Airbus «Eır Astananyń» áleýetin arttyrady

Taıaýda Fransııanyń Týlýza qalasynda ornalasqan Airbus ushaq zaýytynda qazaqstandyq «Eır Astana» kompanııasyna «A320 neo» ushaǵyn tapsyrý saltanaty ótti. Otandyq áýe tasymaly salasyndaǵy mańyzy zor sharaǵa biz de tikeleı kýá bolǵan edik. «Eır Astana» kompanııasynyń áýe kemelerin kóbeıtip, el aýmaǵyndaǵy jáne halyqaralyq qatynastardaǵy reısterdi arttyryp jatqanyna kózimizdi jetkizgenbiz. Ulttyq tasymaldaýshy kompanııanyń qyzmet kórsetý sapasyn jaqsartý, qaýipsizdikti arttyrý, ekologııalyq talaptardy oryndaý, únemdilik syndy bas­ty-basty qaǵıdalardy nazarda ustap otyrǵany kóńil qýantty.

Artyqshylyqtary kóp «A320 neo»

Sóz basynda Qatar Airways, Doutsche Lutfhansa, Emirates syndy álemniń eń iri áýe kompanııalary quda túsip júrgen ushaq týraly qysqasha baıandap óteıik. Jalpy, A320 sanatyndaǵy ushaqtar shaǵyn fıýzelıajdy laınerlerdiń ishindegi kommersııalyq turǵydaǵy eń tabystysy bolyp sanalady eken. Álemdik ushaq jasaýshy kompanııalardyń arasyndaǵy eki kóshbasshynyń biri sanalatyn Airbus kompanııasy buǵan deıin dál osy sanattaǵy 12 800 ushaqty satyp úlgeripti. Jolaýshylarǵa yńǵaıly jaǵdaı jasaýda, janarmaıdy tıimdi paıdalanýda, tıisti baǵytty jyldam ushyp ótýde, qaýipsizdik saqtaýda jańa standart qalyptastyrǵan ushaq jaqyn qashyqtyqqa da, alys qashyqtyqqa da birdeı qolaıly. Sol úshin de Katar, Reseı, Amerıka, Ulybrıtanııa syndy elderdiń áýe kompanııalary A320-ny satyp alýǵa beıil. Bul ushaqtardyń jolaýshylar tasyma­lyn­da­ǵy ornyn baǵamdaý úshin árbir eki sekýnd saıyn jumyr jerdiń betine A320 ushaǵy ushyp-qonyp jatatynyn aıtsaq ta jetkilikti dep oılaımyz. Kún saıyn álemniń 1500 áýejaıy osy ushaqtarǵa qyzmet etedi eken. Sonaý 1988 jyly synaqtan sátti ótip, salonyna alǵashqy jolaýshysyn mingizgen ushaq sodan bergi aralyqta 100 mıllıonnan astam reıs jasap, 10,5 mıllıard jolaýshyny dittegen jerine jetkizgen. Al «Eır Astana» kompanııasy satyp alǵan «A320 neo» – osy sanattaǵy ushaqtardyń sońǵy, jetildirilgen túri. Jańa qozǵaltqyshtar ornatylyp, qanattary sharklet dep atalatyn tyń tásil boıynsha tuıyqtalǵan. Bul onyń atmosferadaǵy kedergini ońaı jeńip, jyldamdyǵyn arttyrýǵa, janarmaıdy az shyǵyndaýyna áser etedi. «A320 neo» basqa ushaqtarmen salystyrǵanda, janarmaıdy 15 paıyzǵa az tutynatyny onyń basty artyqshylyqtarynyń biri. 2020 jylǵa qaraı tehnıkalyq turǵyda taǵy da jetildirilip, janarmaı únemdiligin 20 paıyzǵa deıin jetkizýge tıis. Shaǵyn fıýzelıajdy reaktıvti ushaqtardyń eki klasy bar. Bireýi 16 kresloly, jeke oıyn-saýyq júıelerimen jabdyqtalǵan bıznes-klass bolsa, ekinshisi 132 oryndy ekonom-klasqa jatady. «Eır Astana» kompanııasynyń qoǵammen baılanys jónindegi vıse-prezıdenti Bella Tormyshevanyń aıtýynsha, kompanııa osy jalǵyz ushaqpen shektelip qalmaq emes. Airbus-pen arada osyndaı 11 ushaq satyp alý týraly kelisimge qol jetkizilipti. 2019 jylǵa deıin kompanııanyń ushaqtar parkin tolyqtyratyn áýe kemelerine elimizdiń ishki reısterine, sondaı-aq, Qytaı, Reseı elderine, Arab Ámirlikterine jáne Úndistanǵa qatynaıdy dep josparlanǵan.  

