Biliktilik bastaýy

Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan táýelsizdik alǵan alǵashqy jyldary áleýmettik-ekonomıkalyq qıyndyqtarǵa qaramastan, el bolashaǵy jastardyń qolynda ekenin jaqsy túsinip, olardyń damyǵan memleketterdiń joǵary oqý oryndarynda bilim alýy úshin «Bolashaq» halyqaralyq stıpendııasyn taǵaıyndaý týraly qaýlyǵa qol qoıǵan bolatyn. Bul – 1993 jyldyń 5 qarashasy edi. Burynǵy keńestik memleketter arasynda Qazaqstan birinshi bolyp osyndaı batyl da quptarlyq qadamǵa bardy. Sóıtip, talapty da talantty jastardyń sheteldegi irgeli oqý oryndarynda bilim alýyna múmkindik týdy. Memleket basshysy 1997 jyly táýelsiz memleketimizdiń odan ári ósip-órkendeýine baǵyt-baǵdar bergen 2030 jylǵa deıingi ?damý strategııasyn jarııalaǵan kezde de «Bolashaq» baǵdarlamasyna basa nazar aýdarǵany jaıdan-jaı emes. О́ıtkeni, egemen elimizdiń keleshektegi kemel maqsat-mindetteriniń oıdaǵydaı orynda­lýy bilimdi jastardyń qolynda ekenin El­basy osy joly taǵy da qadap aıtty. Osyǵan sáıkes «Bolashaq» baǵdarlamasy jetildirilip, aıasy keńeıe tústi. Eń bas­tysy, qazaqstandyq jastar bilim alýǵa múmkindigi bar memleketterdiń qatary artty. Alǵashynda tek tórt qana eldiń – AQSh, Ulybrıtanııa, Germanııa, Fransııanyń joǵary oqý oryndaryn tańdaý erki bolsa, keıingi jyldary basqa da órkenıetti elderdiń ataǵy alysqa ketken bilim ordalarynda qazaqstandyq jastardyń da dáris alýyna keń jol ashyldy. Atap aıtqanda, Qytaı, Japonııa, Ońtústik Koreıa, Malaızııa, Sıngapýr sekildi elderdiń aldyńǵy qatarly joǵary oqý oryn­darynda munaı isi, energetıka jáne eko­nomıkanyń basqa da basym baǵyttary boıynsha bilim alý múmkindigine ıe boldy. Olardyń aldyńǵy legi elge oralyp, Qazaqstannyń ósip-órkendeýi úshin laıyqty úlesterin qosyp keledi. «Bolashaq» baǵdarlamasynyń tıim­di­ligine kóz jetken soń, memleket jyl saıyn stıpendıattar qataryn arttyrýǵa kóńil bóle bastady. Tipti, Memleket basshysy 2005 jyly Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda olardyń qataryn 3000-ǵa jetkizýdi tapsyrdy. Bul bilim-ilimge qushtar jastarǵa erekshe serpin bergeni aıdan anyq. Memleket basshysynyń osyndaı sheshim jasaýynyń da sebebi bar edi. О́ıtkeni, Qazaqstannyń ekonomıkasy órkendeý belesine kóterilgen bolatyn. Qalada bolsyn, aýylda bolsyn aýqymdy baǵdarlamalar men reformalar júzege asa bastady. Elbasynyń tikeleı bastamasymen ındýstrııalandyrýdyń alǵashqy besjyldyǵy qolǵa alyndy. Mine, osyndaı aýqymdy jumystardy júzege asyratyn bilimdi mamandar qajet boldy. Sondyqtan da, 2008 jyly memlekettik qyzmetke, óndiris oryndary men óńirlerge bilikti kadrlar daıarlaý úshin «Bolashaq» baǵdarlamasyna arnaıy baǵdarlamalar engizildi. Osy jyly ǵylymı pedagog ma­man­dyǵy boıynsha sheteldik bilim ordala­ryna «Bolashaq» baǵdarlamasynyń talaptary boıynsha synnan súrinbeı