Jyldyń basty qujaty

Qazaqstan halqy jyl saıynǵy Jol­daýdy asyǵa kútedi. О́ıtkeni, ár Jol­daýdyń orny bólek.  Onda  eldiń aldaǵy strategııalyq ba­ǵyt­tary aıqyndalyp, taıaý ýaqyttaǵy basym baǵytta­ry belgilenedi, aıqyn maqsat qoı­ylady, qo­ǵam­daǵy barlyq ózekti máselelerge dáıekti de tolyqqandy jaýap beriledi. Bıylǵy Joldaýdyń ózegi ótken jylǵy Joldaýdyń negizinde qabyldanǵan «Qazaq­stan Respýblıkasynyń 2020 jylǵa deıingi Strate­gııalyq damý josparynda» bekitilgen «Áleý­mettik jańarý – jańa áleýmettik saıa­sat­ty» iske asyrý bolyp tabylady. Iаǵnı, bıyl­ǵy Joldaý da elimizdegi júrgizilip jatqan reformanyń tereń oılastyrylǵan, kesip-pishilgen ári sapaly reforma ekendigin taǵy bir ret dáleldeıdi. Jedeldetilgen ekonomıkalyq jańarý eldi aldaǵy on jyl­dyqtaǵy jedel ın­dýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq damytýdyń mem­le­­kettik baǵ­darlamasy aıa­syn­da júzege asy­rylady. О́ńdeý salasy shı­kizatty ón­dirý salasynyń deńgeıinen asyp túsetin bolady. 2020 jylǵa qaraı otandyq jáne sheteldik ınvestısııa­nyń shıkizattyq emes sektordaǵy úlesi 30 paıyzǵa artady, ishki jalpy ónim de 30 paı­yzǵa kóbeıedi, ishki jalpy ónimdegi shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesi 40 paıyzdy quraıdy. Bilikti mamandar­dyń sany 40 paıyzǵa jetip, jumyssyzdyq deńgeıi 5 paıyzǵa deıin tómendeıdi. Aýyl sharýashylyǵynda da buryn bol­ma­ǵan jobalar iske asyrylady. Saladaǵy jańa ózgerister aýyl sharýashylyǵynyń máshı­nelerin jasaý, hımııa jáne tamaq óner­kásibi, sondaı-aq jem óndirisi men tehnıkany jón­deý salasynyń da kúrt ósýine serpin beredi. Joldaýda atap kórsetilgen mindetter aýyl sharýa­shy­lyǵyndaǵy zor resýrstardy ıgilikke jara­tý­ǵa bastaıdy. Aýyl sharýa­shylyǵyn ındýs­trııa­landyrýdyń mańyzdy bóligi bolyp taby­latyn bul sharany iske asyrý Úkimet pen  aı­maq ákimderine shegelep mindetteldi. Sonymen birge, Úkimet pen aımaq ákimderine óńirdi da­my­tý baǵdarla­masyn jasap bekitý tapsyryldy. Aımaqtardy damytý elimiz táýelsizdik al­ǵan jyldardan beri nazardan tys qalǵan emes. Ár aımaqtyń óndiristik, klımattyq shıkizat­tyq, kommýnıkasııalyq jáne áleý­mettik ózindik erekshelikteri bar. Joldaýda óńirlerdi damytý baǵdarlamasyn jasaý tap­syrylýy da osyndaı erekshelikterdi eskerý qa­jettigin bildiredi. Jer kólemi úlken mem­le­ketterdiń kópshiliginde aımaqtardyń da­mýy­nyń birkelki emestigi kezdesedi. Munyń ózi ár aımaqtaǵy halyqtyń tur­mys-tirshiligi men tabysyndaǵy eleýli aıyrma­shy­lyqtyń paıda bolýyna  ákelip soǵady. Sondyq­tan da halyqtyń bir bóligi tabysy kóp, turmysqa qo­laıly aımaqtarǵa aǵylady. Aımaqtardy da­my­­týdyń baǵdarlamasyn jasaý tapsyrylýy da osyn­daı keleńsiz qubylysty azaıtýǵa baǵyt­tal­ǵan is-sharalar destesin qurý bolyp tabylady. Bıylǵy Joldaý, joǵaryda aıtylǵandaı, áleýmettik salany sapaly damytýǵa baǵdar­laný sıpatymen erekshelenedi. Búginge deıin bilim berý, densaýlyq saqtaý jáne til memlekettik baǵdarlamalary bekitildi. Sonymen birge, Úkimet pen ákimderge osy jyldyń 1 mamyryna deıin eńbekpen qamtýdyń jańa strategııasyn, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn ja­ńar­tý, halyqty sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etý sııaqty mańyzdy jańa baǵdarlamalar jasap, qabyldaý tapsyryldy. Halyqtyń ál-aýqaty men turmysynyń jaqsarýy da eń