Jaqynda KHDR tórt ballıstıkalyq zymyran ushyrdy. Olardyń úsheýi shamamen úsh myń shaqyrymdaı ushyp ótip, Japonııa jaǵalaýlaryna jaqyn baryp qulaǵan. Soltústik Koreıa basshylyǵy alys qashyqtyqqa ushatyn zymyrandaryn, BUU Qaýipsizdik Keńesiniń tyıym salǵan qararyna qaramastan, sońǵy bir aı ishinde ekinshi márte synaqtan ótkizip otyr. Endi bul jaısyz jaıt onsyz da tomaǵa-tuıyq tirshilik keship, óz qazanynda ózi qaınap jatqan osynaý bir óte kedeı elge BUU tarapynan sanksııany kezekti ret qatańdatýǵa alyp kelýi yqtımal. Al eldiń ash-jalańash otyrýyna, birinshi kezekte, «attyǵa ilesemin dep jaıaýdyń tańy aıyrylypty» degendeı, qarýlanýǵa kóp qarjy shyǵyndaýy sebep ekeni aıtpasa da túsinikti bolsa kerek.
Jalpy, byltyr Soltústik Koreıa ıadrolyq qarýlary men ballıstıkalyq zymyrandaryn synaqtan ótkizýdi jedeldete júrgizgen edi. Sóıtip, bir jyl ishinde 25 zymyran ushyryp, eki ıadrolyq synaq jasaǵan-tyn. Al sońǵy ushyrylymǵa AQSh pen onyń odaqtastary jedel ún qatýǵa májbúr boldy. О́ıtkeni, alys qashyqtyqqa ushýǵa qabiletti qurlyqaralyq ballıstıkalyq zymyran Japonııany bylaı qoıǵanda, alystaǵy Amerıkaǵa da qaýip tóndirýi ábden múmkin. KHDR-diń kóksegeni de osy ekeni kúmánsiz.
Máselen, AQSh qarýly kúshteri strategııalyq komandovanıesiniń ókili, podpolkovnık Martın O’Donnel amerıkalyq áskerıler Soltústik Koreıa tarapynan jasalatyn yqtımal arandatýshylyqqa árkez daıyn ekenin, qashan da qyraǵylyq tanytatynyn aıta kelip, qaýipsizdikti qamtamasyz etý maqsatynda ózderiniń odaqtastary – Koreıa Respýblıkasymen (Ońtústik Koreıa) jáne Japonııamen tyǵyz yntymaqtasý nıetteri bar ekenin málimdedi. Bul arada Ońtústik Koreıa men Japonııa jaǵynyń da sáıkesinshe málimdemeler jasaǵanyn, olardyń ókilderi daýystarynyń da qatqyldaý shyqqanyn táptishtep aıtyp jatý artyqtaý bolar.
Kez kelgen áreket qarsy áreket týǵyzatyny belgili. KHDR-diń qurlyqaralyq ballıstıkalyq zymyrandaryn synaqtan ótkizýine jaýap retinde AQSh Ońtústik Koreıa aýmaǵynda aýanyń joǵary qabatynda, ıaǵnı asa bıikte ushatyn zymyrandardy atyp túsire alatyn zymyranǵa qarsy keshen ornalastyrý nıeti bar ekenin aıqyn ańǵartty. Al bul jaıt óz kezeginde Beıjińniń aıtarlyqtaı narazylyǵyn týǵyzdy. Beıjińniń pikirinshe, asa bıiktegi zymyrandardy anyqtaýǵa múmkindik beretin zamanaýı keshen Qytaı qaýipsizdigi úshin úlken qater bolyp tabylady. Osylaısha, eki alyp eldiń múddeler toǵysy atalǵan máselege kelgende ekige jarylyp otyr. Shyn máninde, qaı el kórshisiniń aýmaǵynda zamanaýı áskerı keshen ornalastyrylǵanyn qalaıdy deısiz?!
Osy arada Phenıannyń is-áreketin Japonııa jaǵynyń qalaı qabyldaǵany týraly da qysqasha aıta keteıik. Sebebi, joǵaryda nazar aýdarǵanymyzdaı, zymyrandar Japon teńizine qulaǵan bolatyn. Japonııa úkimetiniń basshysy Sındzo Abeni tyńdap kórelik: «Bul BUU Qaýipsizdik Keńesiniń qararyn óreskel buzý bolyp tabylady. Qararda KHDR-ge ıadrolyq qarý men ballıstıkalyq zymyran jasap shyǵarýǵa qatań tyıym salynǵan. Zymyrandar Japonııanyń Akıta prefektýrasyna jatatyn Oga buǵazynan bar-joǵy 300-350 shaqyrym jerge qulady. Bul elimiz úshin úlken qaýip bar ekenin bildiredi. Al sońǵy ushyrylymdar Soltústik Koreıanyń zymyran jasaý salasynda jańa satyǵa kóterilgenin aıǵaqtaıdy», deıdi S.Abe.
Tarıhty tulǵalar jasaıdy. Jaqsysyn da, jamanyn da. Jaqsysyn, árıne, alysty boljaıtyn kóregen de dana kóshbasshylar jasaıdy. Jamany, álbette, taıaz oılaıtyn, tumsyǵynyń astyndaǵydan árini kóre almaıtyn urda-jyq «kósemderdiń» qolymen jasalady. Sondyqtan, Kım Chen Yndy dál qazirgi jaǵdaıda elin ushpaqqa shyǵaratyn kóregen kóshbasshy dep aıtýǵa kelmeıtini anyq.
Eldi bıliktiń ákeden balaǵa berilýi arqyly bir áýlettiń uzaq jyl basqarýy asa jaqsylyqqa aparmaıtynynyń mysalyn kórshimiz Reseıden keltirýge de bolatyndaı. Jaqynda reseılik «Ren» telearnasynan (V.Prokopenkonyń avtorlyq baǵdarlamalarynyń birinde) Nıkolaı II patshaǵa ortasha deńgeıli ǵana qabileti bar, qarymy ári ketse batalon basqarýǵa ǵana jetetindeı degen turǵyda sıpattama berildi. Baǵdarlamada, tipti, onyń ornynda patsha taǵynda laıyqty adam otyrǵanda 1905 jylǵy «qandy jeksenbini» bylaı qoıǵanda (kimniń oq atýǵa buıryq bergeni áli kúnge belgisiz kórinedi), sol jylǵy aqpan tóńkerisi men qazan tóńkerisi de bolmaıtyn edi degen ýáj kóldeneń tartyldy…
Iá, tarıh adamdar qolymen jasalady.
Samat MUSA,
«Egemen Qazaqstan»