ótken qazaqstandyq jastar kóptep jiberildi. Olardyń barlyǵy tıisti oqý oryndaryn jaqsy támamdap, qazir elimizdiń túkpir-túkpirinde óz mamandyqtary boıynsha eńbek etýde. Qazaqstan damyǵan otyz eldiń qata­ryna enýdi maqsat etip otyrǵandyqtan ári álemdik básekege qabiletti ekonomıka úlgi­sine kóshkendikten ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq damý, bilim jáne ǵylym, aqparattyq tehnologııalar, marketıng, logıstıka jáne basqa da salalar boıynsha bilikti mamandardyń qajettigi baıqaldy. Ony júzege asyrýdyń joly – «Bolashaq» baǵdarlamasy. Endi onyń quzyreti men aýqymyn keńeıtý qajettigi týyndady. Sol sebepti, Qa­zaq­­stan Úkimetiniń 2005 jylǵy 4 sáý­ir­degi qaýlysymen «Halyqaralyq baǵ­darlamalar ortalyǵy» aksıonerlik qo­ǵamy quryldy. Osy qoǵam keıingi bes-alty jylda el ekonomıkasynyń naqty salalary boıynsha mamandar daıarlaýdy belsendi qolǵa aldy. Baǵ­dar­lamaǵa ınjenerlik-tehnıkalyq jáne me­dısınalyq qyzmetkerlerdiń jańa sanat­tary engizildi. Osyǵan sáıkes bú­gingi tańda 1500-ge jýyq stıpendıat she­t eldiń irgeli oqý oryndarynda bilim alý­da. Olardyń 39 paıyzy tehnıkalyq ma­mandyqty tańdaǵandar. «Bolashaq» baǵdarlamasy bastalǵaly 23 jyl boldy. Osy ýaqyt aralyǵynda 9000-ǵa jýyq bilimdi de bilikti maman daıar­landy. Olardyń 2500-ge jýyǵy ın­­jenerlik-tehnıkalyq mamandyqtar boıyn­sha bilim alǵan jastar. Barlyǵy da qazirgi ýaqytta munaı-gaz, metallýrgııa, energetıka salalarynda tabysty jumys istep júr. Kerek deseńiz, «Bo­lashaq» boıynsha bilim alǵandardyń qata­rynda búgingi kúni joǵary laýazymdy memlekettik qyzmettiń, mınıstrlikter men korporasııalardyń tizginin ustaǵan jas­tar da bar. Atap aıtsaq, Ulttyq ekono­mıka mınıstri Qýandyq Bıshimbaev, Almaty qalasynyń ákimi Baýyrjan Baıbek, Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Altaı Kúlginov, Shymkent qalasynyń ákimi Ǵabıdolla Ábdirahımov jáne ta­ǵy da basqa júzdegen jas mamandar «Bo­la­shaq­tyń» túlekteri. Qazaqstannyń bilim-ǵylym salasyna «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha 2000-nan asa maman daıarlandy. Onyń ishinde 98 PhD doktory bar. Elimizdiń joǵary oqý oryndarynda tabysty eńbek etip júrgen «Bolashaq» túlekteri de az emes. Basqasyn aıtpaǵanda, baǵdarlama boıynsha bilim alǵan 300 jas Nazarbaev ?ýnıversıtette dáris berýde. Olar tek bilikti maman ǵana emes, ǵylym jolynda bıikterdi baǵyndyrǵan ǵalymdar. Atalǵan ýnıversıtettiń ǵylymı qyzmetkeri Aınur Ahmetova ókpe aýrýynyń belgilerin er­te­rek anyqtaýǵa múmkindik beretin op­tı­kalyq bıosenserdi oılap tapqan. «Bo­lashaq» baǵdarlamasymen shet eldiń oqý oryndaryn bitirip, osy ýnıversıtette eń­bek etip júrgen basqa da túlekterdiń ǵy­lymǵa qosyp jatqan súbeli úlesteri mol. Qazaqstanda bilim ǵana emes, den­saý­lyq salasy da aıryqsha nazarda. Elba­sy­nyń jyl saıynǵy Joldaýlarynda