ÚKIMET «Egemen Qazaqstannyń» aptalyq qosymshasy

Salany damytýdyń kilti – eńbek ónimdiligin arttyrý

Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aqylbek  KÚRIShBAEVPEN áńgime

– Bıylǵy jańa Joldaýda aýyl sharýa­shy­lyǵyn damytýdyń kórsetkishteri mejelengen. Máselen, eńbek ónimdiligi 2014 jyl­ǵa deıin 2 ese, 2020 jylǵa deıin 4 ese ósýge tıis. Osyǵan qol jetkizýdiń naqty shara­lary bar ma? Ol qandaı sharalar?

– Aýyl sharýashylyǵyndaǵy eńbek ónimdi­ligin arttyrý boıynsha Joldaýda belgilengen mindetterdi júzege asyrý úshin salany tehnıka­lyq jáne tehnologııalyq turǵydan qaıta jaraq­tandyrý qajet. Osy rette qazirgi zamanǵy tehnologııalar boıynsha jumys isteıtin jańa iri óndiristerdi salý jónindegi ınvestısııalyq jobalardy iske qosýdyń mańyzy erekshe bolyp otyrǵandyǵyn aıtpaqpyn. Sebebi, biz osy ar­qyly aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń jalpy kólemindegi zaman talabyna saı jańasha jumys isteı alatyn aýylsharýashylyq qurylymda­rynyń úles salmaǵyn burynǵyǵa qaraǵanda, áldeqaıda ulǵaıta túsetin bolamyz. Mine, osy baǵytta qazirgi kúni birqatar sharalar kesheni ázirlenip, iske asyryla bastady.

Osy istiń erekshe mańyzdylyǵyna baıla­nys­ty bizdiń memlekettik qoldaý jónindegi barlyq baǵdarlamalarymyz, sonyń ishinde, tehnıka men jabdyqtardy lızıngke berý, jeńil­dikti nesıe berý, agrarlyq ǵylymdy damytý, óndiriske jańa tehnologııalar men ǵylymı ázirlemelerdi engizý, ınnovasııalyq qyzmetti damytý sekildi sharalardyń barlyǵy atalǵan maqsatqa qaraı baǵyttalyp otyr.

Sonymen, egin sharýashylyǵynda salany ındýstrııalandyrý boıynsha jalǵyz jol – ol egis alańdarynyń qurylymyn ártaraptandyra otyryp, aýyspaly sebýge kóshý, ıaǵnı dara da­qyl egisinen ketý bolyp otyr. Osyǵan baıla­nys­ty salaǵa aýqymdy hımııalandyrýdy jáne qazirgi zamanǵa saı ylǵal saqtaý tehnologııa­laryn meılinshe molynan engizýge mán beriledi. Osyndaı sharalardyń esebinen egistik aına­lymyna jańa jerlerdi jáne erterekte aına­lymnan shyǵyp qalǵan sýarmaly jerlerdi qaıta tartý jumystary júrgiziledi.

Mal sharýashylyǵy salasynda sapaly da mol ónim beretin asyl tuqymdy sheteldik maldardy ımporttaý jáne bizdiń jaǵdaılarǵa beıimdelgen joǵary genetıkalyq sıpattamasy bar tuqymdardyń áleýetin paıdalaný arqyly jergilikti tuqymdardyń tektik qoryn jaqsartý isine erekshe mán berilýde. Osy arqyly biz elimizdiń mal sharýashylyǵy ónimderiniń eks­port kólemin meılinshe jedel sheshý baǵytyn ustanyp otyrmyz.

Qaıta óńdeý salasynda memlekettik qoldaý sharalary arqyly kásiporyndardy tehnıkalyq jáne tehnologııalyq qaıta jaraqtandyrý, sondaı-aq bul salaǵa ınvestısııa tartý isi yntalandyrylýda. Osy úshin qaıta óńdeý ká­sip­oryndarynyń bank nesıeleriniń paıyzdyq stavkalary, óndiriske halyqaralyq sapa stan­darttaryn engizý boıynsha shyǵyndary ishinara sýbsıdııalanady.