Ushaqtan túsip – ushaqqa

«Ushaqtan ushaqqa» degen qalyptasqan tir­kes bar edi ǵoı. Biz, ıaǵnı qazaqstandyq jýrnalıs­ter men blogerlerden jasaqtalǵan top Týlýza qalasyna taban tiregennen azdap jan shaqyryp aldyq ta, salyp uryp ushaq jasaý zaýytyna jol tarttyq. «Ushaqtan túsip – ushaqqa» dep otyrǵanymyz sol. Týlýza qalasynyń áleýmettik-ekonomıkalyq áleý­eti Airbus kompanııasyna tirelip tur desek artyq emes sııaqty. Alyp kompanııanyń shtab-páteri osy shaǵyn qalada qonys tepken. Basqa qalalardaǵy quramdas kompanııalaryn qosqanda Airbus-ta bas-aıaǵy 55 myń adam jumys isteıdi desek, sonyń 21 myńnan astamy Týlýzadaǵy zaýytta ter tógedi. Ushaq jasaý – velosıped nemese kólik jasaý emes. Onyń qajetti bólshekteriniń bárin birdeı bir qalada jasap, qurastyryp shyǵý tipti de múmkin emes kórinedi. Airbus ushaqtarynyń basty bólshekteri Fransııa, Germanııa, Ulybrıtanııa jáne Ispanııa elderindegi iri zaýyttarda jasalady. Solardyń barlyǵy «Belýga» atalyp ket­ken alyp Airbus-pen Týlýzaǵa jetkizilip, osy jerde qurastyrylyp, sońǵy burandasyna deıin bekitilip, boıalyp-syrlanyp, tapsyrys berýshi kompanııanyń logotıpi bederlenip, eń sońynda ushaq synaqtan ótkiziledi eken. Sol úshin Blanıak áýejaıynyń tóńiregindegi 700 gektardan astam jerde kompanııanyń bas keńsesi men alty óndiris alańy ornalasypty. Konstrýktorlyq jáne dızaın bıýrosy, ushqyshtar men tehnıkalyq qyzmetkerlerdi daıyndaý ortalyǵy da osy jerde. Jylyna 300 ushqysh daıyndaıtyn Airbus lıseıi jáne bar. 21 myń adam dep osy 700 gektar aýmaqta jumys isteıtinderdi ǵana aıtyp otyrmyz. Odan bólek Týlýza aýmaǵyndaǵy 100 myńnan astam adam aeroǵarysh salasymen tikeleı nemese janama baılanysty tirlikpen shuǵyldanady. Jalpy, Fransııanyń ońtústiginde ornalas­qan shahar Fransııanyń tarıhı-mádenı, ǵylymı orta­lyǵy ǵana emes, ónerkásibi órkendegen qala­la­­ry­nyń biri sanalady. Qalanyń orta­ly­ǵyn­da­ǵy sonaý orta ǵasyrlarda salynyp, murty buzyl­maı saqtalǵan tarıhı eskertkishterdi, syny ketpegen shirkeýlerdi, kezinde at pen arbaǵa arnalyp tóselip, sodan beri sapasyn joǵaltpaǵan, tastan tóselgen tar kóshelerdi kórgennen keıin qalanyń syrtyndaǵy alyp óndiris ornyna birden boı úıretý qyzyq eken. Shahar syrtyndaǵy kórinis múlde basqasha. Ishinde týra maǵynasynda at shaptyryp alýǵa bolatyn jabyq angarlarda jumys qyz-qyz qaınap jatyr. Beı-bereket júrgen adam kórmeısiz, aıqaılap buıryq berip jatqandar da joq. Bári tártippen, minsiz jumys isteıtin saǵat sııaqty ret-retimen júrip jatyr. Biz bas suqqanda alyp angardyń ishinde bir mezgilde 6 ushaqtyń qanat-quıryǵy, fıýzelıajy, ıaǵnı ushaqtyń negizgi tulǵasy bir-birine qurastyrylyp jatty. Angardyń syrtynda qurastyrylyp qoıylǵan, endi syrtqy