da osy salaǵa erekshe kóńil bólinedi. Tipti, qazir aýyldyq jerlerdegi medısınalyq mekemelerdiń de materıaldyq jaǵdaıy jaqsaryp, jańa jabdyqtarmen tolyqty. Keregi – bilimdi mamandar. Búgingi kúnge deıin «Bolashaq» boıynsha bilim alǵan 600-ge jýyq maman el óńirlerindegi densaýlyq saqtaý oryndaryna jumysqa ornalasqan. Olardyń qatary aldaǵy ýaqytta da arta beretini sózsiz. О́ıtkeni, «Bolashaq» baǵ­darlamasy boıynsha bilim alyp jatqan jastardyń kóbi erteń bitirgen soń josparǵa sáıkes óńirlerge jumysqa jiberiledi. Al elorda men oblys ortalyqtaryndaǵy aıtýly medısına mekemelerinde jastyǵyna qaramastan jaqsy tanymal bolǵan «Bo­lashaqtyń» túlekteri jetkilikti. Bir ǵana mysal. Balalar kardıohırýrgi Dmıtrıı Gorbýnov Astanadaǵy Ulttyq ǵylymı-kardıohırýrgııa ortalyǵynda týa bitken jáne kele-kele paıda bolǵan júrek aqaýlaryna baılanysty qazirdiń ózinde 2000-nan asa ota jasap úlgergen. Keleshekte de onyń myńdaǵan balalardyń ómirine arasha túsetini anyq. Mádenıet, óner salasynda da «Bo­lashaq» túlekteriniń mereıi ústem. Má­se­len, elden erek erekshe daýysymen talaılardy tamsandyrǵan Marııa Mýd­rıak «Bolashaq» boıynsha bilim alyp, óner kógine kóterildi.Tipti, ol 2010 jyly Gınnestiń rekordtar kitabyna endi. Mundaı jaqsy mysaldardy jalǵas­tyra berýge bolady. «Bolashaq» túlek­teriniń aldaǵy ýaqytta bıikterdi baǵyn­dyra beretini anyq. О́ıtkeni, olar alǵan bilimi jáne qol jetkizgen jetistigimen shektelip qalyp otyrǵan joq. Tereń bilimin tájirıbemen ushtastyryp otyr. О́zderiniń bilikti maman ekendikterin jumys barysynda baıqatyp, odan ári bilim jetildirýdi de birinshi orynǵa qoıady. Olardy asqaq armandary adastyrǵan joq. Bolashaǵyn «Bolashaqpen» baılanystyryp, armandaǵan sheteldik joǵary oqý oryndarynda óz tańdaýy men qalaýy boıynsha bilim aldy. Táýelsiz Qazaqstan olarǵa osyndaı múmkindik jasady. Qazir «Bolashaq» boıynsha oqýǵa túsý talaptary joǵarylady. Bıyl konkýrsqa qatysý úshin IELTS testiniń qajetti baly 5.0-ge deıin kóterilgen. Aldaǵy ýaqytta tipti joǵarylap, 6.5 balǵa jetetin bolady. Qazaqstandyq jastar armandaǵan, buǵan deıin múmkin bolmaǵan sheteldik joǵary oqý oryndaryna da olar úshin dańǵyl jol ashyldy. Oǵan dálel – bıyl «Bolashaq» stıpendıattaryn daıarlaýǵa arnalǵan joǵary oqý oryndarynyń tizimine Times Higher Education, QS jáne Academic Ranking of Word Universitet halyqaralyq reıtıngteriniń alǵashqy 100 jáne pándik reıtıngterdiń alǵashqy 10-ornyndaǵy ýnıversıtetter engizildi. Demek, bilim izdegen qazaqstandyq jas­tarǵa taǵy da birqatar aıtýly joǵary oqý oryndarynyń esigi ashyq degen sóz. Tek «Bolashaq» baǵdarlamasynyń talaptarynan súrinbeı ótse bolǵany. Árbir jasqa ózi armandaǵan, ózi tańdaǵan oqý ornynda bilim alýyna tolyq múmkindik bar. Ǵalym OMARHAN, «Egemen Qazaqstan» Sýretti túsirgen Erlan Omarov «Egemen Qazaqstan»