Sonymen, aýyl sharýashylyǵyndaǵy qazirgi eńbek ónimdiliginiń tómen deńgeıine aýyl sha­rýashylyǵynda jumyspen qamtylǵandardyń ishinde úles salmaǵy 70 paıyzdan astamdy quraıtyn óz betinshe jumyspen qamtylǵan halyqtyń bolýy aıtarlyqtaı yqpal etip keldi. Mundaı adamdardyń basym bóligi úı qasyn­daǵy jeke qosalqy sharýashylyqtarmen shuǵyl­danatyndyǵyn sizder bilesizder. Endi aýyl sharýashylyǵynda mamandanǵan iri óndirister men taýarly fermalardy, ıaǵnı shaǵyn sharýa­shylyqtardy qurý arqyly qalyptasyp qalǵan osy daǵdyny buzý kózdeledi. Osy máseleni iske asyrýda joǵaryda aıtylǵan sharalar edáýir kómektesedi.

Onyń ústine, aýyl sharýashylyǵy óndirisin irilendirý jáne damytý sharalarymen qatar, bıylǵy Joldaýda belgilengen mindetterdi iske asyrý úshin qabyldanǵan «Jumyspen qamtý baǵdarlamasy-2020» aıasynda respýblıka boıyn­sha óz betinshe jumyspen qamtylǵandardyń úlesin 33 paıyzdan 26 paıyzǵa deıin qysqartý sharalary qarastyrylýda. Bul shara shamamen 600 myńnan astam adam­dy qamtıtyn bolady.

Aýyl sharýashyly­ǵyn­­daǵy eńbek ónimdi­ligi mine, osyndaı ju­mys­tardy júzege asyrý arqyly artatyn bolady.

– Joldaýda «etti mal sharýashylyǵyn da­mytýda buryn-soń­dy bolyp kórmegen jo­ba júzege asyryla­dy» delingen. Ol qan­daı joba? Taratyp aıta ketseńiz.

– Etti mal sharýashy­lyǵyn damytý jáne onyń eksportyn artty­rý­ǵa baǵyttalǵan joba elimizdiń agroónerká­sip­tik kesheni salasynda jú­zege asyrylatyn aý­qym­dy joba bolmaq. Bú­ginde bul joba boıynsha jumystar bastalyp ketti. Jobanyń maqsaty elimizdegi etti baǵytta­ǵy iri qara mal úlesin arttyryp, et eksportyn ulǵaıtýdy jolǵa qoıý bolyp tabylady. Osy is­tiń aıasynda joǵary ónimdi maldardy ósirý­men jáne mal bordaqy­laý alańdaryn tolyqtyrýmen aınalysatyn reprodýktor sharýashylyqtardy qurý josparlan­ǵan. Reprodýktor sharýashylyqtardaǵy asyl tuqymdy mal basy aýyl sharýashylyǵy qury­lymdaryndaǵy maldardyń sapaly túrlenýine baǵyttalýy tıis. Jobanyń quramdas bóligi retinde shet el seleksııasynyń asyl tuqymdy etti baǵyttaǵy maldaryn ákelý qarastyrylyp otyr.

Osy joba júzege asyrylǵan kezde mal bor­daqylaý alańdaryn tolyqtyrý, asyl tuqymdy joǵary ónimdi etti baǵyttaǵy mal úlesin arttyrý máseleleri sheshimin tabady. Nátıje­sinde et eksporty kólemi qazirgige qaraǵanda, áldeqaıda óse túsedi.