aldymen osy sharalardyń qanshalyqty iske asýynan kó­rinbek. Sońǵy jyldary kóbirek kóńil bóline bastaǵan bul saladaǵy jumystar mıllıon­da­ǵan qarapaıym adamnyń kúndelikti másele­lerin sheshýge baǵyttalady. Bıylǵy Joldaýda sapaly bilim berý Qazaqstannyń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq da­mýy­nyń negizine aınalý kerektigi erekshe atap kórsetildi. Bul maqsatqa jetý úshin bilim berý isi odan ári jańǵyrady. Kásiptik jáne teh­nıkalyq bilim berý mazmuny tolyqtaı jańarady. Joǵary bilim berý isinde de sapaly bilim berý birinshi orynǵa qoıyla­dy. Damyǵan elderde 1 mıllıon adamǵa 1-6 ýnıversıtetten kelse, Qazaqstanda bul kórsetkish 9-ǵa jetedi. Bul tym kóp. Ǵylym kandıdattary men doktorlaryn daıyn­daýda sandyq kórsetkish joǵary bolǵany­men, 60 ǵylym kandıdatynyń jáne 37 ǵylym doktorynyń bireýi ǵana ǵylymmen shuǵyl­da­na­dy. Qalǵandary qaıda júr? Sondyqtan da, bı­yldan bastap ǵylymı ataqtar beretin Ǵylymı keńester jumystaryn toqtatady. Bul másele kópten beri kóterilip kelgenimen, nátıje shyqpaǵan edi. Endi olaı bolmaıtyn boldy. Joldaýdaǵy eńbekpen qamtýdyń jańa baǵdarlamasyn jasaý máselesi búgin ǵana kóterilip otyrǵan joq. Daǵdarysqa qarsy «Jol kartasy» baǵdarlamasy boıynsha ótken 2 jyldyń ózinde ǵana ondaǵan myń adam jańa jumys oryndarymen qamtamasyz etildi, jumyssyzdyq azaıyp, qalalar men aýyldardyń ınfraqurylymy jaqsara tústi. Aldaǵy ýaqytta jumyspen qamtýdaǵy ahýal ózgeretin bolady. Jumyspen qamtýǵa bólingen qarjy memleket qarjysyn paıdalaný úshin emes, ózin jáne otbasyn eńbek etip asyraýǵa baǵyttalýy tıis. Járdemaqy ju­myssyz adamǵa onyń jumyssyz otyrǵan­dyǵy úshin emes, onyń jańa kásipti meńgerýi úshin beriledi. El baılyǵy onyń tabıǵı qorlarynan qurylýy mindetti emes. Memleket adamdar qabiletiniń jarqyrap ashylýyna negiz jasaýy kerek. Memleket eńbekke jaramsyzdar men az qamtylǵandarǵa ǵana kómek beredi. Memlekettiń sharýasy ishki saıasatpen jáne eldiń ekonomıkalyq-áleýmettik da­mýyn júzege asyrýymen ǵana shektelmeıdi. Qazaqstan álemdik qoǵamdastyqtyń tolyq­qan­dy múshesi ǵana emes, álemdik oqıǵa­lar­dyń, halyqaralyq uıymdardyń da belsendi qatysýshylarynyń biri. Sondyqtan da jyldaǵy Joldaý sııaqty bıylǵy Joldaýda da Qazaqstannyń basym baǵyttary kórse­til­di. Qazaqstannyń syrt­qy saıasaty bizdiń barlyq áriptes­teri­mizdiń úmitin aqtaıtyn bo­lady jáne Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yn­tymaq­tastyq uıymyna tóraǵalyq kezinde bas­taǵan janjaldardy retteý jumysyn odan ári jalǵastyrady. Áleýmettik saıasattyń aldaǵy 10 jyl­da­ǵy mindetteriniń edáýir bóligi 2015 jylǵa deıin-aq oryndalatyn bolady. Joldaýdaǵy mindetterdiń  asyra orynda­la­tynyna da senim bildirilip otyr. Basqasha bolýy da múmkin emes. Birlik pen yntymaq jáne búkilhalyqtyq qoldaý bar jerde ǵana óreli ister atqarylady, órken­di damýǵa qol jetkiziledi. Joldaý memlekettik deńgeıde sheshimin kútken  máse­le­lerdiń taıaý arada orynda­la­tyndyǵyn pash etýmen qatar, el ekono­mıka­synyń órkendeýiniń, syndarly saıasaty­myzdyń, turaqty saıası júıemizdiń, prezıdenttik basqarýdyń tıimdiliginiń aıqyn kóri­nisin de bildiredi. Joldaý ótken jyldardaǵy at­qarǵan isterimizdi qorytyndylap, bola­shaqqa baǵdar jasaıdy. Murat MUHAMEDOV, Qyzylorda oblysy ákiminiń orynbasary, saıası ǵylymdar doktory, professor.