О́kilettikterdi qaıta bólý – ýaqyt talaby

Elbasynyń memlekettik bı­lik tarmaqtary arasynda óki­­let­tikterdi qaıta bólý má­se­le­le­ri jónindegi jumys to­byn  qu­rý tý­raly ókimine saı qu­ryl­ǵan ar­naıy top atalǵan sha­ra­l­ar­dy iske asyrý úshin je­del tal­qy­­laýlar ótkizip, bir­qatar usy­nys­­tar ázirledi. So­ǵan sáıkes osy máseleler jó­nin­de­gi jumys tobynyń oty­rysy ót­ken bolatyn. Oǵan Memleket bas­shysy qatysyp, memlekettik bı­lik tarmaqtary arasynda óki­let­tik­terdi qaıta bólý – respýblıka da­mýynyń júıeli jáne zańdy ke­ze­ńi bolyp tabylatynyna basa nazar aýdar­dy. Mine, biz osy oraıda Kon­stıtýsııalyq Keńes múshesi, zań ǵylymdarynyń dok­­tory, pro­fessor Únzıla ShAPAQQA jo­lyǵyp, atal­ǵan máselege baı­lanys­ty su­raq­­tarymyzǵa qys­qasha jaýap berýin suraǵan edik. – Únzıla Shapaqqyzy, elimiz táý­e­lsizdikke ıe bolǵan sátten bas­tap Qazaqstanda memlekettik basqarý reformalary júrgizilip j­a­tyr. Al  konstıtýsııalyq re­formaǵa bet burdy degenimiz, Qazaqstan damý tarıhynyń taǵy da jańa paraǵyn ashty degendi bildiredi emes pe? – Iá, Qazaqstan Respýblıkasy Pre­zı­dentiniń «Qazaqstan-2030». Bar­­lyq qazaqstandyqtardyń gúl­denýi, kaýipsizdigi jáne ál-­aýqa­ty­nyń jaqsarýy» atty Qazaqstan hal­qyna Joldaýynda tıimdi osy zaman­ǵy memlekettik qyzmet pen memlekettik basqarý qurylymyn qurý memlekettiń túıindi mindetteriniń biri bolyp aıqyndalady dep kórsetilgen. Iаǵnı, bul quqyqtyq bazaǵa ózgeris engizý memlekettik basqarýdyń júıeli bolýyn, bıliktiń barlyq tar­maq­tarynyń tıimdi jumys is­teýin jáne memlekettik organdar jaýapkershiligin arttyrýdy quqyq­tyq qamtamasyz etýdi kózdeıdi. Memlekettik basqarýdy re­for­ma­laýdyń negizgi maqsaty de­mok­ra­tııalyq, ashyqtyq, tıimdilik, ná­tıjelilik jáne qoǵam aldynda esep berý qaǵıdattary negizinde mem­leketti basqarýdyń jańa tıim­di modelin qurý arqyly aza­mat­tar­dyń quqyqtary men bostandyǵyn ba­rynsha iske asyrý úshin qajetti jaǵ­daılardy qamtamasyz etý jáne ornyqtyrý. О́ıtkeni, konstı­tý­sııa­lyq reforma qoǵamdaǵy saıası já­ne áleýmettik-ekonomıkalyq óz­ge­risterdiń quqyqtyq tuǵyryn naq­tylap beredi. Al bılik tarmaqtarynyń úı­les­ti­rilgen qyzmeti men ózara is-qımylynyń tıimdiligi jáne teńgermelikti saqtaı otyryp qoǵam jáne memleketti basqarýda joǵary dárejedegi jaýapkershilikke ıe bolý elimizdiń damýyn nyǵaıta túsedi. – Elbasy usynǵan bes ınstıtýt­tyq reformanyń birin  iske asy­rý­­dyń joly retinde Úkimetke eko­­­nomıka salasyna qosymsha at­q­a­­rýshylyq ókilettikter berý­di kózdeıtindigi aıqyndalǵan. Qa­zir­­­­gi kezde osy memlekettik bı­lik tar­­­maqtary arasynda ókilet­tik­­ter­di qaıta bólý  boıyn­sha kóp­tegen usynystar tús­ken kó­ri­nedi. Buǵan sizdiń kóz­qa­ra­sy­ńyz qan­daı? – Elbasy usynǵan bes ınstı­týt­tyq reformany iske asyrý ba­r­ysynda Úkimetke ekonomıka sala­syn­da qosymsha atqarýshylyq óki­lettikter berý kózdelgen. Osyny jú­zege asyrý maqsatynda Elbasy kó­tergen bılik tarmaqtary arasynda óki­lettikterin qaıta bólý máselesi boıynsha jumys toby qurylǵan. Jumys tobyna depýtattyq kor­pýstan, Konstıtýsııalyq Keńes­ten, sot jáne prokýratýra qyz­met­ker­le­rinen, memlekettik organ­dar­dan, Zańgerler odaǵynan, zań­ger-ǵa­lymdardan, ǵylymı-sarap­shy qaýym múshelerinen túsken usy­nys­tardyń aldaǵy bir aı kóleminde q­oǵam­dyq talqyǵa salynatyny bel­gili. – Osy usynystardy qandaı baǵyttarǵa bólýge bolady? – Qazirgi túsken usynystardy shartty túrde 3 baǵytqa bólýge bo­lady: birinshi – Konstıtýsııa nor­ma­laryn túzetýdi kózdeıtin usy­­nystar – Úkimet quramyn ja­saq­taýǵa qatysty Parlament pen onyń palatalarynyń ókilettikterin ke­ńeıtý; Úkimettiń Parlament pen onyń palatalary aldyndaǵy eseptiligin kú­sheıtý; Úkimettiń derbestigi men jaýapkershiligin kúsheıtý; sot-quqyq salasyn jańǵyrtý; konstıtýsııalyq baqylaý tetigin jetildirý. Ekinshi – Konstıtýsııaǵa ózgerister engizýdi qa­jet etpeıtin usynystar – Mem­leket basshysynyń zańmen (qol­d­a­nystaǵy konstıtýsııalyq jáne aǵym­daǵy zańdarda) belgilengen óki­lettikterin qaıta bólý, sonyń ishin­de ekonomıkany, qarjyny, mem­­lekettik múlikti basqarý óki­lettikteri; ákimshilik-aýmaqtyq qu­ry­­lymnyń jekelegen máselelerin she­shýge qatysty ókilettikteri já­ne t.b. Úshinshi – Konstıtýsııaǵa óz­gerister engizýdi qajet etpeıtin usy­­nystar – Joǵarǵy sot pen Bas prokýratýra sot jáne quqyq qor­ǵaý júıesiniń qyzmetin odan ári je­til­dirý; sot baqylaýyn kúsheıtý; pro­kýrorlardyń azamattyq jáne áki­m­shi­lik proseske qatysýyn shekteýge qa­tysty jáne t.b. Komıssııaǵa túsken usynystar qo­ǵam aldynda áli de jiti tal­qy­la­nady. Nátıjesinde, memleketti bas­qarý júıesinde ustanyp otyrǵan saıa­sat­ty shyńdaıtyn, básekege qa­biletti elimizdiń konstıtýsııalyq tu­ǵy­ryn nyǵaıta túsetin zańdy she­shimder tabylady dep senemin. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Aleksandr TASBOLATOV, «Egemen Qazaqstan»