– Aýyldyń qazirgi ahýaly týraly eki­udaı kúı keshemiz. Agroónerkásiptik keshende, onyń jekelegen salalarynda damý úderisi aıqyn baıqalyp otyr. Biraq aýyl­dyń kúıi jaqsardy dep aıtý qıyn. Buryn Keńes odaǵynyń tusynda qosalqy sharýa­shy­lyq, ıaǵnı qosymsha tabys kózi retinde ǵana baǵalanǵan aýladaǵy 5-6 bas iri qara, 20-30 bas usaq malǵa endi búkil otbasynyń jaǵdaıy qaratylyp otyr. Basqadaı tabys kózi joq. Osymen jumyssyzdyq eńserildi dep aıtýǵa bola ma? Aýylǵa kómek kórsetýde endi árbir otbasyna deıin jetý tapsyrylyp otyr. Osynyń qandaı joldary bar?

– Bul suraqtyń jaýabyn men joǵaryda eńbek ónimdiligin arttyrý máselesine qatysty ishinara aıtyp kettim. Oǵan qosymsha aıtarym, 2011 jyly Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi tarapynan aýyl halqyna shaǵyn nesıeler berý isi keń kólemde qolǵa alynýda. Sonymen qatar, aýyl halqyn shaǵyn nesıelendirý úshin shaǵyn nesıelik uıymdardy nesıelendirý jáne aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshileri men shaǵyn bıznesti nesıelendirý jumystary júzege asy­ry­lýda. Osy isterge respýblıkalyq bıýdjettiń qarajattary jáne «Aýyl sharýashylyǵyn qar­jylaı qoldaý qory» AQ-tyń ózindik qara­jattary paıdalanylatyn bolady.

«Jumyspen qamtý baǵdarlamasy – 2020» jobasyna sáıkes, Eńbek jáne halyqty áleý­mettik qorǵaý mınıstrligi tarapynan aýylda ózi­niń isin uıymdastyrýǵa tilek bildirgen aza­mat­tarǵa 5 jyldan artyq emes merzimge, 3 mıllıon teńgeden aspaıtyn somaǵa, jergilikti atqarýshy organdar belgileıtin syıaqy boıynsha shaǵyn nesıeler usynylady.

Mınıstrlik júzege asyratyn nesıelendirý baǵdarlamalarynyń sharttaryna sáıkes, aýyl halqyn shaǵyn nesıeleý baǵdarlamasy joǵary­da atalǵan sharttardyń ishindegi eń qolaılysy bolyp tabylady. Nesıeniń bul túrine aýyldyq jerlerde turatyn, biraq jumys istemeıtin nemese tabysy kún kóris deńgeıinen tómen jeke tulǵalar ıe bola alady. Shaǵyn nesıe 3 jylǵa deıingi merzimge, jyldyǵy 9,5 paıyzdyq stavkamen, 1 mıllıon teńgege deıingi mólsherde, mindetti túrde ótimdi kepildikti usyný sharty­men beriledi. Osy baǵdarlamany iske asyrý úshin 2011 jyly «Aýyl sharýashylyǵyn qar­jylaı qoldaý qory» AQ-qa respýblıkalyq bıýdjetten 1 mıllıard 500 mıllıon teńge bólindi.

2011 jyldan bastap iri qara mal basynyń analyǵyn jáne et tuqymdy jas maldy ósirý úshin óndirýshi buqalardy satyp alýǵa AО́K nysandaryn shaǵyn nesıelendirý boıynsha «Sybaǵa» baǵdarlamasy iske asyryla bastady. Ony júzege asyrý úshin respýblıkalyq bıýdjetten 1 mıllıard 500 mıllıon teńge qaras­ty­rylǵan. Nesıeler usaq fermerlik sharýashy­lyqtarǵa jyldyǵy 6 paıyzdyq stavkamen 7 jylǵa deıingi merzimge 7,5 mln. teńgege deıingi kólemde beriletin bolady.

– Qazaqstan sońǵy jyldary álemdik ry­nokqa turaqty túrde astyq eksporttaıtyn elge aınaldy. Al un eksportynan tórtinshi jyl qatarynan birinshi orynda keledi ekenbiz. Osymen astyq derjavasyna aınaldyq dep aıta alamyz ba? Bul jónindegi jetistikterdi turaqtandyrýdyń qandaı naqty múm­kindikteri bar? Astyq jáne un ekspor­tyn damytýdyń sharalary men baǵyttary týraly aıta ketseńiz.

