Al, «ata-ananyń otbasy tárbıesindegi kózqarastary bir kelki bolǵanda ǵana balany oıdaǵydaı tárbıeleýge bolady» degen tujyrymǵa kelgende kóp ǵalymnyń pikirleri bir jerden shyǵady eken. Tipti muny balaǵa durys tárbıe berem degen ata-anaǵa aınalyp óte almas qaǵıda sanaıdy. Mundaı bolmaǵanda bala, «ákemniń aıtqanyn tyńdasam anamdy renjitip alam ba, anamnyń aıtqanyn oryndasam ákemniń ashýyn týdyryp alam ba?» degen únemi ekiudaı kúımen erjetedi eken. Balanyń basyndaǵy mundaı kúı onyń úırený nátıjesin nashar qylyp qana qoımaı, tártipsizdikke tóte jol ashady. Qalaı?
«Eki qarǵa talassa bir qarǵaǵa jem túsedi» degendeı bala belgili bir iste ata-anasynyń uqsamaǵan kózqarasyn baıqasa birden óz qalaýyn iske asyra alady. Tipti esirip sala beredi. Bul balanyń aldyndaǵy ata-ananyń eń ońaı jeńilisi. Mysaly, anasy balasyna tamaqtan buryn pchenııa sekildi usaq-túıek jemeısiń dese, ákesi azyraq jese oqasy joq – dedi delik. Bala ne isteıdi? Ol mundaıda sheshesiniń sózin elemeıdi. Ákesi qoldaıtynyn bilgen bala árıne jegisi kelip turǵan dámdi jemektikterge aýyz salady. Jáne ákesiniń «azyraq» degeni de jaıynda qalady, ol sol múmkindikti jaqsylap turyp paıdalandy. Anasynyń sózin tyńdamaýǵa boıy úırendi. Al endi belgili bir iste balanyń qalaýyna anasynyń pikiri durys kelip qalsa «anam ruqsat etken» dep tabandap turyp alady da, ákesiniń sózi jaıynda qalady. Oǵan da boıy úırenedi. Bul bala ata-ananyń sózin óz qalaýyna sáıkes kelgeni úshin ǵana tyńdaıtyn bolady degen sóz. О́se kele ekeýiniki sáıkes kelmese ekeýiniń sózin de sóz eken demeıtini anyq kórinip tur. Osylaısha ata-ananyń pikiri birdeı bolmaǵan jaǵdaıda bala yryqty orynǵa shyǵady da, basqarý qıynǵa soǵady. Ekeýi bylaı tursyn, bireýi sóz uqtyrýǵa zar bolady.
Kóp ata-analar balasynyń oıdaǵydaı tárbıelengenin kókseıdi, sol úshin ter tógedi, ýaqyt bóledi, qınalady, ýaıymdaıdy. О́kinerligi, eki jaqtyń oı-pikiri uqsamaýynan eńbektiń kóbi selge ketedi nemese keri nátıje kórsetedi. Ne isteý kerek?
Joǵarydaǵy mysalǵa baılanysty aıtsaq, ata-ana uqsamaǵan kózqarastaryn birden balanyń aldynda shyǵarmaı aldyn ala kelisip alǵany durys. «Tamaqtan buryn usaq jemektikterdi jese tamaqqa tábeti tartpaı qoıady, tamaq ishpese densaýlyǵyna zııan» degen oıyn anasy aıtsyn, «balanyń qarny tez ashady, usaq-túıekterdiń de ózindik qýaty bar, tábeti tartyp turǵanda azdap jesin» degen kózqarasyn ákesi aıtsyn, osydan ortaq kelisim shyǵady. Ne jemeıtin, ne azdap jeıtin, ıá tamaqty erterek bereıik deıtin belgili bir tujyrymǵa keledi. Anyǵynda osy úsh tujyrymnyń da qatesi joq. Qatelik ata-ananyń bala aldynda óz oılaryn jónge sanap, aqyry ekeýi de balalaryna sóz ótkize almaıtyn yryqsyz kúıge túsip qalýlary. Budan saq bolǵan jón. Tamaqtyń aldynda kopchenııa jeý, jemeý degen sekildi kishkentaı tartystyń ózinen qanshama úlken qıyndyqtar balalap shyǵatynyn ańǵarý qıyn emes.
Ularbek NURǴALYMULY
«Egemen Qazaqstan»
