemen Qazaqstan»