árleý jumystary jasalatyn taǵy 3 ushaq qańtarylyp tur. Ushaqtar jaqyn kúnderi Blanıak áýejaıynan birinshi ret kókke kóterilip, synaqtan ótkizilýge tıis. Synaqtan sátti ótken, Qazaqstanǵa qaıtatyn sátti kútip turǵan bizdiń ushaq ońashalaý aýmaqta bólek tur eken. Búıirine «Eır Astana», «A320 neo» degen jazýy bederlengen ushaq alystan menmundalap, kózge jyly ushyraıdy. Dúnıe júzi boıynsha beıbit maqsatqa arnal­ǵan, azamattyq avıasııaǵa qajetti ushaq­tard­y jasaý­men jarty ǵasyrdan beri aınalysyp kele jat­qan Airbus-tyń tabysy da mıllıardtarmen esep­teledi. A320-nyń kommersııalyq dırektory Frank Novallonnyń aıtýynsha, jyldyq tabysy 45,9 mıllıard eýrony quraıdy. Amerıkalyq Boeing-tyń basty básekelesi bolyp tabylatyn kompanııanyń tapsyrys portfeli aldaǵy 10 jylǵa deıin josparlanyp qoıylǵan. Iаǵnı, ekonomıkalyq daǵdarys, kiristiń kemýi syndy qaýip-qaterlerińizden onsha qorqa qoımaıdy. Tabysy – óziniń qalaı jumys istegenine ǵana baılanysty, álemdik naryqtaǵy anaý-mynaý ahýaldar áser ete qoımaıdy. Onyń ústine, qajetti bólshekter ázirleıtin kompanııalary Eýropa men Azııanyń eń bedeldi, ekonomıkalyq lokomotıvi bolyp sanalatyn elderde ornalasqan. – Airbus-ty jahandyq kompanııa deýge ábden bolady. Biz alǵash ret azamattyq ushaq­tar­dy birizdendirý qaǵıdatyn júzege asyrǵan alǵashqy kompanııamyz. Iаǵnı, ushqyshtardyń kabınasy, sondaı-aq, barlyq ushaqtardy basqarý tásili birdeı deýge bolady. Sonyń arqasynda áýe kompanııalary úshin ushqyshtar men tehnıkalyq personaldy ázirleý joly ońaılap, shyǵyn burynǵymen salystyrǵanda áldeqaıda azaıdy. Bizdiń kompanııamyz ushaq­ty áýe kompanııa­la­ryna satyp qana qoımaı, odan keıingi ara­lyq­ta da táýliktiń kez kelgen ýaqytynda, jer sha­ry­nyń kez kelgen núk­te­sinde ushaqtarǵa teh­nıkalyq qyzmet kór­setýdi jalǵastyra bere­di. Klıentterimizdiń kóp­­tigi jáne olardyń rızalyǵy bul jumystyń óte oryndy ekenin kórsetip otyr, – deıdi Novallon myrza. Frank Novallonnyń aıtýynsha, kompanııa óndiristik qýaty men ónimi ekologııalyq mened­jementtiń halyqaralyq standarttary­na tolyqtaı jaýap beretin alǵashqy kom­pa­nııalardyń biri eken. О́nerkásip prosesteriniń qorshaǵan ortaǵa tıgizetin keri áserin odan ári tómendetý úshin jumysty jalǵastyra berýge nıetti. Ushaqty tapsyrý saltanatyna «Eır Astana» men Airbus kompanııalarynyń basshylary, túrli BAQ ókilderi qatysty. Fransııanyń Qazaq­stan­daǵy elshisi Fransıs Eten, Qazaqstannyń Fransııadaǵy elshiliginiń ókilderi de saltanatty sharanyń basynan tabyldy. Tájirıbeli ushqyshtar, basqa da mamandar kóp. Osy sharada «Eır Astana» prezıdenti Pıter Fosterdi áńgimege tartqan edik. Onyń aıtýynsha, A320 ushaqtarynyń paıdalaný kórsetkishteri, sıpattamalary onyń