– Qazaqstan eń qolaısyz jyldardyń ózinde elimizdiń azyq-túliktik qaýipsizdigin qamtama­syz etý jáne eksportqa edáýir astyq satý úshin jetkilikti mólsherde astyq óndirip keledi. Suranystyń bar bolýy, rentabeldilik pen tabystyń joǵary deńgeıi astyq sektoryn odan ári damytý, astyq pen onyń qaıta óńdelgen ónimderin óndirýdi arttyrý úshin negizgi faktor bolyp tabylady. Sońǵy 5 jylda (2006-2010 jyldar) astyq óndirisi­niń ortasha jyldyq kólemi 17,0 mln. tonnany qurady, bul onyń aldyndaǵy 5 jyldyń (2001-2005 jyldar) kórsetki­shinen 2,4 mıllıon tonnǵa nemese 16,4 paıyzǵa joǵary.

Astyq óndirisiniń ósýi astyq pen onyń qaıta óńdelgen ónimderi eksporty kóleminiń joǵarylaýyna septigin tıgizdi. Sońǵy 5 jylda (2006-2010 jyldar) astyqqa shaqqandaǵy undy qosyp alǵanda, astyq eksportynyń ortasha jyldyq kólemi 7,7 mln. tonnadan aınaldy. Bul onyń aldyndaǵy 5 jyldyń (2001-2005 jyl­dar) kórsetkishinen 3,3 mln. tonnaǵa nemese 75 paıyzǵa artyq. Kórsetilgen jyldary astyq pen undy eksportqa satýdan 7,6 mlrd. AQSh dollary tústi. Bul onyń aldyndaǵy 5 jyldan 5,3 mıllıard dollarǵa nemese 3,3 esege artyq.

Nátıjesinde Qazaqstan astyq eksporttaýshy álemdik on memlekettiń ishine kirdi. Al 2007 jyldan bastap Qazaqstan un eksporty boıyn­sha álemde jetekshi orynda keledi.

Qazaqstan astyǵynyń satý rynogyn ulǵaıtý, ony úshinshi elderdiń rynogyna jyljytý úshin tasymaldaý shyǵyndaryn sýbsıdııalaý, eksport ınfraqu­ry­lymyn jáne kóliktik logıs­tıkany damytý boıynsha sharalar qabyldanýda.

Mysaly, 2010 jyly Ámira­bad aılaǵynda (Iran) astyqty jyldyq ótkizý qabilettiligi 700 myń tonnaǵa deıin jetetin jáne bir mezgilde saqtaý kólemi 53 myń tonna bolatyn astyq ter­mınaly paıdalanýǵa berildi. Ony iske qosý nátıjesinde Iran jáne Kavkaz memleketteriniń rynogyna astyq eksporty úshin kóliktik-logıstıkalyq tizbe qu­rý jumysy aıaqtaldy. Bolashaq­ta astyqty qaıta tıep jóneltý boıynsha termınaldyń qýatty­lyǵy jylyna 1 mıllıon ton­naǵa deıin ulǵaıtylýy múmkin.

Kaspıı teńizinde Aqtaý aılaǵy – Ámirabad aılaǵy kóliktik-logıstıkalyq dáliziniń qurylýy astyqty Iran ryno­gyna eksporttaýmen qatar ózara astyq almastyrý (SWAP) ope­ra­sııalary arqyly olardy úshin­shi elderdiń rynogyna shy­ǵa­rý múmkindigin beredi.

Qazirgi ýaqytta О́zen – Gorgan temir jol jelisin salý júzege asyrylýda, ol Qazaqstandy (Túrkimenstan aýmaǵy arqyly) Iranmen baılanystyrady jáne qazaqstandyq astyqtyń eksporttyq jáne tranzıttik áleýetin 3 mıllıon tonnaǵa deıin ósirýge múmkindik beredi. Bul joba Qazaqstandy Túrkimenstan, Iran, Parsy shyǵanaǵyndaǵy eldermen, Ońtústik jáne Oń­tústik-Shyǵys Azııa elderimen tikeleı jalǵas­tyratyn qosymsha tranzıttik jol qurýǵa baǵyttalǵan.

