Elordada azamattyq bastamalardy qoldaý ortalyǵy men Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrliginiń, sondaı-aq Qazaqstannyń isker áıelder qaýymdastyǵynyń qoldaýymen «Qazaqstandaǵy genderlik saıasat: «Qazaqstan Respýblıkasynyń 2006-2016 jyldarǵa arnalǵan genderlik teńdik strategııasyn» iske asyrý nátıjelerin baǵalaý» jobasynyń qorytyndylary boıynsha dóńgelek ústel otyrysy ótti.
Taqyrypqa tuzdyq etip alǵan joba qorytyndylaryn jarııalaý jáne «2030 jylǵa deıingi otbasy jáne genderlik saıasattyń tujyrymdamasyn» ázirleýdi maqsat etken jıynda elimizdegi genderlik saıasatty odan ári damytý boıynsha usynystardy ázirleý bolatyn.
Táýelsizdikke qol jetkizgennen keıingi jyldarda Qazaqstan teń quqyqtar men teń múmkindikter qoǵamyn qurýda kóptegen jetistikterge ıe boldy. Qazirgi tańda bul baǵyttaǵy is-sharalar «Erler men áıelderdiń teń quqyqtary men múmkindikteri týraly» jáne «Turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý týraly» Zańdarymen retteledi.
Aıta keteıik, Memleket basshysynyń arnaıy qaýlysymen «Qazaqstan Respýblıkasynda 2006-2016 jyldarǵa arnalǵan Genderlik teńdik strategııasy» qabyldanǵan bolatyn. Bul Strategııa Prezıdent janyndaǵy áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııasy bastamasymen elimizdiń úkimettik emes uıymdarynyń, sonymen qatar halyqaralyq uıymdardyń qatysýymen ázirlendi.
Osy Strategııa iske asyrylǵan jyldary onyń negizgi bólimderi men ındıkatorlaryn júzege asyrý boıynsha mynadaı nátıjeli jumystar atqaryldy:
Búgingi tańda Parlament Májilisindegi áıelder úlesi – 27,1%, bul kórsetkish sheshim qabyldaý deńgeıindegi áıelder ókildigin 30% qamtamasyz etý maqsatyna jaqyn. Barlyq deńgeıdegi máslıhattarda áıelder ókildiginiń deńgeıi saılanǵan depýtattardyń jalpy sanynyń 22,2%-ǵa jetti;
El ekonomıkasynyń damýyna áıelderdiń qatysý úlesi artyp keledi. Máselen, 2006 jyldan bastap bıznestegi áıelderdiń úlesi 38%-dan 50%-ǵa deıin ósti. Áıelder shaǵyn jáne orta bıznes kásiporyndarynyń 42 %-na basshylyq etedi, al olardyń eldiń JIО́-ne qosqan úlesi – 40%. Áıelder jumyssyzdyǵy 2006 jyly 9,2%-dan 2015 jyly 5,6%-ǵa deıin tómendegen;
Jyl saıyn densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kórsetkishter jaqsarýda: ana ólimi 3,7 ese, bala ólimi 1,4 ese azaıdy. Qabyldanǵan sharalar nátıjesinde azamattardyń ómir súrý jasy 66,15-ten 71,62 jasqa deıin uzardy;
Áıelder men balalarǵa qatysty zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý jumysy kúsheıtildi. Sońǵy 10 jylda turmystyq qylmys deńgeıi 2006 jyly 1424-den 2015 jyly 467-ge deıin 3 ese tómendegen. Eldiń barlyq óńirlerinde áıelderdi zorlyq-zombylyqtan qorǵaıtyn arnaýly bólimsheler jáne zardap shekken áıelderge keshendi kómek kórsetetin 28 daǵdarys ortalyǵy jumys isteıdi;
Otbasy ınstıtýtyn nyǵaıtý maqsatynda Elbasy tapsyrmasy boıynsha Otbasy kúni belgilenip, jyl saıyn «Mereıli otbasy» ulttyq konkýrsy ótkiziledi.
Mine, osyndaı jumystar nátıjesinde Álemdik Ekonomıkalyq Forýmnyń genderlik teńdik ındeksine sáıkes Qazaqstan 2016 jyly álemniń 144 memleketi arasynan 51-oryndy ıelendi.
Desek te, genderlik teńdikke qol jetkizýde áli de birqatar máseleler óz sheshimin tabýdy qajet etedi. Máselen:
Memlekettik qyzmetkerler arasynda basshy laýazymdaryndaǵy áıelderdiń ókildigi tómen deńgeıde. Qazirgi tańda 411 saıası memlekettik qyzmetkerlerdiń tek 40-y – áıelder (9,7%);
Eńbek pen jumyspen qamtý salasynda erler men áıelderdiń ortasha eńbekaqy deńgeıinde 33% alshaqtyq saqtap qalady. Áıelderdiń jumyssyzdyq deńgeıi erlerdiń jumyssyzdyq deńgeıinen joǵary. 2015 jyly áıelder jumyssyzdyǵy 5,7%, al erler jumyssyzdyǵy 4,3% deńgeıinde tirkelgen;
Halyqtyń oı-sanasynda genderlik stereotıpter áli de saqtalǵan. Qazaqstandyq BAQ quraldarynda egde jastaǵy áıelderdiń, kópbalaly analardyń, jalǵyz basty analardyń áleýmettik qamtamasyz etilmeýi, jasóspirim qyzdardyń máseleleri az kóteriledi;
Turmystyq zorlyq-zombylyq máselesi tolyq sheshilmegen: 2015 jyly tirkelgen qylmystardyń sany 65 325-ke jetti. Bul 2006 jylǵy kórsetkishten 40%-ǵa derlik joǵary. Sarapshylardyń aıtýynsha, elimizdegi árbir úshinshi áıel psıhologııalyq zorlyq-zombylyqqa, árbir jetinshisi – fızıkalyq, árbir toǵyzynshysy – ekonomıkalyq jáne árbir onynshysy – seksýaldyq zorlyq-zombylyqqa ushyraıdy;
Otbasy men otbasylyq tárbıe berý máselesi de ózekti: 2011 jyldan bastap elimizdegi neke qııý sany tómendep keledi. О́tken jyldyń sońynda 148 769 neke tirkelgen, bul 2014 jylǵydan 10 559-ǵa az. Esesine, ajyrasýlar sany 2006 jyldan beri ósip keledi. Sonyń saldarynan tolyq emes otbasylar quramynda jalǵyzbasty analardyń sany basym.
Osyǵan oraı, «Qazaqstan Respýblıkasynda 2006-2016 jyldarǵa arnalǵan Genderlik teńdik strategııasyn» júzege asyrylý merziminiń aıaqtalýyna baılanysty onyń barlyq bólimderi boıynsha tuńǵysh ret keshendi áleýmettik zertteý jumysy júrgizildi. Zertteý jumysy mynadaı satylardan turady:
- Áleýmettik saýalnama arqyly sandyq taldaý;
- Sarapshylyq saýalnama arqyly sapalyq taldaý;
- 10 jyl ishinde strategııanyń negizgi ındıkatorlarynyń júzege asyrylý nátıjelerin taldaý.
