Elordada Halyqaralyq Túrki akademııasy men Ázerbaıjannyń Qazaqstandaǵy Elshiliginiń uıymdastyrýymen eki el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵy men ázerbaıjan halqynyń jalpyulttyq kóshbasshysy Geıdar Álıevti eske alýǵa arnalǵan alqaly jıyn ótti. Basqosýǵa qos memlekettiń qoǵam jáne memleket qaıratkerleri, Qazaqstanda tirkelgen dıplomatııalyq korpýs ókilderi jáne ǵalym-sarapshylar qatysty.
Saltanatty jıyndy quttyqtaý sózimen ashqan Ázerbaıjan Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Rashad Mammadov jalpyulttyq kóshbasshy Geıdar Álıevtiń Táýelsiz Ázerbaıjan memleketin qalyptastyrýdaǵy ólsheýsiz úlesi jóninde baıandaı kele, baýyrlas eki el arasyndaǵy yntymaqtastyq, dıplomatııalyq baılanystar tarıhy jóninde oı tolǵady. «Ázerbaıjan Táýelsizdigin alǵan alǵashqy jyldary óz terrıtorııasynyń 20 paıyzy okkýpasııalanyp, eldiń árbir 7-shi turǵyny bosqyn atanýǵa májbúr bolǵan edi. Osylaısha, munaıǵa qatysty surqııa saıasattyń saldarynan turlaýy ketken tirshilikti qaıta qalpyna keltirýde Geıdar Álıevtiń eren eńbek etýi, túbir bir túrki halyqtarynyń da abyroıyn asqaqtatty. Onyń kóregen saıasatynyń arqasynda baýyrlas halyq Qazaqstan men Ázerbaıjannyń qarym-qatynasy óte joǵary deńgeıge kóterildi», dedi R.Mammadov.
Keńes zamanynyń ózinde-aq týys halyqtardyń ortaq tulǵasyna aınalǵan azamat jaıly sóz saptaǵan "Egemen Qazaqstan" gazetiniń basshysy Darhan Qydyráli G.Álıevtiń túrki halyqtarynyń yntymaqtastyǵy úshin atqarǵan qyzmetine toqtaldy. Sondaı-aq, onyń Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevpen rııasyz, ystyq yqylasqa toly qarym-qatynasynyń nátıjesinde, Qazaqstan men Ázerbaıjannyń saıası-ekonomıkalyq jáne mádenı baılanysy zaman aǵymyna saı jańǵyryp, jalǵasyn taýyp jatqanyn atap ótti.
Oraıly sátte óz oıymen bólisken Túrkitildes memleketter Aqsaqaldar keńesiniń múshesi, professor Ádil Ahmetov Geıdar Álıevti Ázerbaıjan elindegi beıbitshilik pen turaqtylyqtyń myzǵymas temirqazyǵyna balady. «Qos ǵasyrdyń kýágeri, eki zamannyń ókili retinde onyń kóńilge túıgeni men el basqarýdaǵy bilgeni kóp edi. Tipti, óziniń úzeńgilesi Dinmuhamed Qonaevpen birge KSRO kezindegi saıası bıýronyń múshesi boldy. Sóıtip, túrkitildes halyqtardyń arasynan osyndaı bıikke shyqqan qos azamat sol dáýirdiń ózinde-aq «Shyǵystyń eki juldyzy» atanǵan bolatyn», dedi professor.
Konferensııa bastalardyń aldynda eki el arasyndaǵy qarym-qatynasty beınelep, G.Álıevtiń tulǵasynan syr shertetin qylqalam týyndylarynan arnaıy kórme uıymdastyrylǵan bolatyn. Jıynǵa qatysýǵa kelgen Iordanııa Hashımıt Koroldiginiń Qazaqstandaǵy tótenshe jáne ókiletti elshisi Ahmad Innabty áńgimege tartqanymyzda, Álıevtiń dárisin tyńdap, shákirti atanǵanyn maqtan tutatynyn aıtty. «Men M.Lomonosov atyndaǵy ýnıversıtette oqyp júrgenimde ol kisi meniń ustazym boldy. Bııazy minezdi, tereń bilimdi azamatpen qyzmetke aralasqan jyldarda da etene aralastyq. Sondyqtan da, ol kisige degen sheksiz qurmetimniń belgisi retinde mundaı jıyndardan qalmaýǵa tyrysamyn», deıdi elshi A.Innab.
Keleli jıynǵa qatysýshylar Ázerbaıjan men Qazaqstannyń táýelsizdik jyldaryndaǵy tarıhı damý joldary men jetistikteri jóninde paıymdy pikirlerin ortaǵa saldy. Sonyń biri – akademık Bolat Kómekovtiń arnaıy baıandama jasaýy boldy. Ol Táýelsizdik alǵanyna 25 jyl tolǵan túrki elderiniń damýy jaıynda oı qozǵap, Erkindik pen Táýelsizdik – túrkilerdiń túpki ári negizgi rámizi bolyp tabylatyndyǵyna toqtaldy. «Jalpy, bizderdiń ortaq múddelerimiz az emes qoı. Máselen, XX ǵasyrda ǵumyr keshken eki tulǵa bolsa, onyń biri – Álıev te, ekinshisi – Qonaev. Bul ekeýiniń uqsastyǵy óte kóp. Aıtalyq, memleketshildik tulǵasyna qarasaq, ekeýi de el basqarý isinde isker ári sheber. Urpaqtar sabaqtastyǵynyń osyndaı úlgisin búgingi tańda Ázerbaıjan Prezıdenti Geıdardyń uly Ilham men bizdiń Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaev sátti jalǵastyryp keledi. Al jańaǵy qos tulǵanyń túrkishildik qasıetterin mynadaı bir mysaldan da aıqyn ańǵarýǵa bolady. «1926 jyly Bakýde I túrkologııalyq sezd ótkenin tarıhtan bilemiz. Odan keıin týyndaǵan túrli qıyndyqtarǵa baılanysty mundaı jıyn ótkizý jarty ǵasyrǵa tejeldi de, tup-týra 50 jyldan keıin, 1976 jyly II túrkologııalyq sezd D.Qonaevtyń qoldaýymen Almatyda uıymdastyryldy. Mine, bul jaǵdaı Keńes zamanynyń ózi baýyrlas halyqtardyń basqosýy men ózara uǵysýyn úze almaǵandyǵyn kórsetedi. Demek, qandaı qıyn zaman týsa da, túbimiz bir týys halyqtarmen yntymaǵymyz jarasyp, tatý-tátti ǵumyr keshetindigimizge senimdimin», dedi Bolat Eshmuhambetuly.
Aıta keteıik, Túrkitildes memleketter Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵy qurmetine oraılastyrylǵan jıyn aıasynda kitap pen sýret kórmesi uıymdastyrylyp, kópshilik nazaryna Geıdar Álıevtiń ómir jolyna arnalǵan derekti fılm kórsetildi.
Nurlybek DOSYBAI, «Egemen Qazaqstan».
Sýretti túsirgen – Erlan OMAROV