Qazaqstandyq astyqty eksporttaýdyń keleshegi bar baǵyttyń biri Qytaı bolyp tabylady. «Azyq-túlik kelisim-shart korporasııasy» UK» AQ Qytaı shekarasynda temir jol astyq termınalyn salý jónindegi máselemen shuǵyl­danýda. Bul termınaldyń jyldyq ótkizý kabilettiligi shamamen 500 myń tonna kóleminde bolady jáne ony 1 mıllıon tonnaǵa deıin ósirý múmkindigi qarastyrylady. Osyndaı eseppen salynatyn termınalda bir mezgilde 25 myń tonna astyq saqtaýǵa bolady. Osy másele qazir pysyqtalý ústinde.

– Qazaqstanda egin sharýashylyǵyn júr­gizýdiń táýekeli mol, tabıǵatqa táýeldilik basym. Osy jaısyzdyqty eńserýdiń qandaı amaldary bar? Mınıstrliktiń eginshilik salasynda ylǵal saqtaý, tamshylatyp sýarý tehnologııasyn engizýiniń bolashaqta oryn alýy múmkin sý tapshylyǵyn eńserýdegi mańyzy zor. Onyń qazirgi paıdasy men tıimdiligi jóninde mysaldarmen aıta ketseńiz.

– Respýblıkada ósimdiktiń ósýine qajetti ylǵaldy tıimdi jáne únemdi paıdalanýǵa múmkindik beretin ylǵal saqtaý tehnologııasyn engizý kólemi jyldan-jylǵa ulǵaıyp keledi.

2010 jyly osy tehnologııa 11,2 mıllıon gektar dándi daqyldar alqabynda qoldanyldy. Bul 2007 jylǵy deńgeıden 6,2 mıllıon gektarǵa nemese 2,2 esege artyq.

Tamshylatyp sýarýdy paıdalaný kezinde kádimgi qaryqtatyp sýarýmen salystyrǵanda, sýdy 2-3 esege deıin únemdeýge bolady. Qorek­tik zat­tardy tikeleı tamyr júıesine berý esebinen tyńaıt­qyshtardy joǵary paıdalaný koeffı­sıentine (85-90 paıyzǵa) qol jetkiziledi. Aram­shópter bolmaǵandyqtan, qatararalyq óńdeý qajet emes, jaramsyz jerlerdi paıdalanýǵa bolady. Sonymen qatar, tamshylatyp sýarýdy endirý sýarmaly jerlerdi tuzdanýdan, batpaq­taný men erozııadan qorǵaıdy. О́nimdilikti 3-5 ese arttyrady.

Tamshylatyp sýarý júıesi 2010 jyly respýblıka boıynsha 10763,7 ga alqapqa endirildi, bul 2007 jylǵy kórsetkishten (713 ga) 15 ese artyq. Alaıda tamshylatyp sýarýdy qoldaný alqaptarynyń úlesi sýarmaly jerlerdiń jalpy kóleminiń (1,2 mln. ga) 0,9 paıyzyn ǵana quraıdy.

– Keń aýqymdy seleksııanyń bolashaǵy týraly aıta ketseńiz. Qazir bul júıeni qurý qandaı deńgeıde. Tolyq máninde qashan jumys istemek?

– Jalpy, respýblıka kóleminde mal sharýa­shylyǵynyń qazirgi jaǵdaıyn qanaǵattanarlyq dep aıtýǵa bolmaıtynyn bárimiz de bilemiz. Maldyń et, sút ónimdiligi jem-shóppen qamta­masyz etýine, kútip-baǵý tehnologııasymen birge onyń genetıkalyq tegine de baılanysty bolatyny belgili.

О́tpeli kezeńde jalpy mal basymen birge asyl tuqymdy maldyń da úles salmaǵy 4-5 paıyzǵa deıin azaıyp ketkeni ras.

