Shyn máninde, ekonomıkanyń jedeldetilgen tehnologııalyq jańǵyrýy, dástúrli bazalyq salalardy damytýǵa serpin berý, eńbek naryǵyn jańǵyrtý, makroekonomıkalyq turaqtylyq, adamı kapıtal sapasyn jaqsartý, ınstıtýttyq ózgerister, qaýipsizdik jáne sybaılas jemqorlyqpen kúres syndy basymdyqtar baǵytymyzdy aıqyndap, bolashaǵymyzdy birtutastandyra túsedi. Bul oraıda negizgi temirqazyqtyń bekı túsýine, tamyryn tereńge tartýyna aýyl sharýashylyǵymen aty shyqqan, óndirisimen órkendegen, bilimimen básekege qabiletti, kásipkerligimen keń óris tapqan aımaqtardyń qosar úlesi aıryqsha.
«Aýyl – altyn besik» deıdi qazaq. Aýyldy abattandyrý, óńirdi órkendetý basty mindet. Áýlıeatanyń ońtústik-batysynda ornalasqan seksen myńnan astam halqy bar Jambyl
aýdany ónerkásibi órkendegen aımaqtar qatarynan sanalady. Memleket múmkindigin paıdalanyp, órken jaıar isterge bastamashy bolǵan aýdannyń ahýaly búginde aıtarlyqtaı jaqsarǵan. Aýdanda aǵymdaǵy jyldyń úsh aıynda ónerkásip salasynda 1 mıllıard 411,7 mıllıon teńgege ónim óndirilýi de kásipkerliktiń keń óris alǵanyn kórsetedi. Máselen, munda 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda ótken jyly jalpy quny 6 mıllıard 725 myń teńgeni quraıtyn 3 jobanyń iske asyrylǵanyn aıta ketý kerek. Bolashaqta da atalǵan úsh joba údemeli damýdyń deńgeıin arttyryp, aýdan ekonomıkasyn odan ári nyǵaıta túsetin bolady.
Qaratóbe aýyldyq okrýginde ornalasqan «Ońtústik Halal taǵamdary» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi et óndiretin kombınatynyń óndiris qýaty táýligine 40 tonna «Halal» taǵamdar standartyna sáıkes keletin et ónimderin shyǵarýǵa qaýqarly. Jobanyń quny jeke qarajattar esebinen 2 mıllıard 450 mıllıon teńgeni quraǵan. О́tken jyldyń maý-
sym aıynda iske qosylǵan kásiporynda búginde 40 adam jumys isteıdi. Bolashaqta atalǵan seriktestik jumysyn kúsheıtip, birqatar tyń jobalardy qolǵa alýǵa nıettenip otyr. Aldaǵy ýaqytta kombınat tolyq kólemde jumys atqaryp, 153 adamdy jumyspen qamtıdy.
Jalpy, óńirlerdegi óndiristiń negizgi ózegi halyq. Eldiń suranysyn qanaǵattandyrý, odan ekonomıkany áleýettendirý, tipti ónimdi eksportqa shyǵarý da mańyzdy is. Sondyqtan da básekege qabilettilikti arttyryp, ózge memleketterdiń tájirıbesin paıdalana otyryp ózara áriptestik qarym-qatynas ornatý da kún tártibindegi másele. Máselen, Kólqaınar aýyldyq okrýgindegi «Asa-DAMU» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń qus fabrıkasy búginde Reseı memleketimen baılanys ornatqan kásiporyn retinde belgili. Atalǵan fabrıkanyń bir mezette 316 myń taýyq jáne 84 myń balapan ósirip, jylyna 90 mıllıon danaǵa deıin jumyrtqa shyǵarý men 280 tonnaǵa deıin qus etin óndirýge múmkindigi bar.
– Búgingi tańda 82 myńǵa jýyq balapan ósirilýde. Balapandar Reseı memleketiniń Kemerovo qalasynan jetkizilgen. Aǵymdaǵy jyldyń sáýir aıynda birinshi korpýs iske qosylyp, alǵashqy jumyrtqalar shyǵaryla bastady. Aldaǵy shilde aıynda Kemerovo qalasynan 90 myń balapan ákelinedi, – deıdi aýdan ákimi Máden Musaev.