senimdi, qaýipsiz ári yńǵaıly laıner ekendigine eshqandaı kúmán qaldyrmaıdy. – «A320 neo»-da tıisti kórsetkishterdiń bar­lyǵy jetildirilgen. Yńǵaılylyq, qaýipsizdik jáne únemdilik sııaqty talaptardyń barlyǵyna tolyq­taı jaýap bere alady. Bul ushaq bizdiń kom­panııanyń áýe baǵyttaryn keńeıtýge jol asha­dy. Ony Japonııa, Qytaı, Ońtústik Azııa jáne Eýropa elderine ushyrýdy josparlap otyrmyz. Astana men Almatyǵa jańa reıster ashylyp, jolaýshylar aǵyny artýǵa tıis, – deıdi Pıter Foster. Saltanatty shara basynan «Eır Astana» kompanııasynyń aǵa vıse-prezıdenti Erbol Ospanovty kórdik. Otyz jyldan astam táji­rı­besi bar, «TÝ-154», «Boeing 747», «Boeing 757», «Boeing 767» syndy talaı ushaqtardy tiz­gin­degen, uzaq ýaqyt Qazaqstan Prezıdentiniń áýe kemesiniń komandıri bolǵan Erbol Abylaı­ulynyń jańa ushaqqa kóńili tolǵany baıqalady. «A320 neo» -nyń salonyna minip, shtýrvalǵa otyryp ta kóripti. – Qazir osy shara bitkennen keıin ózimizdiń ushqysh­tar elge ushyp ketedi. Erteń Almatynyń áýejaıynda turýǵa tıis. Men sizdermen qala­myn. О́zimniń de birden jańa ushaqqa otyryp, ushyp ketkim kelip edi. Biraq basqa da ju­mystarǵa baılanysty qala turýyma týra keldi, – deıdi ol. Erbol Ospanov aıtqandaı, «Eır Astana» kompanııasynda burynnan bar Airbus-tarmen ushyp júrgen ushqyshtar úshin jańa tehnıkany tizgindeý qıynǵa túspeıdi eken. Onlaında birneshe saǵat kýrstan ótip, synaq tapsyrsa jetip jatyr. Ushaqty zaýyttan satyp alǵannyń taǵy bir artyqshylyǵy – kabınasyna óziń tapsyrys beresiń. Salonyn ózińe unaǵan bylǵarymen qaptaýǵa, keıbir prıborlardy ózińe unaǵandaı etip jabdyqtaýǵa bolady. A320 neo-nyń salony, ushqysh kabınasy solaı derbes tapsyrys boıynsha árlengen. Aıtpaqshy, «Eır Astana» men «Astana EKSPO-2017» ulttyq kompanııasynyń arasynda yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıylǵany belgili. Sóıtip, «Eır Astana» «EKSPO-2017 resmı áýe tasymaldaýshysy» degen eksklıýzıvti mártebege ıe bolǵan-dy. Demek, halyqaralyq kórmege keletin týrıster tasqynyn arttyrýǵa, halyqty halyqaralyq hám ishki reısterde sharshatpaı-shaldyqtyrmaı tasýǵa jańa ushaq at salysatyn bolady. Sonymen, bizdiń Týlýza qalasyna baryp, ushaq zaýytyn aralap kórip, otandyq áýe kompanııasynyń floty jańa áýe keme­si­men tolyqqanyna kýá bolǵanymyzǵa da bir­neshe kún ótti. Jańa ushaq jurt nazaryna usy­nylǵannan keıin birneshe saǵattan soń kókke kóterilip, Qazaqstanǵa samǵap ketken bolatyn. Saltanatty shara kezinde belgili bolǵandaı, 16 qarasha kúni «A320 neo» elorda áýejaıynda jurt nazaryna usy­nyldy. Al kesheden bastap áýe kemesi qazaqstandyq hám sheteldik jolaýshylarǵa qyzmet kórsetýin bastap ketti. Arnur ASQAR, «Egemen Qazaqstan» Astana – Týlýza – Astana