Osyǵan sáıkes respýblıka kóleminde sha­rýa­­­shy­lyqtarda mal tuqymyn asyldandyrýdy memleket tarapynan birtutas júıege túsirip, qoldaý maqsatynda 2010 jyly keń aýqymdy seleksııa baǵdarlamasy maquldandy. Bul baǵdar­lamanyń basty maqsaty, iri qara ósiretin bar­lyq sharýashylyqtardy qamtı otyryp, olarǵa mal tuqymyn asyldandyrý salasyndaǵy ǵyly­mı jańalyqtardy, ozat tájirıbelerdi, kompıýterlik tehnologııany paıdalaný júıelerin qar­qyndy túrde engizý, osy arqyly keń aýqymdy seleksııany damyǵan memleketterdegi sekildi zaman talabyna saı jolǵa qoıý bolyp taby­lady. Al bul aqyr aıaǵynda mal ónimdiligin arttyrýǵa orasan zor yqpal etetin bolady.

Osy baǵdarlamany júzege asyrý barysyn­da, 2010 jyly ǵalymdardyń belsene qatysýy­men respýblıka boıynsha 812 sharýashylyqtar­daǵy iri qara mal basy suryptalyp, olar boıynsha aqparattar biryńǵaı aqparattyq-saraptamalyq júıege (ASJ) engizildi. Iаǵnı, qazir respýblıka kóleminde iri qara mal tuqymyn asyldandyrýǵa baǵyttalǵan ortalyq seleksııa ıadrosy quryldy. Endi osy ASJ-nyń eseptep shyǵarýyna baılanysty atalǵan sha­rýa­shylyqtarda árbir analyq sıyrǵa ǵylymı turǵydan, qandaı buqanyń uryǵyn salýǵa bo­latynyn anyqtap aıtýymyzǵa bolady. Sony­men qatar, osy baǵdarlama boıynsha «Rodına» sharýashylyǵy bazasynda tıisti jabdyqtarmen qamtamasyz etilgen laboratorııa qurylyp, iri qara maldyń joǵary ónimdi et, sút beretin sheteldik 7 tuqymnan turatyn 60 bas donor sıyrlary alyndy.

Sondaı-aq, embrıondardy transplantasııa jasaıtyn 20 mamandy oqytyp shyǵardyq. Olar 743 embrıondy alyp, 431 sıyrǵa otyrǵyzyp, 350 buzaý aldy.

Osy joǵaryda atalǵan jumystar budan bylaı da atqaryla beredi. Sonymen qatar, sharýashylyqtarda «Asyl Túlik» AQ ortaly­ǵyndaǵy jáne de shetelderden alynyp kelingen kóp ónim beretin buqalardyń uryqtaryn keńinen paıdalanyp, maldy qoldan uryqtan­dyrý jumystaryn keń kólemde júrgizý isi qolǵa alynýda. Biz osy isterdiń barlyǵynan úlken nátıje kútemiz.

– Agroqalashyqtardy qalyptastyrý jóninde mınıstrlik Belarýs tájirıbesine súıenýdi jón kórgen sekildi. Al bizge Qa­zaqstan úshin Belarýs eline qaraǵanda, Kanada tájirıbesi qolaılyraq sekildi kórine­di. Sebebi, jer arasy shalǵaı bolǵanymen eki eldiń tabıǵatynda, shıkizat baılyqtarynda uqsastyqtar jetkilikti. Eki elde de jer mol, sol jer kólemine eseptegende adam sany az. Sonymen qatar, Belarýs agroqalashyq­tary durys jetilmegen degen de pikirler bar. Osy másele týraly oıyńyzdy bilgimiz keledi.

– Qazaqstan basshysynyń Belarýs Respýb­lı­kasyna jasaǵan resmı saparynyń qorytyn­dysy boıynsha ótken jylǵy maýsym aıynda qazaqstandyq delegasııa tarapynan agroqala­shyqtardy qurý arqyly aýyldy jańǵyrtý men damytý boıynsha Belarýs Respýblıkasynyń tájirıbesi zertteldi.

Belarýs Respýblıkasy Prezıdentiniń 2005 jylǵy 25 naýryzdaǵy jarlyǵymen 2005-2010 jyldarǵa arnalǵan aýyldy jańǵyrtý men damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy bekitilgen. Aýyldy áleýmettik-ekonomıkalyq damytý úshin jaǵdaılar jasaýǵa jáne agroónerkásiptik keshen jumysynyń tıimdiligin arttyrýǵa osy baǵdarlama boıynsha úlken basymdyqtar berilgen.

Baǵdarlamada usynylǵan is-sharalardyń júıesi áleýmettik jáne óndiristik eki bólimnen turady. Aýylda áleýmettik standarttardy ót­kizýshi bolyp agroqalashyqtar belgilengen. Olar­dyń negizinde aýyldyq aýmaqtardy ornyq­ty áleýmettik-ekonomıkalyq damytý, halyqtyń tirshiligi úshin qajetti jaǵdaılardy qalyp­tastyrý maqsatynda 2005-2010 jyl­dar aralyǵynda 1481 agroqalashyq­tardy qurý qarastyrylǵan.

Atalǵan qujatta agroqalashyq jańa sapalyq úlgidegi kent túrinde belgilenedi: agroqalashyq - abattan­dy­ryl­ǵan eldi meken, onda turatyn jáne jaqyn ornalasqan aýmaqtardyń halqyna áleýmettik standarttardy qamtamasyz etý úshin óndiristik jáne áleýmettik ınfraqurylym qurylýy tıis.

Agroqalashyqtar aımaqtardyń mamandan­dy­rylýyn jáne óndiristik kúshterdi ornalas­tyrýdy eskere otyryp anyqtalatyn tirekti ákimshilik-aýmaqtyq birlikterdiń negizinde qu­ry­lady. Sóıtip, keleshekte damytý kózdelgen aýyldyq eldi mekenderdi aldyn-ala josparlap, qurylysyn salý jáne abattandyrý jobalary ázirlenedi, olarda aýyl halqynyń ómirin jáne eńbek áreketteriniń jaǵdaıyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan ózara baılanysty is-sharalar kesheni anyqtalady.

Sonymen birge, Qazaqstan Respýblıkasymen salystyrǵanda, Belorýssııanyń ekonomıka­syn­da ózindik erekshelikter de bar ekendigin aıta ketken jón. Máselen, bul elde áli kúnge deıin jeke sektor is júzinde qalyptasqan joq. Barlyq iri kásiporyndar memlekettiń menshiginde. Bul jaǵdaı Úkimetke jáne bıliktiń jergilikti organdaryna ártúrli áleýmettik-ekono­mıkalyq máselelerdi sheshýde kúshti ákimshilik tetikti paıdalanýǵa múmkindik beredi.

Osyǵan baılanysty, agroqalashyqtardy qurý arqyly aýyldy jańǵyrtý men damytý boıynsha Belarýs Respýblıkasynyń tájirı­besi bizge engizilgen jaǵdaıda zańnamalyq jáne normatıvtik bazanyń erekshelikteri, basqa da ózgeshelikteri mindetti túrde eskeriledi. Iаǵnı, tájirıbeni zertteý degenimiz ony kóshirip alý emes. Biz ózimizdiń ishki erekshelikterimizdi eskere otyryp, ózimizge saı keletin modeldi qalyptastyramyz. Sol sekildi Kanada táji­rıbesi de bizge dál sol qalpynda kele bermeıtindigin aıtýymyz kerek.

Qoryta aıtqanda, Belarýs tájirıbe­siniń aýyldy josparlaý men damytý baǵytyndaǵy keıbir qyrlary bizdiń edáýir qyzyǵýshylyǵymyzdy týǵy­zyp otyr. Degenmen, bul máseleni áli de zertteı túsýimiz qajet.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken Suńǵat ÁLIPBAI.