Búginde 80 myń taýyqtan kúndigine ortasha eseppen 65 myń dana jumyrtqa alynatyn bolsa, aıyna 1,9 mıllıon dana jumyrtqa shyǵarylady dep josparlanǵan. Al, ekinshi seh aldaǵy qazan aıynda iske qosylady. Jalpy, jyl sońyna deıin óndiris kólemi kúnine 130-140 myń dana bolsa, al aıyna 4,1 mıllıon jumyrtqany quraıtyn bolady. О́z kezeginde «Asa-DAMU» aýdan jurtshylyǵyn ǵana emes, oblys halqyn da tolyqtaı qýatty taǵam túrimen qamtamasyz ete alady. Sonymen qatar, úshinshi sehtyń jumysyn 2018 jyly tolyq iske qosý kózdelgen.
Jańǵyrý jolyna túsken Jambyl aýdanyndaǵy óndiristi kásiporyndardyń qataryna Qaratóbe aýyldyq okrýgindegi «KazÝpakTreıd» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń gıps zaýytyn da jatqyzýǵa bolady. Quny 1 mıllıard 725 mıllıon teńgeni quraǵan jobanyń jyldyq qýaty 180 myń tonna nemese táýligine 450-500 tonna qurylys gıpsin jáne 100 myń tekshe metr gıpsokarton óndirýge negizdelgen. Sondaı-aq, búginde zaýyttyń qurylys jumystary tolyq aıaqtalyp, qajetti qural-jabdyqtar Túrkııa memleketinen jetkizilgen. Salynǵan ınvestısııa kólemi 918 mıllıon teńgeni quraǵan kásiporynda búginde 50 adam jumyspen qamtylyp otyr. Bir ǵana kásiporynnyń ózi aýyldaǵy azamattardy jumyspen qamtyp, aımaqtaǵy jumyssyzdyq deńgeıiniń tómendeýine úles qosýda.
Qazirgideı qurylys qarqyndy damyp, keń etek jaıǵan tusta mundaı seriktestikterdiń de qýaty arta túspek. Sebebi, qurylys jumystaryna qajetti materıaldardyń bir bóligi ózimizden shyǵyp tursa, bul qurylys kezinde qarjy únemdeýge jáne sapaly qurylys júrgizýge múmkindik beredi. Ekinshiden, Elbasy aıtqandaı, otandyq ónimderdi paıdalanyp, alǵa shyǵýǵa da septesedi.
Aýyldy jerlerde otyn tasyp, ot jaǵý da ońaı emes. Tań bozynan úıdiń murjasyn tazalap, oshaqqa ot tamyzý jumystary aýyl tirshiliginde ejelden qalyptasqanmen, búginde eldi mekenderdi kógildir otynmen qamtýdyń oraıy kelip tur. Bir jaǵynan tabıǵı taza, ekinshiden, asa kóp áýreshilikti qajet etpeıtin gaz máselesi de aýdanda sheshilip keledi. Aýdan boıynsha búginde 42 eldi meken bar bolsa, sonyń ishinde 24 eldi meken kógildir otynmen qamtylǵan. Máden Toqtarbaıulynyń aıtýynsha, endi 2018 jylǵa deıin 13 eldi mekendi gazben qamtamasyz etý jumystary júrgizilip keledi eken. Bul turǵyda «Amangeldi gaz óńdeý zaýyty» JShS-niń úlesi aıryqsha. Bıylǵy úsh aıdyń ishinde zaýyt 214,8 mıllıon teńgege 21,8 myń tonna ónim óndirgen. Endi ónim túrlerin kóbeıtý maqsatynda 40 myń tonna joǵary oktandy benzın óndiretin turaqtandyrý blogy jáne syıymdylyǵy 4 160 tonnalyq qysymdalǵan gaz saqtaý qoımasyn salý jobalary iske asyrylyp keledi. Qurylys jumystary da 80 paıyzǵa oryndalǵan.
«Kásiptiń kózin tapqan, baılyqtyń ózin tabady» deıdi halyq. En baılyq enshimizde bolsa, bolashaqty baǵdarlaý, rýhanı jańǵyrý, básekege qabilettilik qaǵıdalary da qarapaıym jolmen júzege asa bereri haq. Jambyl aýdanynda jumys istep turǵan bul kásiporyndar keleshekte de kemel sıpat alyp, egemen eldiń erekshe bastamalaryn nasıhattaı beretini anyq.
Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy
